مشروطیت بدون حزب، ساختمان بدون سقف
عصر روز پنجشنبه 12آذر کلیه وزرای کابینه قوام به استثنای آقای تهرانی وزیر مشاور قوام دستهجمعی از عضویت کابینه استعفا دادند. با این حال قوامالسلطنه تصمیم به مقاومت گرفت و بهعنوان رییس دولت به کلیه امور وزارتخانهها رسیدگی کرد. در این اثنا رگبار فحش و ناسزا بود که از هر طرف به جانب قوام سرازیر شد، ولی قوامالسلطنه همه را با خونسردی استقبال میکرد و دودستی صندلی صدارت را چسبیده بود. عبدالرحمن فرامرزی در کیهان نوشت: «همهچیز این مملکت عجیب است و یکی از آنها ماندن یک آدم لخت و پتی که نه وزرایی دارد و نه طرف اعتماد مجلس و نه توده ملت است به نام رییس دولت در کاخ وزارت خارجه و تصرف در امور میباشد.» فشار همهجانبه عاقبت عرصه را بر قوامالسلطنه سیاستمدار چیرهدست ایران تنگ کرد. قوام درباره آخرین روزهای حکومت خود و رفتاری که مجلس پانزدهم با او کرد چنین مینویسد:«در جریان عمل با کمال تاسف مشاهده کردم که آن عده هفتادوچند نفری که فراکسیون دموکرات ایران را تشکیل میدادند کمکم رو به تحلیل رفتند. شاید بعضی مردم خوشباور تصور کنند که علت انصراف آقایان از اتحاد و همکاری، پیشآمد حوادثی یا ارتکاب خطاهای بزرگی شده باشد
در حالی که در مدت چند ماهی که مجلس ایران افتتاح شد و من مسوول اداره امور بودهام هیچ اقدام تازهای نشد که مورث خطا یا خیانت به مملکت باشد، زیرا اقدام به هر کاری تصویب مجلس شورای ملی را لازم دارد و مجلس در این مدت فرصت کافی نداشت کاری کند که به ضرر یا به نفع مملکت تمام شود. ایراداتی هم که نسبت به گذشته میگرفتند ربطی به این دوره نداشت و امضاکنندگان قسمنامه که هفتادوچند نفر میشدند از تمام جریانات مستحضر بودند و بعد از تاریخ امضای قسمنامه مذکور اتفاق قابل ذکری نیفتاد که وسیله مشروعی برای انصراف از تعهدات اخلاقی کسی باشد.» قوام از اینکه سیاستهای استعماری نگذاشتند حزب دموکرات ایران که ممکن بود هسته مرکزی یک حزب بسیار قوی در ایران قرار بگیرد اظهار تاسف کرده و نیز به مردم ایران خاطرنشان ساخته است که: «مشروطیت بدون حزب، یعنی ساختمان بدون سقف.» و اضافه میکند: «ساختمان بیسقف شما را نه از گزند آفتاب و نه از زحمت باران مصون میدارد.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.