|

سهیلا جلودارزاده در گفت‌وگو با «شرق»:

فعالان زن کمتر توانسته‌اند با روحانی جلسه داشته باشند

آمنه شیرافکن

یک سخنگو، دو معاون و یک سفیر تاکنون سهم زنان از دولت تدبیر و امید بوده. اما آنچه سهیلا جلودارزاده، عضو شورای مرکزی خانه کارگر و نماینده اسبق مجلس به آن اشاره دارد، حاکی از تاکید او بر لزوم افزایش حضور زنان در لایه‌های مدیریت میانی قدرت است، آنچه تحقق آن، باور مسوولان به توانمندی زنان را می‌طلبد. گفت‌وگو با او در روزهایی صورت گرفت که دولت در آستانه انتخاب دومین معاون زن بود، با این وجود او در انتخاب نشدن وزیر زن گاهی نگاه همدلانه‌ای با رییس‌جمهوری دارد و در جای دیگر امیدوار است که «هیات دولت در انتخاب و گزینش زنان به آقای روحانی اقتدا نکرده و مدام از شرایط ویژه کشور سخن نگویند»، شرایط ویژه‌ای که چنددهه است، مانع ورود و حضور زنان در پست‏هایی شده که درخور آنها بوده. شرایط ویژه مورد نظر رییس‌جمهوری یازدهم، گاهی زیر سایه جنگ ایران و عراق از حضور زنان در عرصه‌های مدیریتی کاسته و زمانی هم به دلیل مشغول‌بودن آقایان به امر سازندگی. حتی اصلاحات هم آنطور که شایسته بود جایگاه مورد انتظار را برای افزایش مشارکت سیاسی زنان به وجود نیاورد و به این ترتیب شاه‌بیت «شرایط ویژه» تا به امروز برای زنان جز خانه‏نشینی چیز دیگری به ارمغان نیاورده. سخنان جلودارزاده در این گفت‌وگو اندکی محافظه‏کارانه است، جایی می‌گوید که در محذوریت است و گاهی از پاسخ به برخی سوال‏ها طفره می‌رود. اما به هر شکل پیگیری‌های «شرق» نشان از آن دارد که با وجود تلاش‌های فراوان و برخی انتصاب‏ها، معرفی زنان توانمند به کابینه یازدهم، می‌توانست بسیار تکنیکی‏تر و کیفی‏تر صورت گیرد، برخی زنان صاحب ‏نظر و تجربه از حضور در «اتاق فکر» بازمانده‌اند و نقدهای فراوانی در این زمینه وجود دارد. نقدهایی که برخی ملاحظات، مانع از بیان صریح آن می‌شود. شما در کارگروه اقتصادی زیرمجموعه کارگروه‌های فعال در بخش زنان به آقای روحانی و تیم همراه او مشاوره داده‌اید، کمی درباره جزییات و دستاورد کارگروه بگویید، در این فرصت کوتاه کارگروه چه کرده‌اید؟ من و تعدادی دیگر از خانم‌های فعال در حوزه زنان برای اصلاح برنامه توسعه پنجم کار کردیم، خروجی این کارگروه اقتصادی یک اصلاحیه در این برنامه است و متضمن ایجاد زمینه‌های مشارکت زنان در بخش‌های مختلف سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی. لطفا کمی مصداقی‏تر بفرمایید، دقیقا خروجی اصلاحیه مورد نظر این کارگروه قرار است چه بخشی از زندگی زنان را تغییر داده و بهبود بخشد؟ در بخش عمومی، بودجه کشور متعلق به همه مردم کشور است اما متاسفانه در برنامه پنج‌ساله با حذف زنان از فرآیندهای تصمیم‏سازی و تصمیم‌گیری، می‏بینیم که در تقسیم بودجه اغلب نیازها و مطالبات گروه‌های زنان مغفول مانده. این جمله کلی که گاهی می‏گویند، جامعه مردسالار، یک‌شبه به وجود نیامده درست است. برخی سیاست‌ها رفته‌رفته، ساختاری ناعادلانه به وجود می‏آورد، شاید ما حتی یک وزیر در کابینه بگذاریم اما در گوشه‌وکنار و نقاط تصمیم‏گیری، زنان را حذف می‌کنیم، یا اینکه به‌طور کلی به ایده برابری زنان و مردان باور نداشته باشیم، متاسفانه آنچه از بررسی ما حاصل شد، نشان از آن داشت که زنان در بزنگاه‌های تصمیم‏سازی برنامه پنجم حضور فعالی ندارند و به تبع جامعه زنان از بسیاری منابع عمومی بازمانده‌اند. منابع عمومی که باید به نفع رفع تبعیض از زنان هزینه می‌شد، باز هم در حوزه‌های مردانه سرمایه‏گذاری شده، از ساخت ورزشگاه‌ها گرفته تا دیگر امکانات و منابع. خب آن وقت اصلاحیه شما قرار است تمام این مسایل را برطرف کند؟ فکر نمی‌کنید این رویکرد کمی ایده‏آل باشد؟ دقیقا اصلاحیه شما چه خواهد کرد؟ این اصلاحیه ظرفیتی را به‌وجود می‏آورد که زنان بتوانند از بودجه‌های استانی فرصت‌های تازه‏تری به‌دست بیاورند، حالا این فرصت‌ها می‌تواند به حوزه‌های اقتصادی، اشتغال، ورزشی، فرهنگی و امکانات آموزشی معطوف شود یا دیگر زمینه‌های مغفول مانده. هدف ما از این اصلاحیه این بوده که بودجه عمومی کشور به عدالت در استان‌ها توزیع شود. راهکار عملیاتی‏تان برای توزیع عادلانه فرصت‌ها چیست؟ قرار شده نمایندگانی از زنان در تمامی شوراهای اصلی کشور حضور داشته باشند، در استان‌ها نیز در کارگروه توزیع بودجه از مدیران زن توانمند استفاده خواهد شد. هدف این است که متناسب با جمعیت استان، منابع میان زنان و مردان تقسیم شود. مطمئن باشید با انتصاب مدیران شایسته زن در شورایعالی اشتغال، شورایعالی پول و اعتبار، شورایعالی فرهنگی، شورایعالی انقلاب اسلامی و شورایعالی آموزش‌وپرورش به سمت عملیاتی‏تر شدن توزیع عادلانه درآمدها و فرصت‌ها خواهیم رفت. آیا «اتاق فکری» در حوزه زنان ایجاد شده تا به آقای روحانی پیشنهادهایی ارایه شود؟ الان تعدادی از خانم‌ها با آقای روحانی ارتباط نزدیک‏تری دارند و برنامه‌ها از طرف ایشان به رییس‌جمهوری می‌رسد، آقای روحانی اولویت‏های صدروز اول را می‌خواستند و ما نیز در کارگروه اقتصادی در کنار خانم مهندس کفایتی و عالی‌پور این برنامه را ارایه کردیم. خیلی‌ها از اینکه آقای روحانی در کابینه‌اش از زنان در سمت وزارت استفاده نکرد، گله‏مند‌ند، به ویژه بعد از صحبت‌های ایشان و اشاره به شرایط ویژه کشور، آیا سخن ایشان، بیشتر شبیه توجیه نیست؟ شرایط امروز دکتر روحانی را درک می‌کنیم، به هر حال در هشت سال گذشته، احزاب و گروه‌های سیاسی امنیت فعالیت نداشتند و گروه‌های سیاسی زنان که بتوانند لابی قدرتمندی ارایه کنند، وجود نداشت و این فاصله متاسفانه به‌وسیله دوستانی که واسط بودند پر نشد و نتوانستند این ماموریت را به‌خوبی انجام دهند. بالطبع آقای روحانی هم این ریسک را نکردند و وزیر زن انتخاب نکردند، شاید بیشتر شرایط ویژه کشور مد نظرشان بود. منظورتان از کم‏کاری گروه‌های واسط چیست، می‌شود کمی واضح‌تر صحبت کنید؟ خیر، نمی‌خواهم وارد این حرف‏ها شوم. قبل از آقای ربیعی، شما از گزینه‌های وزارت کار بودید، اگر وزارتخانه به شما پیشنهاد می‌شد، آن وقت می‏پذیرفتید و آیا از پس مدیریت وزارتخانه بر می‏آمدید؟ خب اگر پیشنهاد می‌شد، به آن فکر می‌کردم، چرا که همیشه در زندگی اهل ریسک‌کردن هستم و خب طبیعی است که سختی کار را هم می‏پذیرفتم. نکته مثبت انتخاب وزیر زن این است که یک زن وزیر به‌خوبی توانمندی مدیران زن را می‏شناسد و به‌خوبی به زنان اعتماد می‌کند، امیدوارم وزرای آقای روحانی همچون آقای ظریف به توانمندی زنان باور داشته باشند و وارد اماواگرها و تعلل نشوند. خب سایه این شرایط ویژه قرار است تا کی بر سر زنان باشد، در زمان آقای خاتمی هم گاه‌وبیگاه به شرایط ویژه اشاره می‌شد. فکر نمی‌کنید بهتر است این توجیه را یک‌بار هم که شده کنار گذاشته و واقع‏گرایانه‌تر به مسایل زنان نگاه کنیم؟ به هر حال من به ایشان حق می‌دهم؛ شاید من هم اگر به جای آقای روحانی بودم، از بین افراد قابل اعتماد خودم اشخاصی را برمی‌گزیدم. به هر حال نمی‌توان این واقعیت را نادیده گرفت که ارتباط روحانی با جامعه زنان، ارتباط محدودی بوده و نتوانستند از جمع خانم‌ها نیروهای قابل اعتمادی برگزینند. اما درباره انتخاب وزیر زن، ببینید، وزارتخانه جایگاه استراتژیکی است و ما این حق را به ایشان می‌دهیم اما وعده ایشان معاونت است. حالا اگر ماجرای تعیین معاونت‏ها نیز راه به جایی نبرد، چطور؟ اتفاقا نگرانی ما از این است که وزرا نیز به رییس‌جمهوری اقتدا کنند و بگویند به دلیل شرایط خاص کشور از انتخاب زنان در سمت‏های معاون وزیر معذوریم. البته گام‏های نخست خوب برداشته شده، ‌آقای ظریف نشان داد که به‌خوبی در این مسیر به توان زنان باور دارد و سخنگوی وزارت امور خارجه را از میان زنان برگزید، به هر حال مشت نمونه خروار است. لابی گروه‌های زنان در همین چند سال رکود فضای سیاسی چطور بوده، آیا این نقد به فعالان زنان وارد نیست که کم‌کاری کرده‌اند و کمتر با گروه‌های فعال سیاسی در تماس بوده‌اند. در این سال‌ها تقریبا رکود سیاسی شامل حال همه بوده، اگر کارگروه مشورتی اصلاح‌طلبان شکل یافته، اتفاقا خانم‌ها در آن نقش خوبی ایفا کرده‌اند و اتفاقا معصومه ابتکار (معاون رییس‌جمهوری) از چهره‌های شاخص این کارگروه مشورتی بوده. اما زنان ما نیازمند آموزش هرچه بیشتر کار سیاسی، حزبی و تشکیلاتی هستند، همه اینها در فضای آزاد و شکل‏گیری احزاب و ان‌جی‌اوها اتفاق خواهد افتاد، اگر فضای لازم به وجود‌ آید، زنان هم می‌توانند برای ورود هرچه عادلانه‌تر و کیفی‏تر به فضای قدرت سیاسی، برنامه‏ریزی کنند. امیدواریم که شایسته‌سالاری در دولت آقای روحانی به‌خوبی انجام گیرد و شرایط عمومی جامعه بهبود یافته و به تبع وضعیت زنان نیز بهتر شود. اینطور به نظر می‌رسد که شما در بخش بهبود وضعیت زنان در دولت یازدهم خیلی خوشبین هستید، اما پیگیری‌های ما نشان داد که همان گروه زنان نزدیک به آقای روحانی هم به‌راحتی نمی‌توانند با ایشان جلسه داشته باشند و راهکار ارایه دهند. همیشه باید خوشبین بود، نه بدبین، بدبینی باعث عمیق‏تر شدن شکاف‌ها می‌شود. منظور بدبینی نیست، گاهی هم باید واقع‌بین بود. امروز خوشبینی برای ما عین واقع‏بینی است، چون واقعیت‌ها به ما می‏گویند که خوشبین باشیم، در ارتباط با زنان هم انتصاب زنان در پست‏های اداری و مدیریتی روند خوبی طی کرده و امیدواریم که آقای روحانی در گفت‌وگو با وزرا، کماکان نسبت به انتصاب معاونان زن اصرار داشته باشند، علاوه بر آن به وزرای عزیز توصیه می‌کنم که حتما از مشاوران خانم در بدنه وزارتخانه بهره‌مند باشند، به ویژه انتصاب معاون زن در وزارتخانه‌هایی چون بهداشت، آموزش‌و‌پرورش و ورزش و جوانان ضرورت دارد. البته این نقد کم‌کاری، به شخص شما هم باز می‌گردد، فکر نمی‌کنید در این سال‌ها خیلی به حاشیه رفتید؟ خیلی‌ها در حاشیه بودند، شاید در متن جایی برای ما نبود، در این مدت بیشتر مشغول مطالعه بودم، مانند خیلی‌های دیگر. خبرهایی به گوش می‌رسد که ارتباط زنان و همفکری ایشان با آقای روحانی چندان هم آسان نیست، این مساله به ضعف زنان در لابی‏گری مربوط نمی‌شود؟ این سوال را باید از افرادی بپرسید که در حال لابی هستند، من در این زمینه نظری ندارم، اما کمتر گروهی از فعالان زن، حتی گروه‌های بسیار فعال این روزها توانسته با ایشان جلسه داشته باشد. به هر حال همه نگاه‌ها معطوف به برنامه دکتر روحانی درباره پیشرفت زنان است، انتظار ما این بوده که ایشان بتوانند فضای خوبی برای زنان به وجود بیاورند، ما از آقای روحانی اجرای برنامه را توقع داریم و بس. همه خانم‌های جامعه آمادگی همکاری دارند، از ائتلاف اسلامی زنان متشکل از زنان اصلاح‌طلب و اصولگرا گرفته تا دیگر ائتلاف‏ها و جمع‏های سیاسی زنان. شما از جمله معدود خانم‌هایی هستید که تجربه حضور در هیات‌رییسه مجلس را داشته، اما مجلس نهم، شاهد حضور طیف خنثایی از زنان نماینده است، به ویژه در روز رای اعتماد این موضوع قابل توجه بود، پیگیری مطالبات زنان نیز به کندی پیش می‌رود. خب بخش زیادی از آن مربوط به دیدگاه‌های سیاسی زنان نماینده است، شما به مساله رای اعتماد اشاره کردید، نظر من این است که خب شاید خانم‌ها حرفی برای گفتن ندارند یا اینکه خیلی به آنها اجازه نمی‌دهند؛ قرار هم نیست که 9زن نماینده جور نیمی از جمعیت زنان کشور را به دوش بکشند، کم‌بودن تعداد زنان راه‌یافته به مجلس، تقصیر زنان نماینده نیست، تقصیر تمام ساختارهای اشتباهی‌ای است که مانع از حضور زنان در قدرت می‌شود، از روش‌های حذفی گرفته تا برخی منابع مالی و قدرت که همیشه در احزاب به نفع مردان توزیع شده. اما اگر زنان در فرصت‌های تاریخی آنطور که شایسته است، عمل نکنند و به عنوان یک نماینده زن، فعال نباشند، اعتماد گروه‌های سیاسی برای قراردادن نام زنان در فهرست‌های انتخاباتی را کمرنگ‌تر خواهند کرد. خودتان در این 30سال فعالیت سیاسی هیچ‌وقت سقف‏های شیشه‏ای بازدارنده را حس کرده‌اید؟ عرصه سیاست ما عرصه مردانه است و خب بالطبع بیشتر از آقایان استفاده می‌شود، در مقایسه با جامعه مردان، تعداد زنانی که خودشان را به سطوح بالاتر رسانده باشند، کمترند. تردید نکنید که اول هر کاری، ریسک باید کرد و به هر حال این تابو باید روزی شکسته شود. تجربه من در مجلس در دوره اصلاحات بود و خوشبختانه فضای نمایندگان در مجلس ششم، فضایی توام با اعتماد به زنان بود، من هر دوره برای هیات‌رییسه نامزد می‌شدم و نمایندگان رای می‌دادند. سقف شیشه‌ای همیشه هست؛ زنان ما برای شکستن این سقف به همت مضاعفی نیازمندند. یکی از نقدهایی که به شما بوده، نامزدی‌تان در انتخابات مجلس نهم است، اصلاح‌طلبان استراتژی عدم حضور در پیش گرفتند و خواستند اینطور رد صلاحیت‌های گسترده را نقد کنند، دلیل شما برای ثبت‌نام چه بود؟ من به قهر سیاسی باور نداشتم، اما خب دوستان اصلاح‌طلب ما رنجیدگی داشتند، من تنها روش متفاوتی را برگزیدم و راه آنها را انتخاب نکردم. اما می‌دانستم دلیل دلخوری آنها چه بوده و به نظر این طیف هم احترام می‌گذاشتم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.