آیا «شاعر» از فرهنگستان خداحافظی خواهد کرد
«دروازه بهشت» چشم انتظار مسافر جدید
پرویز براتی: آنهایی که این روزها گذرشان به تقاطع خیابانهای طالقانی و ولیعصر میافتد، در میان انبوه ساختمانهای کوچک و بزرگ با ساختمانی روبهرو میشوند با آجرهای قرمز رنگ که در مجاورت درختان کهنسال خیابان ولیعصر جا خوش کرده؛ ساختمانی که پنجسال پیش به مکان جدید فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران بدل شد. این نهاد هنری که عمری 15ساله دارد تنها دو مدیر به خود دیده است؛ ميرحسين موسوي و علي معلم دامغاني. حالا در واپسین روزهای فعالیت مدیر دوم، ساختمان شماره ۴۴۳ خیابان ولیعصر چشم انتظار است؛ چشم انتظار اینکه آیا همچنان مدیریت آن در دستان علی معلم دامغانی میماند یا این شاعر 62ساله صندلی ریاست یکی از مهمترین نهادهای هنری کشور را به شخصی دیگر خواهد سپرد؟ رواق هنر، با دروازه بهشت یکشنبه 13 اردیبهشت 1388 رواق هنر ساختمان مرکزی فرهنگستان هنر در تقاطع خیابانهای ولیعصر و طالقانی با حضور جمع زیادی از هنرمندان و علاقهمندان هنر افتتاح شد. رواقی یادآور حیاطهای ایرانی که در ساخت آن به تمثیلها و استعارهها توجه شده بود. ستونهای این ساختمان یادآور ستونهای تخت جمشید و بدنه آن نیز به
ستونهای چوبی ۴۰۰سال پیش برمیگردد که در حوزه تمدن ایران شکل گرفته. اشعاری از شاهنامه و گلشن راز شبستری در قسمتهای زیر ستونها حکاکی شده و سرستونها هم برگرفته از سرستونهای دوره ساسانی است. در کنار معماری سنتی و قدیمی آهنها و تیرآهنهای سقف هم فضای شاعرانهای به ساختمان دادهاند. معمار این بنا در این ساختمان تلاش کرده معماری همه دورهها و زمانها را یادآوری کند. ورودی این بنا «دروازه بهشت» نام دارد و برگرفته از دروازه سبزرنگ نوفل لوشاتو است که امام خمینی از آن عبور میکرد. آب هم نشانگر روشنایی و مظهر علم و دانش بشری است. علی معلم دامغانی ازسال 1388 مقیم «دروازه بهشت» شده؛ با این حال ناظران و هنرمندان میپرسند کارنامه چهارساله او تا چه حد قابل دفاع است؟ آیا او در دروازه بهشت میماند یا مسافر جدیدی در راه است؟ با نگاهی به برنامههای چهارسال گذشته فرهنگستان هنر، شاهد رکودی نسبی در فعالیتهای این نهاد بودهایم. این امر، هم از رهگذر مقایسه برنامههای این نهاد باسالهای قبل از 1388 هویداست و هم از عدمحضور 30 عضو پیوسته آن. 15سال فراز و فرود اسفند سال۱۳۷۷ بود. فرهنگستان هنر با مصوبه
جلسه ۴۳۹ شورایعالی انقلاب فرهنگی تشکیل میشود. در اساسنامه مصوب، هدف فرهنگستان پاسداشت از میراث و هنر اسلامی و ملی و پیشنهاد سیاستها، راهبردها و دستیابی به آخرین یافتهها و نوآوریها و نیز ارتقای فرهنگ اسلامی برای مقابله با تهدیدات تهاجم فرهنگی اعلام میشود. این نهاد قرار است موسسهای با شخصیت حقوقی مستقل باشد که به نهاد ریاستجمهوری وابسته است. زمان به سرعت برق و باد میگذرد. طی ۱۱سال، دست اندرکاران این مجموعه تلاش زیادی میکنند تا همپا با جریانهای موازی هنری و فرهنگی موجود در دیگر نهادها و بخشهای هنری کشور قدم بردارند. این حرکت را میتوان به خوبی از روی دوسالانههایی که فرهنگستان با پسوند «جهان اسلام» برپا میکرد و همچنین برپایی اکسپوها، هماندیشیها و جشنوارههای مختلف دریافت. اولین دوسالانه فرهنگستان، دوسالانه نقاشی جهان اسلام است که سال ۱۳۸۵ چهارمین دوره آن با معرفی آنه محمد تاتاری از ایران و محمد اکسو از الجزایر بهعنوان نقاشان برتر پایان مییابد. دوسالانه بعدی که روی گرافیک تمرکز دارد، دوسالانه پوستر جهان اسلام است که در آغاز کار با حضور مرحوم مرتضی ممیز و تعداد دیگری از گرافیستهای
زبده برپا میشود. ایده برپایی دو دوسالانه فیلم و موسیقی قطعی و حتی قرار میشود اولین دوسالانه فیلم جهان اسلام با دبیری زندهیاد سیفالله داد برپا شود. اولین دوسالانه موسیقی جهان اسلام هم مقرر میشود با دبیری ایرج نعیمی کار خود را آغاز کند. درسال ۱۳۸۷ اولین دوسالانه عکس جهان اسلام در تهران برگزار میشود که حاوی اخبار تازهای است، از جمله جیمز نچوی (عکاس مطرح ضدجنگ آمریکایی) و همچنین شهید اعلام (عکاس نامدار بنگلادشی) در کنار شماری از داوران داخلی کار قضاوت آثار این دوسالانه را انجام میدهند. فرهنگستان هدف از برگزاری این همایش را بررسی تاریخی و تحلیلی یکی از درخشانترین دورههای فرهنگ و هنر، نه فقط ایران بلکه جهان اسلام اعلام میکند. همایش«چندصدایی در هنر ایران» و هماندیشی تخیل هنری با عنوان«تخیل و مهاجرت» از دیگر همایشهای مهم هستند. از دیگر برنامههای مهم سال ۸۷، میتوان به برپایی نمایشگاه هنرمندان معاصر ارامنه اشاره کرد که در موسسه صبا آغاز به کار کرد. همچنین برپایی اولین اکسپوی عکس ایران از دیگر اقدامات مهم فرهنگستان در سال ۸۷ است. طی آن چندسال فرهنگستان در حوزه نمایش ضعیفتر از حوزه تجسمی عمل
کرد. نمایش در فرهنگستان هنر یک گروه تخصصی محسوب میشود که هدف عمدهاش اجرای پژوهشهای تئاتری است اما وضعیت موسیقی بهتر بود. کارگاههای محمدرضا شجریان از جمله برنامههای ارزشمند این مرکز به حساب میآمد. کارنامه ضعیف 4ساله اول دی ماه ۸۸ ریاست جدید فرهنگستان هنر معرفی شد. محمد محمدیان عضو شورایعالی انقلاب فرهنگی در سخنانی گفت: «اعضای شورایعالی انقلاب فرهنگی در جلسه سهشنبه اول دی علی معلم دامغانی (شاعر) را بهعنوان رییس جدید معرفی کردند» در این جلسه جهانگیر الماسی (بازیگر)، مجتبی رحماندوست (نویسنده و مشاور فرهنگی رییسجمهوری) و مهدی کلهر (مشاور رییسجمهوری) بهعنوان اعضای جدید فرهنگستان انتخاب میشوند. دو هفته قبل از آن شورایعالی انقلاب فرهنگی مستقیما علی معلم دامغانی را به عضویت پیوسته فرهنگستان هنر درآورده بود؛ این در حالی بود که طبق اساسنامه فرهنگستان هنر، ۲۰عضو از ۳۰عضو پیوسته فرهنگستان باید به پیشنهاد شورای هنر و با تایید شورایعالی انقلاب فرهنگی انتخاب شوند و ۱۰عضو دیگر توسط همان ۲۰نفر انتخاب میشوند. بر اساس این اساسنامه رییس فرهنگستان هنر به پیشنهاد مجمع عمومی و حکم ریاست عالیه
فرهنگستانها (ریاستجمهوری) از میان سه نفر از صاحب نظران برجسته کشور برای مدت چهارسال انتخاب میشود و انتخاب مجدد وی بلامانع است. اما در مصوبه جدید (مصوب ۱۶ آبان ۱۳۸۸) شورایعالی انقلاب فرهنگی که ریاست آن بر عهده رییسجمهوری است، رییس فرهنگستان از میان اعضای پیوسته آن به پیشنهاد رییسجمهور و تصویب شورایعالی انقلاب فرهنگی و با حکم او برای یک دوره چهارساله انتخاب میشوند. آن زمان احمدینژاد برای برکناری رییس وقت فرهنگستان سفر خود را به شیراز ناتمام گذارد و به تهران آمد. اگر این روزها سری به سایت فرهنگستان هنر www. honar. ac. ir بزنید تنها شماری خبر و مطلب پربیننده میبینیم. طی چهارسال گذشته، عمده فعالیتهای فرهنگستان به برپایی چند نمایشگاه و چند همایش محدود شده. شاید تقدیر از خانواده «تجویدیها»، برپایی نمایشگاه«طبیعت در نگاه نقاشان نوگرای ایران» و نمايشگاه هنرمندان كره را بتوان مهمترین اقدامات این نهاد در چهارسال گذشته به حساب آورد. اعضای پیوستهای که پیوسته نیستند! شورایعالی انقلاب فرهنگی در جلسه 455 مورخ 14/10/78، بنا به پیشنهاد شورای هنر (نامه شماره 3175/دش مورخ 5/10/78) و در اجرای ماده 16 اساسنامه
فرهنگستان هنر، اعضای پیوسته فرهنگستان هنر را به این شرح تصویب کرد: سیدمحمد بهشتی، حبیبالله صادقی، زهرا رهنورد، مهدی حجت، غلامحسین امیرخانی، حبیبالله آیتاللهی، مهدی حسینی، داریوش مهرجویی، مجید مجیدی، جواد حمیدی، میرحسین موسوی، علیاکبر صنعتی، سیدعبدالمجید کیانی هندی، محمدعلی رجبی، محمود عزیزی، هادی ندیمی، علی لاریجانی، محمدحسین حلیمی، هانیبال الخاص و داریوش صفوت. از این عده چند نفر فوت کردهاند و مابقیشان هم طی چهارسال گذشته ارتباطی با فرهنگستان نداشتهاند. محمود عزیزی کارگردان و بازیگر تئاتر و تلویزیون و یکی از این اعضا در مورد وضعیت عضویت خود در این نهاد هنری به«شرق» میگوید: «من عضو پیوسته فرهنگستان هنر هستم؛ اما در چهارسال گذشته کار خاصی انجام ندادم و فکر نمیکنم در بخش نمایش هم برنامهای وجود داشته باشد.» اغلب اعضای پیوسته فرهنگستان در پاسخ به سوال «شرق»، جوابهایی مشابه جواب دکتر عزیزی را میدهند. غلامحسین امیرخانی هم فقط به این نکته اشاره میکند که«محض تبرک» در این چهارسال دو اثر به فرهنگستان داده است. با این اوصاف سوال اینجاست که آیا در جلسه پیشروی شورایعالی انقلاب فرهنگی پاسخ این پرسشها
و ابهامها داده خواهد شد؟ آیا ساختمان شماره ۴۴۳ خیابان ولیعصر خانهتکانی اثرگذاری به خود خواهد دید؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.