سازهای که در غیبت برجهای دوقلو رویید
یادمانی بر فراز خرابههای منهتن
پوریا فرخی
رونمایی از بناهای یادبود فاجعه یازدهم سپتامبر در نیویورک، به همه مردم این امکان را داد که پس از 10سال برای اولینبار به محلی که برجهای تجارت جهانی در آن قرار داشتند، بازگردند. این مکان تا آن روز برای بازدید عموم باز نشده بود، اما افتتاح بنای یادبود و موزه 11 سپتامبر، اولین گام به سوی پایان ممنوعیت طولانی دسترسی به این محوطه بود. مایکل آراد از گروه معماری هندل بههمراه گروه معماری منظر پیتر واکر برنده مسابقه طراحی بنای یادبود یازدهم سپتامبر شدند، طراحی این گروه شامل دو استخر بزرگ مربعشکل در محل فونداسیون برجهای دوقلو است که با آبشارهایی که از چهار طرف این استخر به مرکز آن سرازیر میشود، مزین شده است. این طرح شامل یک میدان هشت هکتاری متشکل از یک فضای پوشیده از گرانیت، برنز و آب و درختان است، آراد کار خود را براساس بازتاب غیبت برج دوقلو و طراحی خود را بهصورت حفرههای مربعشکل که در آن آبشار آب را به داخل استخر کشیده و استخر خط آسمان افقی منهتن را نمایش میدهد انجام داده است. دوهزارو983 نام روی 79 صفحه برنزی، دو استخر آبی که در محل سابق برجهای دوقلو ساخته شدهاند را در بر گرفتهاند، مایکل آراد طرح خود
را بازتابش فقدان نامیده است. در نگاهی کلی به نظر میآید اسامی بهصورت اتفاقی در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند اما دقیقشدن روی طراحی این بنا نشان میدهد اسامی قربانیان به شکل شبکهای در هم پیچیده از روابط اجتماعی، حرفهای و حتی اتفاقی قربانیان با یکدیگر روی صفحههای برنزی حکشده است. این شبکه پیچیده با کمک الگوریتمی که توسط طراح اطلاعاتی به نام ژر تورپ ساخته شده بر بدنه بنای یادبود یازدهم سپتامبر نقش بسته است. آراد حکشدن اسامی را براساس الفبای انگلیسی یا به ترتیب سن نپذیرفت زیرا به این شکل شاید به نظر میآمد که یکی از قربانیان بر دیگری برتری داشته یا توجه بیشتری به او شده است. از اینرو این دو طراح اسامی را در قالب گروههایی از افراد مرتبط با هم روی صفحهها حک کردند. براساس گزارش سینت، یافتن یک نام روی این دو اثر کار سادهای است، 9گروه اصلی وجود دارند که در میان دو استخر آب تقسیم شدهاند. هر نام دارای کد N به معنی استخر شمالی و S به معنی استخر جنوبی و همچنین عدد صفحه است. با استفاده از این نشانهها افراد میتوانند به سرعت اسم مورد نظر خود را بیابند. این بنا در کنار طرح بلندپروازانه شیشه و فلز مرکز
حملونقل معمار اسپانیایی سانتیاگو کالاتراوا قرار دارد. در اصل این موزه به سبب تفکرات ایدهآلیستی و نمایشیاش از آمریکا، بیشتر بار سیاسی دارد تا معماری. با توجه به پیشنهاد طرح کلی که توسط معمار مشهور، دانیل لیبسکیند، ترسیم شده، قرار است تمام بناها در ضلع شمال شرقی پارک یادبود و در زمینی به مساحت یک هکتار ساخته شوند. دو استخر یادمانی هم گویی برای تقلید از رد پای برجهای دوقلو در ضلع جنوب و غرب در نظر گرفته شدهاند. طراحی دفتر معماری اسنوتا سازهای بزرگ همراه با پوشش چوب و شیشه است، پاسخی هوشمندانه به چالشهای کارفرما. ساختمان موزه مستقیما روی ایستگاه قطار کالاتراوا قرار گرفته است هرچند کالاتراوا ستونهایی را که فضای داخل طرحش را خراب میکنند، نپذیرفته و اصرار در حذف آنها دارد؛ کالاتروا همچنین خواستار استفاده از نور مستقیم در فضای ترمینال است. در نهایت بازدیدکنندگان میتوانند زیر فضای مرکزی برج آزادی با ارتفاعی برابر 541 متر و در 104 طبقه و در پارک یادمان قدم بزنند و در انتهای جنوبی آن، منظری زیبا به سمت استخرهای یادبود را تجربه کنند. ساختمانها با روایتی معمارانه خلق شدهاند؛ بازدیدکنندگان از دو مسیر
میتوانند وارد شوند، اولی سطح شیبدار عریضی است که آنها را به سمت ورودی اصلی هدایت میکند و دومی سطح شیبدار کوچکی است که مراجعان را به ساختمانها هدایت میکند، نقاط ورودی به یک لابی باز مشترک میرسند که از آنجا به موزه، مجموعه تئاتر، مرکز آزادی و... دسترسیهایی وجود دارد. تقویت توالی ورودی خود نقطه قوتی برای طرح به حساب میآید. این حس که بازدیدکننده در یک مسیر از بیرون به درون میآید و به سمت قسمتهایی که با تفکر و تعمق بیشتر سروکار دارد رهنمون میشود خود نقطه مثبت گردش فضایی در مجموعه است. مرکز گالریهای طبقه پایین به دور یک منحنی در اطراف حیاط مرکزی، شکل گرفته است و در قسمت تحتانی طرح بازدیدکنندگان میتوانند با آسانسور حرکت کرده، در قسمت بالا مسیری را با نام مسیر آزادی طی کنند، این نگاه ساختگی به مفهوم آزادی، چندان هوشمندانه به نظر نمیرسد، بهخصوص اینکه در این مکان جشن آزادی نیز منعقد میشود؛ با انعکاس صدای حرکت به سمت پایین در جهت حرکت به سمت استخرهای یادمان برجهای دوقلو، مسیر منحنی شکلی ایجاد شده که سعی کرده است فاجعه یازدهم سپتامبر را در قامت توفانی برای مواجهه با میل به آزادی شبیهسازی کند. برای
بسیاری از مردم بازدید از زمینِ صفر و ترکیب دو پروژه با هم بهعنوان زنجیرهای از یک تجربه فضاهای باز و سربسته منجر به حدوث طیف وسیعی از تفسیرهای احساسی شده است. جان رامیرز؛ رییس موزه ملی یازدهم سپتامبر در این مورد میگوید با توجه به گستردگی کار و سالنهای متعدد، حجم عملیات اجرایی این پروژه بسیار وسیع و گسترده است، از همینرو تلاش داریم نمایشگاه و موزه را طوری پرداخت کنیم که برای بازدیدکنندگان حس لحظه وقوع حادثه را تداعی کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.