یاسمین سینایی، مجسمهساز و مدرس کارگاههای هنری:
مدارس ما به هنر بیتفاوت هستند
آزاده جعفریان . عكس: محمدعلي شريفيان
«یاسمین سینایی» را خیلیها بهخاطر مجسمهها و نقاشیهایش میشناسند؛ خیلیها هم بابت فرزند «خسرو سینایی» بودن و خانواده هنرمند سینایی با این حال او طی سالهای اخیر تمرکزی جدی روی مقوله آموزش هنر و برپایی کارگاههای هنری خصوصا برای کودکان و نوجوانان داشته است. او تا به حال چندین کارگاه آموزشی در این زمینه برگزار کرده و از بدو راهاندازی دوسالانه «دامونفر» در تیرماه 1385 در فرهنگسرای نیاوران نیز با برپایی کارگاههای تخصصی نقاشی ویژه کودکان و نوجوانان نقشی پررنگ در غنا و تاثیرگذاری این جشنواره داشته است. سینایی اخیرا در خانه هنرمندان کارگاههای تخصصی نقاشی «دامونفر» ویژه کودکان و نوجوانان را با عنوان «بازی رنگها» برگزار کرد که با استقبال قابلتوجه کودکان و مادران مواجه شد. با او درباره تاریخچه برگزاری ورکشاپهای تخصصی برای کودکان و راهاندازی گروه «موزهای در چمدان» به گفتوگو نشستیم. ورکشاپ آموزش نقاشی کودکان چگونه شکل گرفت؟ از آنجایی که سالها در سیستم اروپایی تدریس کردهام، میدانم آموزش هنر به کودکان تا چه حد اهمیت دارد و تا چه حد زندگی و کودکی آنها را پررنگتر
میکند. در کشورهای اروپایی در مقطع دبستان سه ساعت در هفته را به درس هنر اختصاص میدهند، درحالی که در کشور ما در اغلب مدارس، حتی نیمساعت هم مختص درس هنر نیست. البته این نیمساعت هم اغلب زنگ تفریح است یا با زنگ جبران درسهای دیگر عوض میشود. به قول معروف این نیمساعت صرف درسهای اصلی میشود. هنر، هرگز در مدارس ما درس اصلی نامیده نمیشود حتی با اولیایی مواجه بودم که در مدرسه به زیادبودن تکالیف درس هنر معترض بودند، حال آنکه تکلیف هنر در این مدرسه تنها یک نقاشی در هفته بود که آن یک نقاشی را هم اغلب خود مادران عزیز با دخالت در کار فرزندانشان به پایان میرسانند. با آغاز همکاری من با شرکت «دامونفر» و آغاز ورکشاپهای ما در جشنواره هنرهای تجسمی و نتایج مثبت حاصل از این ورکشاپها تصمیم گرفتم، به شکل جدیتری در این حوزه فعالیت کنم. چندسالی بهتنهایی کارگاهها را در جاهای مختلف برگزار کردم ولی نیاز تشکیل یک گروه را برای پیشرفت و گستردهترشدن کار، لازم دیدم. به این ترتیب در سومین دوسالانه دامونفر با گروه خود با عنوان «موزهای درچمدان» ورکشاپ بزرگ با ایستگاهها و فعالیتهای مختلف برگزار کردیم. چهار دوره
است که دامونفر دوسالانه جوانان زیر 25سال را برگزار میکند و در تمامی دورهها شما با برپایی ورکشاپ حضور داشتهاید. دامونفر چه مشخصهای داشت که شما بهطور مستمر برای آنها ورکشاپ برگزار میکنید؟ شرکت دامونفر و من در طول مسیر و فعالیت فرهنگی که در جهت حمایت از هنر نوجوانان و کودکان است چیزهای بسیاری آموختیم. فعالیت در این عرصه آسان نبود و نیست. اما مثبت بودن و اهمیت فرهنگی چنین فعالیتهایی، انگیزهای قوی است برای من که با هنر زندگی میکنم و شرکت دامونفر که صمیمانه در این عرصه فعالیت میکند. طی اینسالها همکاری من با دامونفر پر از خاطرات زیبا، پر از شور و هیجان و البته پر از نگرانی و سختی نیز بوده اما دامونفر و من هرکدام به سهم خود از آزمون و خطاهایی که در این مسیر با آن مواجه بودیم، درسهای زیادی آموختیم. پس حرف یکدیگر را خوب میفهمیم. دامونفر برای من آغاز راه بود؛ آغاز راهی که کسی شاید بهراستی ارزش آن را نداند. اما امیدوارم روزی برسد تا ما حامیان بیشتری داشته باشیم و بچههای این مرزوبوم وقتی روی صفحه سپید کاغذ، نقاشی میکشند، آموزشهای ما را در ذهن داشته باشند و تاثیر این آموزشها را
در آثارشان ببینیم. از این همکاری مستمر بگویید. همکاری با دامونفر در چهار دوره جشنواره هنرهای تجسمی ویژه جوانان زیر 25سال، بسیار مطلوب بوده است. آنچه برای من در این همکاری اهمیت دارد؛ آزادی عمل من در طراحی کارگاههاست. اینکه میتوانم هربار با ایدهای جدید، هر کارگاه را طراحی و اجرا کنم. این آزادی عمل باعث تنوع در برگزاری این کارگاهها و کسب تجربه بیشتر برای ما میشود! تاثیر کارگاههای آموزشی روی کودکان و نوجوانان چقدر بوده و آیا این تاثیرات در تفکرات و نحوه کار کودک با نقاشی قابل رویت است؟ برگزاری کارگاهها شاید کماهمیت به نظر برسد و شاید تنها سرگرمی محسوب شود اما ما تاثیر این کارگاهها را عمیقتر از سرگرمی صرف میدانیم. طی سالها با اولیا و کودکانی که کارگاههای ما را تجربه کرده بودند و بهدنبال ما میگشتند تا بتوانند دوباره در این کارگاهها با ما باشند، مواجه بودم. آنچه در این کارگاهها اتفاق میافتد فراتر از نقاشی کشیدن ساده است. در این کارگاهها پنجرهای را روی کودکان و اولیای آنها باز میکنیم که شاید تنها تعداد کمی از آنها با آن مواجه بودند. شاید امروز این
کارگاهها تنها سرگرمی و محلی برای گذراندن وقت باشند اما ایمان دارم که روزی جایگاه آنها خیلی مهمتر و عمیقتر از امروز خواهد بود که البته برای رسیدن به این هدف، ما باید دست از تلاش برنداریم. در کارگاهها در تمام روزها، با کودکان مواجه بودیم. تاثیر آموزشهای ما روی آثار این کودکان کاملا مشهود است و بسیاری از آنها بعدها با ما ماندند. آنچه در این کارگاهها از اهمیت بسیار ویژهای برخوردار است، کشف استعدادهای خاص است. در این بخش با اولیایی که ناامیدانه بهدنبال معلم یا کلاس برای فرزندانشان هستند، مواجه هستیم. اغلب آنها کودکانشان را به کلاسهایی نامناسب و غیراصولی میبرند به امید آنکه فرزندشان با تابلوهایی که شبیه کارهای کلاسیک و بزرگان هنر است از این کلاسها فارغالتحصیل شود. اغلب این کلاسها با کپیکاریها و روش غلط آموزش به کودکان، کودک را از فضای کودکانه وارد فضایی جدی و اشتباهی میکنند. نجات دادن کودکان از این سیستم غلط، کاری بس دشوار است. البته خانوادهها هم به دلیل عدم اطلاع، خوشحال از اینکه فرزند هفت یا هشتساله عزیزشان تابلوی رنگ روغن را با مهارت عالی روی بوم نقاشی از روی اثر یک هنرمند بزرگ یا
کارتپستالی کپی کرده، آن را با افتخار بر دیوار اتاق پذیرایی نصب میکنند. در حین برگزاری کارگاه، استعدادهای خاصی را که میبینم با خانوادهها در میان میگذارم و سعی میکنم آنها را راهنمایی کنم. شما در خانه هنرمندان کارگاه آموزشی برای کودکان با عنوان «بازی رنگها» برپا کردید. چه شد که در ماه مبارک رمضان به فکر برگزاری چنین ورکشاپی افتادید؟ امسال دامونفر از من خواست تا ورکشاپ طولانیتری را به مدت یک ماه برگزار کنم. خانه هنرمندان ایران این همکاری صمیمانه را با ما داشتند و فضای زیبای مقابل ساختمان خانه هنرمندان را در باغ هنرمندان در اختیار ما قرار دادند. نگران بودیم از اینکه در گرمای هوا و ماه مبارک رمضان با شرکتکنندگان زیادی مواجه نباشیم اما برخلاف انتظار با استقبال بسیار خوبی مواجه بودیم و بعدازظهرهای بسیار زیبا و پرباری را در کنار بچهها و اولیا داشتیم. شما در این برنامه چهار غرفه ویژه کودکان را در نظر گرفتید. کارکرد هریک چه بود؟ از آنجاکه بچهها در این کارگاهها معمولا بیش از یک ساعت حضور نداشتند، برنامهها باید کوتاه، پربار و جذاب و درعین حال جنبه آموزشی نیز داشته
باشند. غرفه اول «بازیهای چشمی» را بسیار دوست دارم. در این غرفه طرح و نقشهای ظاهرا پیچیده (با الهام از کارهای وازارلی و کاندینسکی) به شکل ساده به کودکان و نوجوانان آموزش داده میشود و در آخر کودکان میتوانند این طرحها و نقشهای بهظاهر پیچیده را بهتنهایی نقاشی کنند. غرفه «رنگهای سرد و گرم» دو غرفه مربوط به هم که علاوهبر آموزش رنگها طی این 30 روز روی موضوعاتی چون شهر رویایی، 252سالگی فابرکاستل، فابرکاستل و حفظ محیطزیست، گربههای پارک هنرمندان و... کار شد. غرفه چهارم غرفه «پاک کن» بود که تکنیکهای سادهای را که میتوان با مدادرنگی و پاککن ایجاد کرد، ارایه میکرد. در این غرفه کاردستیهایی از قبیل ساخت ماسک، کلاه و... نیز صورت گرفت. غرفه پنجم مخصوص مادران است. چرا آنها هم باید آموزش ببینند؟ غرفه پنجم ویژه «مادران» بخش بسیار مهمی از کارگاههای ما را تشکیل میدهد. فعالیتهای درنظر گرفتهشده در این کارگاه، کاردستیهای کوچک و زیبایی است که با محصولات pebeo و Canson انجام میشوند. مادرانی که فرزندشان را به کارگاه میآورند اغلب خود یک ساعتی را باید انتظار بکشند. خیلی اوقات کنار
فرزندانشان میایستند و گاهی اوقات با دخالت در نقاشی کودک، استقلال را از فرزندشان میگیرند و کار آموزش ما را نیز دشوارتر میکنند. با ایجاد غرفه مادران ابتدا میخواستیم این معضل را برطرف کنیم، به عبارت عامیانه میخواستیم، مادران دست از سر فرزندانشان بردارند تا آنها یک ساعتی را مستقلا نقاشی کنند اما کمکم به اهمیت بسیار عمیقتر این ایستگاه پی بردم. فعالیت هنری در این ایستگاه برای مادرانی که سالها قیچی و چسب و رنگ را در دست نداشتهاند، چنان جذاب بود که من را بر آن داشت تا روی طرحها و فعالیتهای این بخش از کارگاه هم بیشتر دقت و فکر کنم. از حدود دوسال پیش که این بخش را به کارگاههایمان اضافه کردیم دیگر تصور نبودن این بخش برای ما غیرممکن است، چراکه آموزش ما موثرتر شده و مادران بهخاطر علاقهای که به ایستگاه مادران دارند، خودشان انگیزهای قوی برای آوردن فرزندانشان هستند و با علاقه خود، آموزش میبینند و از طریق آموزشها، شور، هیجان کار و فعالیت خلاق را تجربه میکنند. مادرانی که خود خلاق باشند و اوقات غرقشدن و لذت به وجودآوردن یک اثر هنری ساده را تجربه کنند، در کار فرزند خود دخالت کمتری میکنند و به او
استقلال رای بیشتری میدهد که البته ما این موضوع را در کارگاهها با مادران در میان میگذاریم و با آنها در این رابطه مشاوره میکنیم. چقدر این کارگاهها روی کار خودتان تاثیر گذاشته است؟ اگر منظورتان کار مجسمه است، باید بگویم تاثیری نداشته. من این دو مقوله را از هم تفکیک کردم. یعنی به نظر شما هیچ نوع تاثیری نداشته است؟ شاید بخش خلاقیت هر دو مشترک باشد. دو جشنواره گروهی را برای برپایی ورکشاپهای تخصصی با عنوان «موزهای در چمدان» راهاندازی کردید. از تاریخچه راهاندازی گروه بگویید. «موزهای در چمدان» زیباترین شکل برآوردهشدن یک آرزوست. همیشه در آرزوی این بودم که گروه کوچکی داشته باشم تا بتوانم در گوشهوکنار کشور عزیزم آنچه را که در زمینه آموزش هنر به کودکان میدانم به دیگران آموزش دهم «موزهای در چمدان» ایده یک موزه سیار هنر کودکان بود که به واقعیت تبدیل شد، هرگز فکر نمیکردم چمدان من تا این حد پربار شود. بهطور جدی «موزهای در چمدان» در دوره دوم جشنواره دامونفر در فرهنگسرای نیاوران آغاز به کار کرد. از آغاز کار تا به امروز افراد زیادی به من پیوستند.
افراد زیادی هم مرا ترک کردند. با مربیان زیادی در تهران آشنا شدم و در سمینارهایی به آنها آموزش دادم و عده زیادی از آنها با من ماندند و در کارگاههایم دعوت به کار شدند. موزه ما به چندین سفر رفت و در آنجا هم تجربیات زیادی کسب کرد. تجربیاتی که فراتر از آنچه من تصور میکردم، بودند و بسیار با ارزشند. آنچه چمدان مرا جذاب میکند سیاربودن آن است. در هرجا در هر مکان با مخاطبی دیگر مواجهیم و باز میآموزیم. آنچه از هر مکان به یادگار و سوغات با خود در چمدان میآوریم عکسهایی از مردمی است که صمیمانه در کارگاههای ما شرکت میکنند. امیدوارم روزی این عکسها را بتوانیم در جایی به نمایش بگذاریم چراکه سفرنامه ما را این عکسها و آثار بچهها مینویسند. درحال حاضر موزهای در چمدان 10 عضو ثابت دارد و اعضای آن مربیان باتجربهای هستند که صمیمانه با من همکاری دارند. اعضای موزهای در چمدان شامل لیلی پارسایی، سولماز شبانی، پریسا شهسواری، شیرین ملت گوهر، پگاه بهمرام، آرزو اسماعیلزاده، عرفان هدایتی، ترمه قاضی و یاسمین سینایی مدیر و موسس گروه «موزهای در چمدان» هستند. شما طی چندسال اخیر در عرصه هنر فعالتر شدهاید. چندین
نمایشگاه پیدرپی داشتهاید و حالا هم که به شکل پیدرپی کار برای بچهها کارگاه برپا میکنید. چه انگیزهای از این همه پرکاری دارید؟ به دو علت؛ یکی اینکه اگر کار نکنم احساس رضایت نمیکنم؛ دوم اینکه کمبود آموزش صحیح در هنر من را به این- به تعبیر شما - پرکاری کشاند. البته درمورد مجسمهسازی میتوانم بگویم دغدغه و عشق من است. این را هم اضافه کنم که من در اجتماع هستم. از آن هنرمندانی نیستم که خود را در کارگاهم حبس کنم. توصیهای به مسوولان یا والدین دارید؟ مسوولان باید به این مقوله اهمیت بدهند. به نظر من رقابت وحشتناک درسی درست نیست. هنر میتواند فشار روحی و جسمی کودکان را کم کند و آموزش و پرورش باید به این مساله بها بدهد. از پدر و مادرها هم میخواهم که از کودک چهارساله خود نخواهند روی بوم نقاشی بکشد. فقط متریال در اختیار کودک بگذارند تا این کودکان فضای خلاقانهای برای خودشان ایجاد کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.