ایران نقشاول سناریوهای منطقهای
فرانسوا ژره*
مثل همه سیاستمدارانی که به قدرت میرسند، اولویت برنامههای رییسجمهوری جدید ایران باید توجه به مسایل داخلی ایران باشد. روحانی در این میان باید اول ناخرسندیهای عمومی اجتماعی را که از مدیریت نابسامان اقتصادی هشتسال گذشته بهوجود آمده است، کاهش دهد. حتی اگر فکر کنیم که تحریمها ریشه اصلی این نابسامانیها نبوده است اما بهشدت وضعیت را وخیمتر کرده است. بهبود اوضاع متضمن فضای بینالمللی آرام است. رییسجمهوری جدید باید به دو پرونده بینالمللی بپردازد؛ پرونده هستهای و بحران سوریه. با اینحال باعث تاسف است که اولین حضور بینالمللی روحانی با مخدوششدن اظهاراتش درمورد اسراییل رسانهای شد؛ اظهاراتی که ظاهرا بد ترجمه شد و بلافاصله هم تکذیب شد. ترجمه کلا خیانت است. اما چهکسی خیانت کرده است؟ ما میخواستیم؟ یا شاید کسانی در تهران میخواستند که او بدون دشمن نماند. البته ما هم بهنوبه خود میتوانیم از این اظهارات مخدوش استفاده کنیم: میتوانستیم او را همسطح احمدینژاد نشان دهیم یا اینکه لحن آرام او را معیار بگیریم و با محمد خاتمی مقایسه کنیم. از حدود 20سال پیش رهبران اسراییل اظهاراتی را مطرح کردهاند که نشان میدهد
اسراییل صاحب 150 تا 200کلاهک اتمی است؛ بله دقیقا داستان ما اینجا آغاز میشود: باید به همه دعواهای حول دستیابی به توانمندی هستهای نظامی در منطقه خاورمیانه برگردیم: اول عملیات اوسیراق 1981 اسراییل علیه تاسیسات درحال ساخت اتمی عراق، بمباران 2007 سوریه بهدلایل مشابه و از همه جدیتر و وضعیت ایران امروز است که تبدیل به هدف بسیار موردمناقشهای برای آغاز یک عملیات مشکوکتر از خود برنامه جستوجوی سلاح اتمی شده است. از یکسال پیش نتانیاهو بازی سرگرمکننده خودش با «خط قرمز» را شروع کرده است. این «ماشین» قدیمی دیپلماتیک، ناکارآمدی، بیخاصیتی و خطرناکبودن خودش را که در جنگ سرد مد شده بود، به اثبات رسانده است. باراک اوباما نیز این لحن شعاری را در مورد احتمال کاربرد اسلحه شیمیایی در سوریه بهکار گرفته است. اثبات کاربرد گاز سارین بهمعنای فراهمآوردن زمینههایی برای پشتیبانی از حمله به سوریه است. خب با وجود این سابقه، ایالاتمتحده چه خواهد کرد؟ کمی بعد خطقرمزی ترسیم میکند که نهایتا هم برای خودش و هم برای دشمنش خطرناکتر است چراکه ایجاد نوعی تعهد درمقابل این خط قرمز برای غربیها هم خطرناک است. درعینحال این پیشنهاد
چیز تازهای نیز برای غربیها ندارد؛ الا پیگیری یک سیاست منسوخ که مدتهاست زیانبار بودنش اثبات شده است. ایران اگر تصمیمی برای ساخت چند کلاهک اتمی حتی ابتدایی داشته باشد، دولتی در آستانه اتمیشدن است اما تهران میخواهد همین سطح توانایی را بدون اینکه از آن فراتر رود، حفظ کند. باید توجه کرد که همین تصمیم تبدیل به یک بازی گمراهکننده شده است؛ همین موضوع برای ما توضیح میدهد چرا مذاکرات بدون نتیجه سالهای گذشته درگیر ماهیتی پیچیده شده است. در پشت همین پیچیدگیهاست که طرفهای مذاکره تلاش دارند تا همه تواناییهای هستهای بالقوه نظامی ایران را بهنحوی دفن کنند. اما این رویکرد غرب دقیقا درمقابل موضع مشترک و متحد همه سیاستمداران ایرانی در همه جناحهاست. از بعدی استراتژیک، اینکه تهران تلاش کند تا موقعیت استراتژیک هستهای خود را به موضع «تقارن» با اسراییل نزدیک کند، برای این کشور بسیار مطلوب است. این موضع «متقارن» به تهران اجازه میدهد تا بازی دیپلماتیک را بهصورت برابر پیش ببرد. این بازی برابر در منطقه نوعی ابهام ایجاد میکند: پایههای اتحادهای منطقهای، مواضع بازیگران منطقهای و متحدان بهویژه آمریکا را پیچیدهتر
میکند. آنچه واقعا باید گفت این است که این سناریو ساخته و پرداخته پنتاگون است. به لطف ترویج توقف هستهای گسترده و ترویج دفاع ضدموشکی منطقهای که در قالب پروژههای سرسامآور دلاری به دولتهای منطقه فروخته شده است، آمریکا خودش را بهعنوان سپر عالی دفاعی درمقابل یک ایران بالقوه هستهای نمایش میدهد. «صلح بعید، جنگ محتمل» فرمول «ریمون آرون» برای توصیف جنگ سرد است که میتواند بر شرایط خاورمیانه هم سنجاق شود تا بتواند ثبات نسبی برقرار شود. دومین راستیآزمایی از انگیزههای روحانی که بههیچوجه ابهام مورد قبلی را ندارد، وضعیت سوریه و بررسی موضعگیری ایران درمقابل آن است: آیا تهران بهدنبال تثبیت اوضاع سوریه و لبنان و جلوگیری از هرگونه فروپاشی سرزمینی این کشورهاست؟ بهترین راه برای سنجش اراده رییسجمهوری جدید این است که تا برگزاری کنفرانس ژنو 2 صبر کرد و نحوه بازی کارتهای ایران و البته موفقیت نهایی صلح احتمالی در سوریه را دید. بیرون گذاشتن ایران از این گفتوگو، اشتباهی دیپلماتیک است که ریشه در یک سادهلوحی متکبرانه دارد. باید به همه طرفهای درگیر مستقیم و غیرمستقیم یک صندلی برای مذاکره داد و از انسداد مخرب
گفتوگوها جلوگیری کرد. قلب این راهحل منطقهای در برخورد نقطههایی است که از پایانیافتن جنگ سوریه و موضعگیری هستهای ایران حاصل میشود. وقتی جنگ را در اینجا پایان دهی، جنگ در آنجا هم بیمعنی خواهد بود. اینها را باید بهعنوان اهداف واقعی تعریف و مشخص کنیم. *رییس موسسه فرانسوی تحلیل استراتژیک (ایفاس)
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.