الزامات احیای سازمان مدیریت-۳
پیششرطهای ساختن توسعهای نهاد برنامه و بودجه کشور
محمد ستاریفر
طرح چند سوال اساسی: نظام تصمیمگیر کشور با ساختارها و کارکردهای توسعهنیافته خود، قطعا بزرگترین مانع و عامل توسعهنیافتگی کشور است، حسب نظر و دستور ریاستجمهور محترم در سطور ذیل، توجه اصلی به مسایل و مشکلات نهاد برنامه و بودجه معطوف میشود تا نظام تصمیمگیر کشور اگر فقط به مسایل و مشکلات نهاد برنامه و بودجه کشور نظر کند، ریاست محترم جمهور در تلاش خود برای ساختن آن باید دارای فرضیهها و سوالات اساسی باشد که قطعا آن وجود فاضل و دانشمند از آن برخوردار است. چگونگی این روش نگاه و مسایل موجود، در پس ذهن ریاست محترم جمهور است که ساختن آینده نهاد برنامه و بودجه را برای ایفای نقش توسعهای یا ضدتوسعهای تعیین خواهد کرد. سوالات اساسی که میتوان پیشروی خود قرار داد و براساس آن، معماری نوین و مهندسی جدید نهاد برنامه و بودجه را سامان داد، میتوانند اینگونه طرح شوند: الف-شرایط عصری و تاریخی ایران چه نوع نهاد برنامه و بودجهای را طلب میکند، هم از منظر ساختاری و هم از حیث کارکردی و نیز تعاملات درونی و بیرونی آن، تمام کشورهای متقدم و متاخر توسعهیافته، در هر عصر و زمانی ابتدا این شرایط را کالبدشکافی و بررسی علمی،
قانونی، حقوقی، برنامه و بودجهای کرده و از آن قانون ساختهاند و سپس این قانون را نهادینه و قانونمند کردهاند. متاسفانه طی 50سال گذشته در کشور ایران این مهم صورت نگرفته، هرروز نیز هالهای از ابهامات بر وظایف، ساختارها و کارکردهای این نهاد حاکم شده است. ب- دولت و به سخن دیگر نظام تصمیمگیر کشور و باز بهصورت ویژهتر شخص رییسجمهور، از جایگاه و منزلت نهاد برنامه و بودجه چه نوع تلقیای دارند؟ برنامه و بودجه برای آنها از چه منزلتی برخوردار است و باید چه نقشی را ایفا کند؟ آیا تلقی رییسجمهور محترم و دولت عزیز، از نهاد برنامه و بودجه متکی بر قانون است؟ قانونمند شده است؟ آیا تلقی آنها از این نهاد مهم، نهادینه شده است؟ آیا برای اقتدار و انسجام نهاد برنامه و بودجه تلاشی شده است؟ یا برعکس و با توجه به آنچه از شواهد و قرائن متعدد برمیآید و برخلاف گفتارهای نیک در رابطه با این نهاد، در کردارها، این نهاد تعیینکننده به ضعف کشیده شده است به طوری که بسیاری از دستگاهها و مسوولان، از آن به عنوان دستگاه مزاحم و مخل یاد کردهاند و بدیهی است که هر دستگاه مزاحم و مخل یا باید منحل شود یا اگر نتوانستند، باید آن را به موضع ضعف
بکشند، کاری که در ایران صورت گرفته است؛ بهضعفکشیدهشدن نهاد برنامه و بودجه است. ج- آیا حقیقتا روابط بین این نهاد مهم، با رییسجمهور محترم، با دولت و با دستگاههای اجرایی متعین شده است؟ در کشورهای توسعهیافته گفته میشود که نهاد برنامه و بودجه موتور و محور توسعه است، آیا به واقع این محوریت در ایران شکل گرفته است؟ که شکل نگرفته است؟ چگونه باید شکل گیرد؟ آیا اصلا به محوریت این نهاد، اعتقادی هست؟ یا اعتقادی نیست؟ قطعا جواب چگونگی حضور نهاد برنامه و بودجه در ابعاد کمی و کیفی توسعه، خود در گرو پاسخ به سوالاتی است که تعلق به نهاد برنامه و بودجه ندارد و باید از بیرون آن، توسط دولت و به ویژه شخص محترم رییسجمهور معلوم و متعین و به عنوان منشور دولت، اعلام قانون و قانونمند و نهادینه شود. آیا پیوندهای لازم بین نهاد برنامه و بودجه و دستگاههای اجرایی را فراهم ساختهایم؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.