|

جای خالی «مرشد‌ترابی» در «دیزی‌سرای آذری»

سلام و عشق می‌خوانم به روی مرشد کامل

سعید برآبادی

این گزارش وقتی گرفته شده که سرطان داشت معده مرشد را دست‌مالی می‌کرد. مرشد به بستر سفید بیمارستان پناه برده بود و دیزی‌سرای آذری برای مدتی -که فکر می‌کردیم زیاد طول نمی‌کشد- از صدای غرا و چوبه دستش خالی شده بود. آن زمان قرار بود برای جای خالی او، سرودخوانی کند این گزارش و بگوید که میدان راه‌آهن و دیزی و قلیان و چای قندپهلو، بی‌رجزخوانی او و مناقب‌خوانی‌هایش صفایی ندارد. قرار بود ناله‌ای باشد بر مریضی استاد تئاتر یک‌نفره و دعایی باشد چون کاسه‌ای آب، پشت سر مرشد تا بازگردد و به سلامتی درون آجرکاری قهوه‌خانه را پر کند از بیت‌های شاهنامه و درد سیاووش و گریه رودابه. حالا اما غیبت مرشد ترابی برای ابد خواهد بود تا یادآوری کند شاهنامه همیشه هم آخر خوشی ندارد. راوی از ورای همه آن تخت‌های چسبیده به هم، از ورای آن همه صدا و پرده و نقش، گذشته و به اصل خود بازگشته است که در آغاز هم تنها «یکی بود و یکی نبود» بوده و بس! به آنهایی که مشتاقانه عصرها به دیزی‌سرای آذری می‌آمدند قول داده بود که به‌محض مرخصی از بیمارستان بازگردد و آنچه خودش از نقالی عاشقش بود را برای آنها روایت کند؛ «داستان زال و رودابه». گویی اما چاه پرنیزه خوان هفتم و زهر شغادِ سرطان با او بود و آخر شاهنامه را به درد فراق ابدی مزین می‌کرد.
دیزی‌سرا همین‌روزها هم شلوغ است، بساط افطاری به پا و دست‌به‌دست شدن استکان‌های کمرباریک و دوغ و سبزی و هرکاره‌های سنگی پر از دیزی‌های چرب اما روزه‌ها گویی افطار نمی‌شود و هر لقمه که پایین می‌رود درد تو را دارد. آنهایی که زیر همین سقف آجری چوب‌بازی شیرازی‌ات را دیده‌اند، آنهایی که منقبت‌خوانی‌ها و پرده‌خوانی‌هایت را دیده‌اند، در گوشی یادی می‌کنند از تو که موهایت سفید شده بود در 78سالگی اما صدایت چنان جبروتی داشت که انگار خودِ راوی شاهنامه بودی و آن بی‌پناهی طفلان مسلم را تنها تو می‌توانستی روایت کنی.
حالا این گزارش هم کم‌کم دارد از التماس برای برگشت تو به این دیزی‌سرا منصرف می‌شود، دوست دارد تو را نقشی ببیند بر پرده‌هایی که روزی خود راوی آن بودی. دوست دارد بگذرد از لذت دیزی و استکان‌های کمرباریک و ترشی لیته. دلش می‌خواهد بگذرد از دیوارهای آجری و کف نم‌خورده دیزی‌سرا و تو را چون نقشی ببیند در کنار نقش‌آفرینان شاهنامه و آن پرده آخرت را با خودش زمزمه کند: «سلام و عشق می‌خوانم به روی مرشد کامل/ دگر بر پهلوان و نوچه و هم سید دوران / دو ببر کوه پیکر، شیر جرات، اژدها هیبت/ نهادند پای همت بهر کشتی اندرین میدان» و بعد دست‌ها را بکوبد بر هم، آنچنان که چرت فضا پاره شود و آنهایی که نمی‌خواهند از آخر شاهنامه چیزی بدانند، مجبور شوند گوششان را برای سهراب‌کشی باز بگذارند.
حالا این گزارش می‌خواهد یاد تو را جایگزین تمام ندیده‌ها و نخوانده‌هایش از شاهنامه کند، تو را به دست ایزد پاک سپرده و خیالت را دنبال می‌کند در هشتی‌ها و گودهای زورخانه‌هایی که سال‌ها در آن به روشن
نگه داشتن چراغی کمر راست کرده بودی که آن چراغ حالا بی‌تو رو به خاموشی است حتی اگر «یه عالم نفت توش» باشد!
از تو مشکین‌نامه‌ای به ارث رسیده که بخشی از آن طومار معروف شاهنامه‌خوانی‌هایت است، آنچه اما به غیبت رفته و این گزارش هر چه می‌کند نمی‌تواند بازش گرداند، همان صداست، صدایی که قول داده بودند می‌ماند اما هر چه گوش تیز می‌کنیم شنیده نمی‌شود. لای درز آجرهای قهوه‌خانه، کنار قالیچه‌ها و سپرها و کلاهخودهای آویزان‌شده بر تارک دیزی‌سرا، تنها صدای توست که می‌تواند یاد سهراب‌کشی این تاریخ پر از گریه و آه را زنده نگه دارد، آن صدا را می‌خواهیم در این سکوت، صدایت را به گوش ما برسان که ما داستان چاه پرنیزه را و زهر شغاد را زود از یاد می‌بریم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.