|

تجلیل از استاد ۳ نسل از تئاتری‌ها

«ناظرزاده کرمانی» متن تئاتر ماست

فرزانه ابراهیم‌زاده

همه چهره‌های شناخته‌شده‌ای که شامگاه شنبه بیست‌ونهم تیرماه به تماشاخانه ایرانشهر آمده بودند، از دانشجویانش بودند. دانشجویان سابق و هنرمندان و همکاران امروز. او نامش را به سالن شماره‌یک تماشاخانه شماره یک ایرانشهر داده است اگرچه به اندازه بعضی از دانشجویان سابقش در میان مردم شناخته‌شده نبود؛ اما یکی از پایه‌های آموزش تئاتر در 30 سال اخیر بوده و به همین دلیل است که از این پس آن دانشجویان افتخار می‌کنند که در سالن «دکتر فرهاد ناظرزاده کرمانی» اجرا خواهند داشت. شبی که شاگردان از استاد گفتند و از او تجلیل کردند و شاهد پرده‌برداری از لوح سالن با تصویر استاد توسط جمشید مشایخی و هما روستا بودند. مراسم در همان سالن برگزار شد. سالن بزرگ تماشاخانه ایرانشهر که صحنه آن با دکور متفاوتی از برنامه‌های رسمی پر شده بود، طراحی دکور را منوچهر شجاع انجام داده بود. یک نیم‌ست مبل راحتی کرم‌رنگ با میزی که رویش فنجان و قوری چای قرار داشت. اما در دو سوی این دکور لوح‌های تقدیر و جوایز دکتر ناظرزاده قرار داشت و در سوی دیگر شمار زیاد هدایای نهادها و دانشگاه‌هایی بود که به مناسبت تقدیر از او آماده شده بودند. شمار دانشگاه‌هایی که فرهاد ناظرزاده در آنها بنیانگذار گروه تئاتر بوده یا تدریس کرده کم نبود. از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران و دانشگاه سینماتئاتر تهران مرکز دانشگاه آزاد تا دانشگاه استراسبورگ فرانسه. اما شاید مهم‌تر از این، حضور و یادداشت‌هایی بود که دانشجویان سابق برای استاد فرستاده بودند. از یادداشت استاد بزرگی چون محمدابراهیم باستانی‌پاریزی که درباره او و خانواده فرهیخته‌ای که او در آن رشد کرده نوشته و افسوس خورده بود که به دلیل نبودن در تهران نمی‌تواند در این مراسم شرکت کند؛ تا صحبت‌های محمدرضا اصلانی در این مراسم که گفت اگر خود ناظرزاده کرمانی نبود؛ به این مراسم نمی‌آمد. اما فرهاد ناظرزاده که استاد اصطلاح‌سازی برای تئاتر است - و این را در فیلم مستند متفاوت که حمیدرضا اردلان ساخته بود نیز گفت-برای صحبت‌کردن واژه کم آورده بود. او بعد از صحبت‌های مجید سرسنگی یکی از دانشجویان سابقش که حالا هم در دانشگاه همکارش هست و هم مدیریت تماشاخانه ایرانشهر را برعهده دارد و بانی این مراسم بود به روی صحنه رفت و گفت: «من که واژه‌ساز تئاتر هستم، دچار تنگنای واژگانی شدم.» او با سپاسگزاری از برگزاری چنین مراسمی گفت: «ویژگی این مراسم شاید دیدن بسیاری از دوستان پس از سال‌ها دوری از آنها باشد. دیدن حمید فرخ‌نژاد یا حمید افشار که گفت امشب پرواز دارد و رفت. ما از دوران دانشجویی خاطرات زیادی داریم. بسیاری از دوستان را امشب بعد از 25 سال دیدم که موجب شد سفری دوباره به دنیای گذشته داشته باشم و حتی فراموش کنم به چه دلیل امشب به این محل دعوت شده‌ام؛ حتی می‌خواستم به آنها پیشنهاد کنم با هم قهوه‌ای بخوریم.» ناظرزاده با مقدمه کوتاهی درباره متن این شعر «از جمادی مردم و نامی شدم مولانا» گفت: «دلیلم از آنچه درخصوص تفسیر متن بیان کردم آن بود که همانند آنچه از این شعر مولوی تاویل می‌شود باید گفت اگر انسان بخواهد زنده بماند باید دایما بمیرد و زاده شود و این تاویل من از این شعر است. رستاخیز تاویل چیزی است که در این سال‌های پایانی عمر از این شعر برداشت کرده‌ام، یعنی انسان باید مدام بمیرد تا زنده و جاویدان بماند.» به گفته این استاد هنرهای نمایشی: «هنر همزمان می‌تواند براساس پایه‌های محکم و استوار بنا شود که بمیرد و زنده شود و این رویه مدام ادامه پیدا کند تا سرانجام بازگشتی ققنوس‌وار داشته باشد؛ چراکه در غیر این صورت هنر به معنای امری جاویدان و اثرگذار به هیچ‌وجه رخ نخواهد داد و به مرداب تبدیل می‌شود. امیدوارم «ریختار‌شناسی» و شمایل‌نگاری تئاتر ایران، زایش مجددی را تجربه کند و با دگردیسی دوباره در آینده به پروانه‌ای بدل شود و رو به بالا پرواز کند؛ تا به این واسطه رستاخیزی را در تئاتر ایران شاهد باشیم که موجبات زندگی جاوید آن فراهم شود.» محمدرضا اصلانی سینماگر شناخته‌شده، بعد از کلیپ کوتاهی که درباره ناظرزاده پخش شد به روی صحنه رفت و گفت: «باید به دکتر ناظرزاده به مدت 30سال سلام کرد. او در این 30سال یک متن برای تئاتر بوده است. تاریخ تئاتر دانشگاهی‌مان را می‌توانیم در او ببینیم. کاری که او کرد حالا جواب می‌دهد و تئاترهایی که از نسل جوان می‌بینم بسیار پیشرو هستند و من را متحیر می‌کنند. اگر دکتر ناظرزاده و چند نفر دیگر نبودند تئاتر ما بعد از انقلاب اسلامی در فرودست‌ترین وضعیت خود قرار می‌گرفت. کاری که دکتر ناظرزاده در اصطلاح‌شناسی تئاتر کرده است فرهنگستان ادب ما متاسفانه نتوانسته انجام دهد. در این ملک افراد به تنهایی کار سازمانی و نهادی انجام می‌دهند.» بعد از حرف‌های اصلانی میکروفن سیار به داخل جمعیت آمد تا بعضی از دانشجویان سابق درباره ناظرزاده کرمانی صحبت کنند. حمید فرخ نژاد نخستین دانشجو بود که گفت: «وقتی در سال 68 وارد دانشگاه شدم نخستین استادی که دیدم ایشان بود. برای ما بچه‌های شهرستانی از همه‌جا بی‌خبر، آنقدر قشنگ بود که دید ما را به تئاتر تغییر دادند. همیشه اسم دکتر ناظرزاده کرمانی برای ما یادآور لحظات خوب زندگی‌مان است و از این رو از استاد ناظرزاده بابت همه بزرگواری‌ها و خوبی‌هایش ممنونیم.» فرخ‌نژاد گفت: «من آدم مهمی هستم که ویراستاری سه کتاب از کتاب‌های استاد را انجام داده‌ام.» فرخ نژاد بعد میکروفن را به حسین مسافر‌آستانه سپرد که گفت: «افتخاری است که این شب با شکوه به نام شما نام‌گذاری شده است.» پانته‌آ بهرام دانشجوی دیگری بود که گفت اعتراف می‌کنم از استادم چیزی یاد نگرفتم: «استاد شما همیشه آنقدر خوش‌تیپ و جذاب بودید و اساطیری صحبت می‌کردید و با سواد بودید که من که تازه از مدرسه به دانشگاه آمده بودم محو آن می‌شدم. می‌خواستم خواهش کنم که یک ترم برای من دوباره کلاس بگذارید.» افسر اسدی شعری برای ناظرزاده سروده بود و اصغر همت آن را خواند. فردوس حاجیان که ریاست دانشگاه آزاد واحد تهران مرکز را دارد درباره استادش صحبت کرد و از تاسیس رشته دکترای پژوهش‌های تئاتر به نام ناظرزاده کرمانی در دانشگاه آزاد خبر داد. علیرضا نادری که از جنگ به دانشگاه رفته بود نیز گفت: «نسل من، فرخ‌نژاد و فرهادی، امیدی به آینده نداشتیم. برای اینکه انسان سیر درستی از نطفه تا مرگ داشته باشد نیازمند قهرمان یا عاشق‌بودن است. دکتر ناظرزاده کرمانی قهرمان ما نبود ولی ما عاشقانه دوستش داشتیم و او به نسل ما امید به آینده را داد.» بعد از خاطره شیرینی که دکتر فرهاد ناظرزاده کرمانی از جمشید مشایخی تعریف کرد نوبت به رونمایی از لوح سالن استاد ناظرزاده کرمانی توسط هما روستا و جمشید مشایخی بود که به وسیله ویدیو پروژکشن در خارج از سالن انجام شد. روستا گفت: «من ایشان را از طریق سمندریان می‌شناختم و او هیچ‌گاه جز با احترام درباره آقای ناظرزاده صحبت‌نمی‌کرد.» مشایخی نیز قبل از پرده‌برداری گفت که افتخارش شاگردی پدر استاد ناظرزاده بوده است. این مراسم با رونمایی از کتاب نمایشگان فرهاد ناظرزاده کرمانی به پایان رسید. اما بیرون از سالن استاد فرهاد ناظرزاده کرمانی، چهره‌های شناخته‌شده‌ای که آمده بودند ادای دین به استاد کنند؛ کم نبودند. جمشید مشایخی، ولی‌الله شیراندامی، گوهر خیراندیش، ناصر آقایی، حسین مسافرآستانه، افسانه ماهیان، اصغر همت، هما روستا، فردوس حاجیان، علیرضا نادری، یاسر خاسب، قادر آشنا، اصغر دشتی، بهرام افشاری، نوید محمدزاده، شهره سلطانی، محمد حاتمی، هادی مرزبان، بهروز بقایی، آتش تقی‌پور، پانته‌آ بهرام، حمید فرخ‌نژاد، شکرخدا گودرزی، رضا ثروتی، رحمت امینی، کوروش سلیمانی، نصرالله قادری، علی سلیمانی، اشکان خلیل‌نژاد و رضا گوران چهره‌هایی بودند که در این مراسم حضور داشتند و لوح یادبود را امضا کردند. ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- پیام اصغر فرهادی برای بزرگداشت ناظرزاده دانشگاه را با شما آغاز کردم آقای ناظرزاده عزیز در زندگی هر کدام از ما کسانی هستند که برای همه عمر خاطرشان در گوشه دنجی از ذهن بی‌آنکه رنگ ببازد یا غبار فراموشی بگیرد محفوظ می‌ماند،‌ تعدادشان زیاد نیست و دیر به دیر و هرازگاه کسی به این جمع اضافه می‌شود،‌حتما شنیده‌اید که می‌گویند:«فلانی خاطرش عزیز است.» شما یکی از آنها هستید. گاه‌گاهی که در خلوت گوشه‌های ذهنم را می‌گردم شما آنجایید با کت و شلوار سرمه‌ای تیره‌رنگ‌، پیراهن یقه‌بلند سفید و کفش‌های سیاه تازه واکس‌خورده‌، یک دست در جیب شلوار و دست دیگر از شکاف بالای دگمه بسته‌شده کت روی سینه‌، با لبخندی که نه رنگ باخته و نه به خنده نشسته و موهایی که هنوز جوگندمی‌اند. من دانشگاه را با شما آغاز کردم و این آغاز از عزیزترین خاطرات من است. با مهر.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.