|

تعریف اعتدال واجب‌تر از نان شب

محمد فاضلی

جامعه‌ای که فقط از رییس‌جمهور منتخبش انتظار نداشته باشد مطالباتش را محقق کند، باید بتواند نسبت مطالباتش با گفتمان رییس‌جمهور منتخب را نیز تعریف کند، تا حداقل بتواند ادعا کند سهمش را در تعریف مطالبات در چارچوب مشخص انجام داده و راه را برای شاخص‌سازی تحقق مطالبات باز کرده است. دکتر حسن روحانی بارها در تبلیغات انتخاباتی و پس از آن، از اعتدال سخن گفته است. اما به راستی معنی اعتدال چیست؟ قضیه وقتی پیچیده‌تر می‌شود که مترادف‌هایی نظیر میانه‌روی هم برای این واژه ارایه می‌شود که می‌تواند با محافظه‌کاری هم نسبتی داشته باشد، ولی به نظرم اصلا واژه خوبی برای معناکردن اعتدال نیست. حتی معنای انگلیسی مناسب برای این مفهوم نیز اهمیت زیادی دارد. قرار است این گفتمان مبنای بازسازی روابط ایران و جهان قرار گیرد و مهم است که چه معادلی برای بیان رویکرد کلی این گفتمان انتخاب می‌شود. در جمهوری اسلامی ایران که نسبت دین و حکومت، شدید و از ضروریات است، می‌توان پرسید اعتدال در متون دینی به چه معناست؟ و از آنجا که در دنیای جدید و ملزومات آن به سر می‌بریم، اعتدال در متون فلسفی یا علوم اجتماعی و سیاسی مدرن به چه معناست؟ برنامه اعتدالی وزارتخانه‌های الف و ب می‌تواند شامل چه تاکیدات و مولفه‌هایی باشد؟ حتی می‌توان مصداقی بحث کرد و مثلا پرسید: - اعتدال در سیاست خارجی چه معنا و شاخصی دارد؟ - سیاست و عملکرد اعتدالی درخصوص مساله حقوق اقوام ایرانی چگونه باید باشد؟ - اعتدال در سیاست و عملکرد در قبال مطبوعات، سینما، موسیقی و... چیست؟ هر گفتمانی در نسبتی با گفتمان‌های حاکم پیش از خود بروز می‌کند و ازاین‌رو می‌توان درباره نسبت بین گفتمان اعتدال و گفتمان‌های حاکم بر دولت‌های سازندگی، اصلاحات و دولت محمود احمدی‌نژاد پرسید. بالاخص به این نکته توجه داشته باشیم که عدالت و اعتدال، نسبت‌هایی با هم دارند و ضروری است تمایز و تشابه میان اعتدال دولت یازدهم و عدالت دو دولت پیشین تبیین شود. این سوالات را می‌توان بسیار بسط داد، اما پاسخ همه سوالاتی از این دست، به تعریف‌کردن واژه اعتدال بستگی دارد. چنین تعریفی می‌تواند سرنوشت هشت‌سال آینده و بعد از آن را تحت‌تاثیر قرار دهد. «عدالت» در دو دولت محمود احمدی‌نژاد، واژه‌ای تعریف‌نشده باقی ماند و هرگز رییس دولت، تعریف روشنی از گفتمان خود بر محور عدالت ارایه نکرد. لااقل امروز تصور عمومی بر این است که آنچه حاصل شده عادلانه نیست، زیرا در انتخابات، همه آنها که نسبتی هرچند دور با گفتمان دولت‌های نهم و دهم داشتند، با اقبال مناسبی مواجه نشدند. قطعا رییس‌جمهور منتخب تعریف و صورت‌بندی‌ای از مفهوم اعتدال در نظر دارند، اما همان‌گونه که خود بر بهره‌گیری از همه ظرفیت‌ها و اندیشه‌ها تاکید کرده‌اند، ضروری است جامعه علمی، سیاسی و همه گروه‌هایی که می‌توانند نقشی در بیان معنای اعتدال داشته باشند، ایده‌های خود را بیان کنند. برای آنکه روزی به این نقطه نرسیم که آنچه حاصل شده، اعتدالی نبوده است. از نان شب واجب‌تر آن است که اعتدال را تعریف کنیم. این تعریف می‌تواند سهم عرصه عمومی، روشنفکری، دنیای آکادمی و حتی بخش‌هایی از فضای مجازی در کمک به رییس‌جمهور منتخب نیز باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.