«باستانشناسی» و ضعفهاي اخلاق شهروندي
ناصر فکوهی
شکل گرفتن یا شکل نگرفتن ضعف اخلاق شهروندی و احساس تعلق ملی، سبب شده است که هنوز در مناطق اصلی باستانشناسی شاهد ضمانتی مردمی برای محافظت از آثار نباشیم. از سوی دیگر، برخی از مسوولان نیز در حوزههایی همچون توسعه شهری و انرژی هنوز مساله میراث تاریخی را درونی نکردهاند و نگاه لازم و جدی را به آن ندارند که این امر خود سبب پدید آمدن گاهبهگاه مشکلات و تنشهایی میشود که با ساختن یک سد، یک بنا یا برخی دیگر از ساخت و سازهای زیربنایی یا شهری شاهدش هستیم و اغلب بسیار سریع جنبه سیاسی به خود میگیرند و بر شدت آسیب میافزایند. این امر البته به موازات خود و به دلیل وجود درآمدهای نفتی، شاهد پدید آمدن نهادهایی چون کرسیهای دانشگاهی، مجلات تخصصی و نهادهای رسمی و غیررسمی در این حوزه نیز بوده است که اغلب همچون رشتههای دیگر از نظرات و روشهای بسیار قدیمی در زمینه علمی تبعیت میکنند و حداکثر میتوان نام موزهگراییهای جدید بر آنها گذاشت، هرچند تعداد اندکی از باستان شناسان نسل جدید بهشدت درگیر تلاش برای تغییر این وضعیت هستند. از طرف دیگر، موقعیت و پرسمان مناقشهبرانگیز باستانشناسی ایران در خارج از ایران یعنی به ویژه در
فرانسه، ایتالیا و آمریکا نیز که اغلب به وسیله مهاجران نسل اول و دوم و تعداد اندکی از غیرایرانیان ادامه دارد را باید به این وضعیت اضافه کرد که این بحثی دیگر را میطلبد.
بنابراین شاید بتوان در یک کلام گفت که ایدئولوژیکشدن و سیاستزدگی و پولی شدن روابط مربوط به باستانشناسی در صد سال اخیر بزرگترین ضربات را به این مفهوم وارد کردهاند، زیرا مانع درونی شدن آن و شکلگرفتن ذهنیتهای متعارفی در میان مردم و نخبگان در این زمینه شدهاند و این در حالی است که امروز بیش از پیش میدانیم که نمیتوان در جهان، موقعیتی در زمان «حال» داشت و چشماندازی نسبت به «آینده»، بدون آنکه از ابزارها و میراثی برای ساختن گذشته خود و مکانهای حافظه آن برخوردار بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.