|

سیاست‌های نفتی 5 ساله آخر پهلوی - 12

سیاست‌های نفتی 5 ساله آخر پهلوی - 12
مجید تفرشی: یکی از دغدغه‌های بریتانیا، حفظ حجم بالای مبادلات تجاری، همزمان با ایران و عربستان‌ سعودی و جلوگیری از گسترش رقابت‌های پنهان و آشکار آنان با یکدیگر، چه در عرصه اوپک و چه در عرصه وسیع‌تر بازار جهانی انرژی، بود که با بروز مشکلات صادرات و فروش نفت‌خام ممکن بود به شدت تحت‌الشعاع واقع شوند. بخش خاورمیانه وزارت خارجه بریتانیا در یک گزارش محرمانه به تاریخ هشتم فوریه 1977، به بررسی مقایسه‌ای از وضعیت نفتی و مناسبات تجاری ایران و عربستان تا سال 1976 پرداخت. جدول زیر مقایسه موارد مختلف نفتی بین دو کشور و مناسباتشان با لندن در ابتدای سال 1977 و بر اساس آمار و تخمین وزارت خارجه بریتانیا است: به عقیده دیپلمات‌های بریتانیایی، در عرصه رقابت جهانی نفت، ایران و عربستان دو قدرت برتر منطقه و حتی جهان و رقیب یکدیگر بودند، ولی در شرایطی که نشست دوحه تقابل سیاست‌های نفتی تهران و ریاض را آشکار کرد، سیاست مشخص شاه این بود که این رقابت و هم‌چشمی آشکار، حتی‌المقدور خللی به مناسبات سیاسی و دیپلماتیک دو کشور وارد نسازد و این دو قلمرو از یکدیگر جدا نگاه داشته شوند. در نهایت عدم تحقق دقیق پیش‌بینی ایران و شخص شاه از بازارهای نفتی و به قول دیپلمات‌های بریتانیایی، کم توجهی به نظرات کارشناسان، منجر به برهم‌خوردن شماری از طرح‌های خردوکلان اقتصادی و نهایتا افزایش نارضایتی عمومی به خصوص در میان نسل جوان و طبقه متوسط تحصیل کرده در ایران و تغییر نظام سیاسی کشور طی دو سال بعد شد. در زمینه وضعیت اقتصادی ایران، در سال 1977 پارسونز چنین می‌نویسد:«وضعیت اقتصادی اگرچه با رشد حدود هفت تا هشت‌درصد همچنان از شرایط ناسالم به دور است، با این همه موجب بروز دردسرهایی شده است. در جنبه روشن... صادرات نفت همچنان بالاتر از حد انتظارات است و ذخایر هم‌اکنون حدود 10میلیارددلار است. بودجه کشور در پایان سال مالی در مارس 1978 باید مازاد داشته باشد، در حالی که درآمد کشور دومیلیارددلار کمتر تخمین زده می‌شود.» پارسونز به عنوان جنبه‌های منفی اقتصاد ایران چنین می‌گوید:«کمبود شدید برق موجب تخریب صنایع و بروز ناراحتی‌های داخلی در شهرهای اصلی شد. تورم تا حد 30درصد بالا رفت. کمبود مسکن در شهرها به همراه افزایش بهای اجاره مسکن و قیمت زمین به منبعی برای سخت‌ترشدن شرایط برای توده‌هایی که در سال‌های اخیر به شهرها هجوم آورده بودند شد.» در 31 ژانویه 1978، پارسونز ناچار به نگارش و ارسال یک گزارش محرمانه 15صفحه‌ای تحلیلی جدید با عنوان «مشکلات داخلی در ایران» خطاب به دیوید اوئن، وزیر خارجه کشورش شد که ظاهرا تکمله، ولی در بیشتر موارد ناقض گزارش قبلی او بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.