|

از انتخابات شوراها چه خبر؟

علی نوذرپور . کارشناس مسایل شهری

این روزها همه در تب و تاب انتخابات ریاست‌جمهوری‌اند و هر روز کاندیدایی احساس تکلیف کرده و به میدان آمده و هل من مبارز می‌طلبد و سخنی نه‌چندان متفاوت با دیگری به عنوان برنامه اعلام می‌کند. هرچند مردم فعلا نظاره‌گرند و کمتر به ورود افراد جدید به صحنه انتخابات ریاست‌جمهوری واکنش نشان می‌دهند اما سایر رسانه‌ها اظهارات کاندیداها را با آب‌و‌تاب منعکس می‌کنند و چاشنی نیز به آن می‌زنند. اما آنچه که بی‌صاحب مانده و خبری از آن نیست، شوراها هستند. شوراهایی که تاکنون در سایه دولت از نقش و جایگاه واقعی خود دور مانده‌اند، این‌بار نیز در سایه انتخاب رییس‌ دولت آینده قرار گرفته‌اند و توجهی به آنها نیست. هر چند انتظار این بود که انتخابات شوراها، فضای انتخابات ریاست‌جمهوری را گرم و پرشور کند اما به نظر می‌رسد اوضاع به‌گونه دیگری است و شاید حضور مردم در انتخابات ریاست‌جمهوری منجر به حضور آنها در انتخابات شوراها شود. چرا چنین شده است؟ شوراها، مقرر بود به عنوان نمایندگان مردم در امور محلی بسترهای مشارکت مردم در امور محلی را فراهم کنند و به این‌وسیله موجبات پیشرفت سریع در حوزه‌های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و رفاهی شوند. کدام‌یک از این دو امر صورت پذیرفته است؟ آیا مشارکت مردم در اداره امور شهرها و روستاها محقق شده است؟ آیا در تهیه، تصویب و اجرای طرح‌های توسعه شهری و روستایی (طرح‌های جامع و هادی) مردم حضور دارند؟ آیا دولت در این سه دوره، اقدامی برای کاهش تصدی‌ها و واگذاری امور محلی به نمایندگان مردم در شوراها انجام داده است؟ در چه حوزه‌ای از امور شهری مشارکت مردم را می‌توان دید؟ در ایجاد، حفظ و نگهداری فضای سبز شهری؟ یا در تفکیک و جمع‌آوری پسماندها از محل تولید؟ یا در همفکری و ارایه نظر برای بهبود محیط شهری؟! بنابراین شوراها نتوانستند بسترسازی لازم را برای ایجاد مشارکت و همفکری و همدلی مردم در امور مختلف عمرانی، رفاهی و خدماتی فراهم کنند و این امری بسیار مهم است که کمتر مورد توجه کارشناسان و مدیران ذی‌ربط در این حوزه قرار گرفته است. مساله دوم؛ شوراها باید، پیشرفت سریع در حوزه‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی را در این سه دوره موجب می‌شدند. آیا کسی می‌تواند از پیشرفت سریع سخن بگوید؟ هرچند پیشرفت‌هایی در مدیریت عمرانی و خدماتی شهرها و روستاها شده است اما این پیشرفت‌ها را نمی‌توان سریع دانست بلکه در نهایت به «تدریجی و آهسته» بودن پیشرفت‌ها می‌توان اذعان کرد. هرچند در مقایسه با حرکت و اقدامات دولت‌های نهم و دهم حتما باید به حرکت و فعالیت شوراها، شهرداری‌ها و دهیاری‌ها نمره بهتری داد.
مسیر دشوار موفقیت شوراها
چرا شوراها نتوانستند در انجام امور به‌گونه‌ای که قانون اساسی مقرر کرده، موفق شوند؟ به نظر می‌رسد دلایل این عدم موفقیت را در چند محور بتوان خلاصه و جمع‌بندی کرد:
1- ناهمراهی دولت
شوراها در دولت اصلاحات شکل گرفتند و در این ایام بیشترین همراهی‌ها با شوراها شد. با این حال در آن مقطع نیز عدم تحقق احکام برنامه‌های توسعه سوم و چهارم کشور در مورد «مدیریت واحد شهری» رخ داد. هر چند گام‌های اولیه در دولت اصلاحات برداشته شد و آیین‌نامه‌های ذی‌ربط تهیه شد لیکن هیچ وظیفه‌ای از دولت مرکزی به نفع شوراها و شهرداری‌ها منتقل نشد.
اما دولت‌های نهم و دهم نه‌تنها هیچ‌گونه همراهی و همکاری نداشتند بلکه از همان آغاز، بنای محدودیت در انجام وظایف شوراها و اعمال نظارت تدقیق شده و بیشتر را در دستور کار خود قرار دادند و شوراها که نیاز داشتند دولت و وزارتخانه ذی‌ربط (وزارت کشور) در انجام وظایف و نهادینه شدن، به آنها کمک کنند با رقابت و بعضا مخالفت دولت و دولتی‌ها مواجه شدند.
شوراها در انتخاب شهروندان با محدودیت جدی مواجه شدند و در انجام وظایف خود، سایه سنگین دولت را بر سر خود احساس کردند و در جاهایی با انحلال و برخورد حذفی مواجه شدند.
2ـ عدم همراهی مجلس
مجلسیان که شوراییان را رقیبی جدی برای خود در امور محلی می‌دیدند، نه تنها تلاشی برای تقویت شوراها نکردند، بلکه با ارایه طرح‌های مختلف سعی در تحدید وظایف شوراها کردند.
از ارایه طرح انتخاب شهردار توسط دولت تا انتخاب شهردار به صورت مستقیم توسط مردم طرح‌هایی در این راستا بودند.
مجلسیان در نهایت موفق به ایجاد محدودیت برای شوراها نشدند اما به واسطه نوع نگاه آنها هیچ‌گونه گشایشی در حوزه قوانین برای شوراها صورت نپذیرفت.
3- عملکرد شورا
هرچند شوراها در هشت سال اخیر با اعمال محدودیت دو قوه کشور (مجریه و مقننه) مواجه بودند ولی خود نیز گام‌های هرچند کوچک برای ایجاد همراهی و مشارکت مردم برنداشتند. تلاش برخی از شوراها برای تشکیل شورایاری‌ها در محلات محدود به تعداد اندکی از شهرها شد. تشکیل انجمن‌های اجتماعی، امدادی و ارشادی نادیده گرفته شد و از تشکل‌های صنفی و حرفه‌ای در حوزه‌های مرتبط با مدیریت شهری حمایت نشد. بنابراین شوراها بدون حضور و همراهی مردم شکل گرفتند و این یعنی نادیده گرفتن فلسفه وجودی شوراها.
چه باید کرد؟
چهارمین دوره شوراها نیازمند حرکت‌های اساسی در حوزه‌های ذیل است:
1- اصلاح قانون شوراها برای تطبیق با روح قانون اساسی با تفکیک امور محلی از امور ملی و واگذاری تمامی امور محلی به شوراها و ایجاد مدیریت واحد شهری.
2- اجرای قانون شوراها با لحاظ اصل اساسی مشارکت مردم، ایجاد، اراده و عزم جدی برای شکل‌گیری شوراهای محله.
3- اصلاح ساختار نیروی انسانی شهرداری‌ها و دهیاری‌ها و تقویت بنیه مالی آنها برای تقبل وظایف جدید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.