مساله پخش مسوولیت در کلانشهرها
خشایار محمدعلیها . مهندس معمار و دانشجوی روانشناسی عمومی
با رشد روزافزون شهرنشینی و افزایش جمعیت ناشی از آن، شهرها و سپس کلانشهرها پدید میآیند که در آنها دیگر خبری از روابط نزدیک میان همسایگان، هممحلیها و آشنایان چون روزگاران کهن نیست؛ بلکه روابط انسانی به اجبار پیچیده و گسسته میشوند. در کلانشهرهایی که شمار ساکنانش بهقدری بالاست که شهروندان در محیط گمنام میشوند، فضای پیچیدهای پدید میآید که در آن مسوولیتها پخش شده و دیگر نمیتوان کسی را بهطور مشخص مسوول یا در مورد حادثهای که جمعی ناظر آن بودهاند مقصر دانست؛ بلکه در چنین کلانشهری ما با یک اجتماع مسوول (یا در حالت بدبینانه گناهکار) طرف هستیم که هر کس بهراحتی میتواند دیگری را متهم به کوتاهی کند. در گوشه و کنار بارها دیده یا شنیدهایم که افراد حاضر در محیط، در رویارویی با یک وضعیت اضطراری، مبهوت شده و به جای دست زدن به اقدام عملی درست، چون بینندگانی منفعل به تماشا نشستهاند. اگرچه هنگام رویارویی با یک موقعیت اورژانس نادر، واکنش درست در لحظه، کار هر کس نیست، اما تماشاگر منفعل بودن هم کار هر کس نباید باشد و این سوال شاید ذهن خیلی از ما را به خود مشغول کند که چرا وقتی فردی در یک محیط شلوغ و عمومی دچار
سانحه میشود، گاه افراد ناظر طوری عمل میکنند که گویا در حال تماشای تئاتر هستند. سنجش میزان عواقب ناشی از دخالت ناظران یا میزان خطرناک بودن موقعیت اضطرار خود عامل تعیینکنندهای است در دخالت یا عدم دخالت ناظران. همچنین تشخیص اینکه ناظران، یک صحنه را تا چه حد اضطراری تشخیص دهند خود جای بحث دارد. برای مثال اگر افراد حاضر، بیننده دعوای دو مرد میانسال در یک فروشگاه باشند، احتمال دخالت آنها به مراتب بیشتر از زمانی است که آرامش صحنه درگیری به یک نزاع خانوادگی شبیه باشد. نکته جالب آن است که اگر فردی به کمک فرد سانحهدیده بپردازد، همان تماشاگران منفعل بیدرنگ به پیروی از او (بهعنوان الگو یا سرمشق) دست به کار میشوند. در واقع همین حضور دیگران در موقعیت اضطرار است که گاه باعث عدم دخالت افراد میشود و راه را برای اولینبودن و آغاز کمکرسانی دشوار میکند. برای همین بهترین پیشنهاد در هنگام مواجهه با موقعیتهای اضطراری این است که اگر مهارت لازم را دارید، فورا دست به کار شوید و منتظر دیگران نمانید؛ در غیر این صورت از دیگران درخواست کمک کنید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.