مشاور معاون دومای روسیه در گفتوگو با «شرق»:
تنش تهران - واشنگتن پس از انتخابات ایران کاهش مییابد
زینب اسماعیلی . عکس: امیر جدیدی، شرق
از میان شش کشور مذاکرهکننده بر سر پرونده هستهای تهران، دستکم در وهله اول روسیه و چین متحد ایران به نظر میرسند. با همه اختلاف نظرهایی که گاه بین این شش کشور در گذاشتن یا برداشتن تحریمها وجود دارد، کمتر زمانی این دو کشور ساز مخالف با دیگر اعضا دایم شورای امنیت زدهاند. خرس سفید اگرچه سالها سابقه همسایگی با ایران را دارد اما همیشه این پرسش در مواجهه این کشور با ایران وجود دارد که چرا آنطور که باید مسکو همراه تهران نیست. موضع روسیه در مذاکرات هستهای ایران تا حد زیادی دوگانه و تا حد زیادی غیرقابل اعتماد است. در همین حال «رجب صفراف» مدیر کل «مرکز مطالعه ایران معاصر» معتقد است همین میزان همکاری بین روسیه و ایران نیز مایه شگفتی است، آن هم با توجه به مراوده اقتصادی اندک بین این دوکشور. در عین حال این ایرانشناس و مشاور معاون دومای روسیه در گفتوگو با «شرق» میگوید تحریمهایی که غرب علیه ایران وضع کرده دارای زیرساختهای محکمی است که حتی روسای این کشورها با یک قرار و تصمیم نمیتوانند آن را لغو کنند. در این بین رجب صفراف صاحب امتیاز مجله اقتصادی روسی «تجارت ایران» و یک خبرگزاری روسی است که اخبار ایران
را منتشر میکند. او تلاش میکند نقاط قوت اقتصادی ایران را به هموطنان روس خود بشناساند. صفراف به مردم ایران حق میدهد که نسبت به رفتار مسکو خوشبین نباشد، با این حال او معتقد است که روسیه تمایل دارد با ایران رابطه داشته باشد.
موضع روسیه در مواجهه با فعالیت هستهای ایران، همیشه سوالبرانگیز است. علت این سیاست دوگانه چیست؟
روسیه مثل هر عضو دیگر 1+5 علاقهمند است که هر چه زودتر برنامه هستهای ایران از موضوع اصلی جامعه جهانی خارج شود و به یک موضوع عادی و ساده بینالمللی تبدیل شود. از نظر کرملین، پرونده هستهای ایران شکل سیاسی گرفته است اما موضعگیری روسیه این است که به ایران اجازه دهیم از حقوق مسلم خود استفاده کند. به هیچوجه تحریمهای یکطرفه و تحریمهای شورای امنیت و تحریمهای دیگر قابلقبول نیست. روسیه پیشنهاد میکند که باید قدمهایی برداریم تا دست ایران باز شود.
شما از قدمهای روسیه سخن میگویید، مصداق این قدمها چیست؟
مذاکرات 1+5 در آلماتی برگزار شد اما جامعه جهانی اصلا نمیداند باید چه کند و چه خبر است؟ بعد از 10ماه از جلسه مسکو در آلماتی دور هم جمع شدند، در حالیکه طرفین آماده مذاکره نبودند. از سوی دیگر تحریمها آنقدر زیرساختهای محکمی دارند که از طریق اتحادیه اروپا و برنامههای این کشورها و حتی روسای این کشورها و با یک قرار و تصمیم نمیتوان آن را لغو کرد. نکتهای که اکنون برای کشورهای غربی وجود دارد، این است که آنها به ایران اعتماد ندارند، به این دلیل که تصمیمی الان گرفته میشود اما ممکن است چند ماه دیگر ادامه پیدا نکند. در همین حال آنها منتظر انتخابات ریاستجمهوری ایران هستند، چون ممکن است حکومت آینده، خط دیگری برای مذاکره داشته باشد، بنابراین غرب آماده نیست قدمهای جدیدی به سمت ایران بردارد. از طرف دیگر برای غرب مهم است که حالت تحریمها را حفظ کند. غرب امیدوار است که تحریمها منافع غرب را تامین کند. به همین دلیل معتقدند که هنوز نیاز نیست تحریمها برداشته شود. همین موجب میشود تا قدمهای شناختهشده و گستردهای برای رفع تحریمها برندارند. قبل از دور اول مذاکره آلماتی ما مطمئن بودیم مذاکرات به نتیجه نمیرسد. مشخص
بود که غرب پیشنهاد سمبلیکی در این مذاکرات ارایه خواهد کرد و موضوعاتی از این قبیل را مطرح میکنند: تحریمها از روی برخی قطعات هواپیمایی، دارو، برخی سرویسهای بانکی و استفاده از فلزات گرانبها و... را برمیدارند، اما در مقابل آن، از ایران سه درخواست دارند؛ «تعلیق غنیسازی اورانیوم تا 20درصد، تعطیلی فردو، اورانیوم تولیدشده در ایران به انبارهای بینالمللی تحویل داده شود و در صورت نیاز ایران با کنترل آژانس، به ایران بازگردانده شود.»
از سوی دیگر ایران به هیچوجه آماده نیست که این شروط را بپذیرد. چون هیچکدام از فعالیتهای ایران قوانین بینالمللی، NPT و قوانین آژانس را متزلزل نمیکند. آنچه در فعالیت هستهای ایران انجام میشود در چارچوب قوانین بینالملل و حق مسلم ایران است.
شما به این اشاره کردید که غرب منتظر انتخابات ریاستجمهوری است. بهنظر شما چقدر این انتخابات برای آنها اهمیت دارد و در چه صورتی آنها منعطفتر خواهند شد؟
این طبیعی نیست که در سی و چند سال رابطهای بین تهران و غرب وجود نداشته باشد. بنابراین غرب فکر میکند مردم ایران کسی را به عرصه سیاسی بفرستند که نسبت به آقای احمدینژاد و افراد قبلی در ساختار روابط با غرب نقش مثبتتری داشته باشد. به همین خاطر با این امید تا ماه سپتامبر سال آینده هیچ حرکت غیرمنطقی، تند و نظامی در برنامه نمیتوانند داشته باشند. فردی که در انتخابات ریاستجمهوری برگزیده میشود حتما گرایش یا درخواست همکاری برای برقراری ارتباط خواهد داشت. او نمیتواند این را نادیده بگیرد. من خوشبین هستم به اینکه بعد از انتخابات ریاست جمهوری ایران تنش بین ایران و آمریکا کاهش پیدا خواهد کرد.
یک طرف مهم در مذاکرات ایران و 1+5 روسیه است، در بین مسوولان ایران کمتر، اما در بین مردم نوعی بدبینی به نقش روسیه وجود دارد. روسیه در عمل با تحریمهای وضع شده علیه ایران همراهی میکند، ولی میگوید که همراه ایران است. دلیل این تناقض چیست؟
من میدانم که مردم ایران در مجموع نسبت به روسیه و مردم روسیه خوشبین نیستند. آنها از برخی سیاستهای روسیه اظهار ناراحتی میکنند. اینکه روسیه چهار مرتبه به تحریمهای شورای امنیت پیوسته بر مردم ایران تاثیر بد گذاشته. دوستان ایرانی ما این انتظار را از همسایه خود نداشتند. در حالیکه ایران هر روز، تهدیدهای غرب، اسراییل و آمریکا را میشنود؛ روسیه سامانه اس300 را به ایران نداد و این مثل پشت ایران را خالی کردن بود. از نظر ایرانیها هیچ دلیل و منطقی برای این کار روسیه وجود ندارد. متاسفانه تصمیمهای روسیه علیه ایران تاثیر خیلی زیادی گذاشتهاست اما این را نادیده نگیرید، حجم مبادله اقتصادی روسیه و ایران، تقریبا «سهصدم درصد» است. چه چیزی میتواند روسیه و ایران را برای هم، نگاه دارد؟ سیاست، همیشه حامی اقتصاد است. نکته دیگر حضور صهیونیستها در ساختارهای دولت و تجارت دولتی و رسانهها و پیوسته بودن سیستم بانکی روسیه با ساختار جهانی است. شما اینجا نشستهاید و از این تصمیمهای روسیه ناراحت هستید و مشت بر میز میکوبید و اعتراض میکنید. حال آنکه من تعجب میکنم چرا روسیه باز اینقدر از ایران حمایت میکند. به هر حال روسیه به
خاطر ایران روبهروی آمریکا نمیایستد.
روسیه با این حال به هیچ کدام از تعهدات خود نسبت به ایران عمل نمیکند. اس 300 را که خودتان اشاره کردید، تحویل ندادند و نیروگاه بوشهر را با تاخیر تحویل دادند، علت این رفتارها چیست؟
من میدانم که این سوال هر ایرانی است. «چرا قراردادهای مهم عملی نمیشود و حتی به سمت عقب میروند.» اول اینکه در زمان مدودف، دولت روسیه گرایش غربگرایانهای بیشتری داشت و به سیستمهای غربی نزدیکتر بود. همکاری با غرب و آمریکا بیشتر شد. حتی کشورهای سیایاس را از اولویت خارج کرد که یک شوک بود. مدودف گفت فقط چهارکشور، انگلیس، آمریکا، فرانسه و آلمان برایم مهم است. این سیاست مشکلات زیادی برای کشور ایجاد کرد. مدودف میخواست با این کار صادق بودن خود را برای همکاری با غرب نشان دهد اما هیچ نیازی به این کار نبود. با آمدن پوتین با توجه به اینکه او بیشتر میهنپرست است و بیشتر از منافع کشور دفاع میکند امید میرفت که رابطه ایران و روسیه شکل تازهای بگیرد. بهنظر من روسیه نباید نیروگاه بوشهر را میپذیرفت. از ابتدا اشتباه بود. روسیه باید از مرحله صفر، یک نیروگاه برای ایران میساخت. در دنیا چنین موضوعی سابقه نداشت که کشوری نیروگاهی را با یک فرهنگ و تکنولوژی بسازد و ادامه آن را کشوری با فرهنگ و تکنولوژی دیگری بسازد. ایران، روسیه را مجبور کرد. در آن سالها بعد از فروپاشی شوروی، سیستم هستهای روسیه فلج شده بود. پتانسیل
هستهای اتحاد جماهیر شوروی در کشورهای مختلف سیایاس(مشترکالمنافع)، اکثرا در قزاقستان، ازبکستان و بلاروس پخش شده بود. قطعات آنجا درست میشد. سفارشی به روسیه نمیشد. صدها کارخانه در حال تعطیلی بود. بهترین متخصصان روسیه در حال سوق یافتن به سمت تجارت بودند. آن زمان اولین سفارش نیروگاه بوشهر بود، روسیه میخواست کارخانههایش را نگه دارد. از ناچاری نیروگاه بوشهر را پذیرفت، مجبور بود اما مسوولان ایران هم با ادامه ساخت نیروگاه بوشهر توسط روسها، اشتباه کردند.
اما این تصور وجود دارد که روسیه از فرصت اقتصادی ایران استفاده میکند اما در موارد سیاسی پشت ایران را خالی میکند. آیا روسیه شریک اقتصادی ایران است یا آنکه فقط به مبادلات اقتصادی خود توجه میکند؟
روسیه به هیچوجه ایران را رها نمیکند. از لحاظ اقتصادی چیزی وجود ندارد که ایران و روسیه را به هم پیوند بزند اما از لحاظ منافع و امنیت منطقه، به ایران نیازمندیم. برای ما فرقی نمیکند که اصلا دولت غربگرا یا غیر از آن در ایران سر کار بیاید.
مثلا در روسیه فکری هست که اگر در ایران دولت غربگرا سر کار باشد برای روسیه یک وحشت درست میشود چون از طریق ایران غرب خیلی زود به آسیای مرکزی و دریای خزر راه مییابد و جایگاه و پایگاه روسیه با مشکل مواجه میشود و میلیاردها دلار هزینه برای روسیه ایجاد میکند.
اگر روسیه تمایل ندارد، ایران غربگرا باشد پس چرا آقای لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه چندی پیش توصیه میکرد که ایران با آمریکا، مذاکره مستقیم کند؟ آیا این حرفها، فقط ژست سیاسی است؟
ارتباط ایران و آمریکا در کوتاهمدت به زیان روسیه هست اما در درازمدت به نفع روسیه است. اقتصاد روسیه به غرب و آمریکا پیوسته است. اگر تحریمها علیه ایران بیشتر شود، روسیه هم زیان میبیند. اگر بین ایران و آمریکا ارتباط برقرار شود، ما راحتتر میتوانیم همکاری داشته باشیم و همسایه هستیم. حتما کالا و حضور ما قابل رقابت خواهد بود.
در آن صورت دیگر روسیه علیه ایران رای نمیدهد؟
هیچ کشوری رای نمیدهد. روسیه هم رای نمیدهد.
آرای قبلی روسیه علیه ایران به چه پشتوانهای بود؟
روسیه نمیخواهد ایران سلاح اتمی داشته باشد. اصلا در روسیه این نگرانی وجود ندارد، این نگرانی را غربگراها درست کردهاند. هر تحریم یک سازش بین غرب و روسیه است اما روسیه در نقطه استراتژیکی که ممکن است امنیت کشور در خطر قرار بگیرد، مجبور است که بایستد. مثلا حتی روسیه نمیگذارد که خط اول دفاعی ایران، سوریه از پا بیفتد. دورهای که به راحتی برای ایران تحریم وضع میشد، گذشت.
دیگر از طریق شورای امنیت کاری نمیتوانند بکنند. تحریمهای یک طرفه میتواند باشد ولی ایران میتواند در این شرایط خود را جمع و جور کند و از این حالت بیرون بیاید. اگر نفت و گاز نبود هر کشوری در شرایط ایران ورشکست میشد. اکثر کشورها از وضع کنونی کشورشان با ایران ناراحتند و از لحاظ سیاسی محدود هستند. اکنون ایران موضوعی است که میتواند بحث اصلی مردم یک کشور برای رای دادن به رهبرانشان باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.