|

روزنه

آفریقانستان صحرای آفریقا باتلاق جدید غرب

ترجمه: ایرج جودت

پس از گذشت 11 سال از شروع جنگ علیه ترور در افغانستان و عراق، جامعه غرب با صرف هزینه‌ای بالغ بر 5/1تریلیارددلار و صد‌ها هزار کشته احساس می‌کند که درس سختی از این جریانات آموخته است. غرب بیش از هر زمان دیگری اطمینان پیدا کرده است که حتی بهترین طراحی‌ها برای مداخله خارجی در دیگر کشورها به‌گیر افتادن و فرو رفتن نیروهایش در جنگ‌هایی بی‌پایان با دشمنانی نامریی و به خاطر مردمی نمک‌نشناس و ناسپاس می‌انجامد. پژواک افغانستان اوایل این ماه و با هجوم نیروهای فرانسوی به ستونی از اسلامگراهای در حال پیشروی و تهدید‌کننده دولت مالی دوباره طنین‌انداز شد و چند روز بعد با تهاجم واحدی از نیروهای جهادی مسلح و دست ازجان‌شسته به یک نیروگاه گازی در الجزایر و تصرف و کشتار ده‌ها خارجی در کشور همسایه مالی دوباره شنیده شد؛ کشتاری که از زمان حمله اسلامگراها به یک کلوپ شبانه در بالی اندونزی در سال 2002 سابقه نداشت. به نظر می‌رسد مالی جبهه تازه‌ای از جنگ جهانی علیه ترور و نیز باتلاقی در صحرا برای به دام انداختن رهبران متکبر غرب باشد. با وجود این جنگ‌ها با یکدیگر متفاوتند و نیازی نیست درس‌ها موبه‌مو با هم مطابقت داده شوند. با نگاهی به قوس بی‌ثباتی در آفریقا که از سومالی و سودان در شرق به سمت چاد و مالی در غرب کشیده شده، گویی این کشورها عراق و افغانستان دیگری‌ هستند و ترس غربی‌ها برای کمک به فرو نشاندن مناقشات می‌تواند بسیار مهلک و خطرناک باشد. گرچه هر مداخله نظامی همواره توام با خطر است اما در آفریقا این مناقشه الزاما نه‌چندان درازمدت شبیه بغداد و کابل و نه‌چندان ناامید‌کننده است. ریشه این جنگ که سرفصل خبرها را اشغال کرده است اساسا نه منطقه‌ای یا جهانی بلکه داخلی است. از زمان‌های بسیار دور خشونت و بی‌قانونی ردپایی در صحرای وسیع آفریقا و منطقه سومالی در شاخ آفریقا داشته است. اما در چند سال گذشته بی‌نظمی و اغتشاش در این منطقه بدتر شده است و به ویژه با سقوط معمر قذافی در لیبی در اواخر سال 2011 و سرازیر شدن تسلیحات غنیمتی از آن کشور به سراسر منطقه منجر به گروگانگیری، باج‌خواهی، قاچاق موادمخدر و کالا و راهزنی تحت حمایت روسای گروه‌های تبهکار در منطقه شده است. بعضی از این گروه‌ها با برافراشتن پرچم اسلام مشروعیت اعمال‌شان را از فقر و تبعیض و سوءمدیریت دولت‌های فاسد کسب کرده‌اند. در شمال نیجریه یک گروه اسلامگرای افراطی که خود را «بوکو حرام» می‌نامند با عضو‌گیری از میان جوانان مسلمان بیکار، بیسواد و خشمگین دست به اقدامات خشونت‌آمیز و قتل زده‌اند. در مالی صحرانشینان «طوارق» در شمال کشور مدت‌هاست که به حاشیه رانده شده و منزوی بوده‌اند. شورشیان در همه جا در کشورهایی همچون اتیوپی و کنیا موج بدبینی و شیوه‌های غلط قدیمی میان مسلمانان و مسیحیان که در گذشته با هم در صلح می‌زیسته‌اند را تشدید کرده‌اند. بسیاری از این گروه‌ها به خودشان رنگ و لعاب جهانی می‌دهند. جهادیونی که به نیروگاه گازی الجزایر حمله کردند از مناطقی نظیر تونس، مالی، نیجر آمده بودند و حتی بنا به گفته مقامات الجزایری در میان آنها یک کانادایی هم وجود داشته است. اسلامگرا‌ها اگر نه مستقیم، از شبکه‌های جهانی جهاد نظیر القاعده الهام می‌گیرند. تعدادی از این گروه‌ها مبالغ متنابهی پول از اسپانسرهایشان در عربستان سعودی و دیگر کشورهای نفت‌خیز خلیج‌فارس دریافت می‌کنند. یک برادری و اخوت اتفاقی و نامنسجم منعکس‌کننده پیام خصومت و دشمنی نسبت به غرب و متحدانش در آفریقاست. هنگامی که القاعده در مناطق مرزی افغانستان و پاکستان و در بخش‌هایی از یمن و سومالی تحت فشار قرار گرفت تعدادی از اعضای آن به دنبال پناهگاه سر از منطقه آفریقا درآوردند. به‌رغم ارتباطات موجود میان گروه‌های تروریستی خطر مستقیم هنوز هم به شدت داخلی است. اعلام جهاد در سطح جهان جوانان مسلمان را افراط‌گرا می‌کند و بی‌عدالتی داخلی خطر آن را جدی‌تر می‌کند. سرویس‌های امنیتی این کشورها به علت آموزش‌های غلط و با سرکوب‌های وحشیگرانه خوراک لازم را برای شورش فراهم می‌کنند. در کنیا پناهندگان سومالیایی تنش میان مسیحیان و مسلمانان را تشدید و زمینه را برای سرایت آن به کشور همسایه مهیا کرده‌اند. طی سال‌های آینده شورش اسلامگراهای افراطی، آموزش‌دیده و مسلح می‌تواند لطمه فراوانی به این بخش شکننده از جهان بزند. اما برای آنها که مخالف مداخله در صحرا هستند اقتصاد و تجارت جهانی نیز می‌تواند دلیل عقلی برای رخداد کنونی باشد. این منطقه تولید‌کننده بزرگ نفت و گاز است. تعطیلی تجارت خارجی در بخش وسیعی از شمال آفریقا می‌تواند خسارت عمده‌ای باشد و حفظ جان حداقل شش هزار فرانسوی ساکن منطقه دلیل موجهی است که چرا «فرانسوا اولاند» نیروهایش را به منطقه فرستاده است. بی‌قانونی و اغتشاش در سومالی منجر به دزدی دریایی در اقیانوس هند می‌شود. نیروهای جهادی شمال آفریقا می‌توانند اقدامات تروریستی در اروپا و آمریکا را آغاز کنند. از این رو بهتر است که از همین حالا در صحرا‌ گیر بیفتند. فراتر از منافع اقتصادی و شخصی واقعیت این است که مداخله محدود و قوی می‌تواند باعث کاهش فلاکت میلیون‌ها انسان شود. چتر‌بازان فرانسوی در سال 2011 کمک فراوانی به پایان جنگ داخلی ساحل عاج کردند. چند هزار سرباز بریتانیایی با تامین امنیت فری تاون پایتخت سیرالئون باعث پایان یافتن جنگ داخلی وحشتناک در این کشور شدند. برنامه توسعه پایدار در آفریقا زمانی عملی است که جنگ و مداخله با پیروزی به اتمام رسیده باشد.
منبع: اکونومیست

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.