|

در ستایش «از هر نظر بی‌ضرر» بودن

امید بلاغتی

رفیقی داشتیم ما از قضا و مقدرات الهی شاعر شد. سیر صعودی ایشان البته شگفت‌انگیز بود. در واقع مصداق یک‌شبه ره صد‌ساله پیمودن را می‌شد در وجنات این عزیز دید. البته رزومه هنری ایشان هم جای تامل داشت؛ چیزی نزدیک به هفت سال نقاشی عاشقانه کشیده بود، تنها و تنها عاشقانه، چون اعتقادی به هنر سیاسی و اجتماعی نداشت. شش ماه داستان نوشته بود و حاصل آن سه داستان کوتاه بود و رمانی که به انتها نرسیده بود. یک‌سال‌و‌نیم سنتور و دو ماه دف نواخته بود. در کلاس‌های بازیگری «امین تارخ» شرکت جسته بود اما بازیگری را امری چیپ‌تر از مقام والای انتلکتوئلی خود یافته بود. یک فیلم کوتاه داستانی ساخته بود که هیچ تدوینگری اقناعش نکرده بود برای رساندن فیلم به مرحله والای فاینال‌کات و در نهایت رستگاری خود را در شعر و شاعری یافته بود. ایشان رفیق 10ساله ما بود و نکته اساسی و شایان ذکر درباره‌شان این بود که بانویی صاحب وجاهت بودند. البته کوچک‌ترین ارتباطی میان موفقیت ایشان در یک شب و موضوعات ظاهری مربوط به ایشان نبود. نکته اساسی شیفتگی شاعران و منتقدان و مخاطبان نسبت به شعرهای اعتراضی و سوژه‌های اعتراضی درون آنها بود. سوژه‌ها ثابت بودند. یک شب، تاکید می‌کنم یک شب؛ موقعیت زمانی تمامی شعرها، یک آپارتمان؛ موقعیت مکانی ثابت همه این شعرها و خروج از معیارهای سه نقطه (...) در ساحت کلمه؛ موضوع اصلی این شعرها بود. طبیعتا ایشان بیشتر هم غزل می‌سراییدند و البته که مستحضر هستید، غزل معاصر ایران در دو دهه اخیر پیشرفت غریبی کرده است و مفاهیم معاصر و مدرن ریخته شده است در آن و در شعر این رفیقه ما هم معمولا یکی از قافیه‌ها مردانه یا زنانه بود. معمولا زنی در شعرهای ایشان مورد ستم فردی، جمعی، خیالی یا واقعی قرار می‌گرفت. منتقدان و مفسران اما شجاعت ایشان را می‌ستوده و معتقد بودند این آخرین دستاورد معترضانه شعر معاصر ایران است. یک روز به هر حال بنده را دعوت کرد که به‌عنوان منتقد در جلسه نقد و بررسی مجموعه جدید ایشان شرکت کنم. غیر از بنده دو نفر دیگر حضور داشتند. جلسه با شعر‌خوانی رفیقه‌مان آغاز شد و ایشان یک‌جور با حالت ویژه شعر‌خوانی‌های معاصر شروع به خواندن کردند و همینطور جمع حضار بود که دامنش از دست می‌شد و هی گریبان بود که دریده می‌شد و اصلا وضعی... شعر‌خوانی که تمام شد، منتقدان حاضر در جلسه در رابطه با «دیگری بزرگ و رابطه امر واقعی با اضمحلال سوژه و ابژه در جهان پسامدرن از نگاه لکان در شعر بانو»، «ساز‌و‌کار ویرانی تضادهای دوتایی فلسفه غرب از منظر دریدا و رابطه ریخت‌شناسانه آن با شعر بانو»، «هرمنوتیک فلسفی و رهیافت‌های‌گذار از هرمنوتیک فلسفی «گادامر» به هرمنوتیک انتقادی «هابرماس» از دل گزاره‌های اعتراضی در غزل‌های شماره 5 تا 10 مجموعه شعر بانو» و در نهایت در رابطه با «تاریخ سرکوب جنسیت و نگاهی به نظریه انحطاط تفکر در ایران با تاملی بر ساختارهای پیشنهادی مکانی و زمانی در غزل‌های شماره 11 تا 78 مجموعه بانو» صحبت كردند. نوبت به من که رسید، دیدم حضار و دو منتقد دیگر و خود بانو با چشم‌هایی خشن و خشمی غیرقابل کنترل در حال نگاه کردن به لبان بنده بودند که چطور کلمه قرار است از آن بیرون بریزد. من کمی تقوا پیشه کرده با ایمان به رسالت والای خود در جایگاه منتقد تنها به نکته‌ای بسنده کردم و آن این بود: از غزل‌های شماره 1 تا 110 مجموعه بانو- در واقع کل مجموعه غزل ایشان- برای آموزش راه و رسم عاشقیت یا به چه شیوه معشوق، نامزد و خدای ناکرده دوست دیگری باشیم که در واقع انواع روش‌های متفاوت، خلاقانه، بکر و امتحان نشده در راستای بررسی بیش از چند قرن سرکوب دیگری در تاریخ ماست! کمال تشکر را دارم. اگر تشکر آخر را نمی‌کردم مریدان بانو حنجره‌ام را دریده بودند. جلسه با تشویق یکریز حضار، با اشک‌هایی گوشه‌چشم‌ها، بغض‌های فروخورده سالیان و قرن‌ها در گلو، با رولت مخصوص شیرینی‌فروشی لادن و نسکافه و با سیگار پال مال و گپ‌و‌گفت‌های تاثیرگذار در بیرون از سالن برگزاری جلسه به پایان رسید. بنده هم به سلامت از آن جلسه به خانه رسیدم اما راننده تاکسی در تمام طول مسیر «جواد یساری» گوش می‌داد. باور بفرمایید مدتی است حس می‌کنم دارم از یک آدم مضر بنا به ضرورت‌ها تبدیل به آدم از هر نظر بی‌ضرری می‌شوم. البته در این از هر نظر بی‌ضرر بودن شک در جانم است.
نوستالژیا/ جلد پونصد و هفتاد و ششم/ روایت «دیالکتیک روشنگری در راه و رسم عشق ورزیدن» یا «می‌دونی هلاکتم، عاشق سینه‌چاکتم»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.