|

یک روز با «گشت ۱۳۷» جمع‌آوری متکدیان شهرداری

آشتی اجباری کارتن‌خواب‌ها با سقف

فاطمه جمالپور

«حسین» پسر 30ساله‌ای که دیشب شیشه زده و الان با مردمک‌های گشاد شده خیره به یک نقطه، از کلانتری تحویلش گرفته‌اند، «منظر» 52‌ساله که هیچ ردی از زنانگی در دهه پنجم زندگی‌اش ندارد و پنج‌سالی است که اعتیاد به کراک خداحافظی او را با خانه و خانواده رقم زده، «قباد» 30‌ساله مبتلا به «اچ‌آی‌وی» و معتاد تزریقی که تازه از اردوگاه «شفق» دیپورت شده، آقای «جوانی» مددکار جوان ماشین گشت سیار جمع‌آوری متکدیان، راننده، مامور کلانتری که تمام مدت مهر سکوت به لب زده به اضافه من مسافران ون «گشت سیار جمع‌آوری متکدیان شهرداری» را تشکیل می‌دهیم. آدم‌ها اینجا درون این ون قضاوت نمی‌شوند؛ معتاد، کارتون‌خواب، کودک کار و زن خیابانی مسافران هر روزه این ون‌ها هستند و این عبارت‌ها برچسبی است در بیرون از ون، برای این به ته خط رسیده‌ها. جامعه آنها را با همین عبارت‌ها قضاوت کرده و به گوشه و کنار زیرگذرها، پارک‌ها و حاشیه شهرها رانده است. آنها اما زنده‌اند هنوز و حق زندگی دارند. ساعت از دو ظهر گذشته و گشت شروع شده است. مسافران تکراری ون‌های سفید هر بار پس از جمع‌آوری، چند صباحی زندگیشان سقف‌دار شده و پس از آن دوباره آسمان سقفشان و نیمکت‌های سرد تخت و فرش و پتو و خوابگاهشان می‌شود، بعد از مدت‌ها غذای گرم می‌خورند، حمام می‌روند، چایی می‌نوشند اما باز هم زندگی نمی‌کنند. صندلی‌ها چرک‌آلود است و هوا درون ون خفه. مسافران هشت‌ساعته در انتظار پایان روز بر صندلی‌ها آرام گرفته‌اند و راننده بی‌هیچ شتابی می‌راند. موهای چند رنگ و ژولیده «منظر» از گوشه روسری کنار رفته است. لاک قرمز بریده‌بریده روی ناخن‌هایش تلاشی برای یادآوری زنانگی است در زنی معتاد، می‌گوید: «از توی زباله‌ها پیدایش کرده‌ام». خسته و بی‌قرار بر صندلی گشت جمع‌آوری متکدیان شهرداری نشسته است در انتظار شب، که به مرکز نگهداری متکدیان زن شهرداری در لویزان تحویلش می‌دهند. جایی که به گفته خودش به محض ورود می‌شنود: «خاک بر سرت تو باز اومدی.» می‌پرسم: کجا گرفتنت؟ «جلوی شهرداری منطقه دو.» گدایی می‌کردی؟ «نه تو پارک نشسته بودم.»خونتون کجاست؟«سه‌ساله خونه ندارم، گدایی می‌کنم، خرجمو از این راه در میارم.»خانواده داری؟«آره، شوهرم زندانه اما بچه ندارم.»جرمش چیه؟«قاچاق موادمخدر، 10 سال حبس براش بریده‌اند.» اعتیاد داری؟«آره.»چی مصرف می‌کنی؟«کراک.»چرا؟«اتفاقا دیشب داشتم بهش فکر می‌کردم. از وقتی کراک استفاده می‌کنم خیلی فکرهارو نمی‌کنم. الان هم داشتم فکر می‌کردم کاش شهرداری بیاد منو ببره. من آدم نمی‌شم. اما اینجا هم که می‌برن به‌درد به‌خور نیست که.» کجا می‌برند؟«می‌برند یه آپارتمان سه‌طبقه تو لویزان. می‌ریزن مثل گاو و گوسفند. بی‌احترامی، زد و خورد، بزن بکوب، بعد هم قرص می‌دن می‌گن بگیر بخور بکپ. ساعت چهار صبح بلند می‌شیم صبحانه می‌خوریم. ساعت یک نهار، شام هم ساعت هفت.»چند وقت آنجا می‌مانی؟«یه ماه، موقع ترخیص باید هویتت را خونواده‌ای، فامیلی کسی تایید کنه. اگر هویتت رو تایید نکنن تا، هفت، هشت ماه نگه می‌دارن. منو تا 9 ماه نگه داشتن. اون 9 ماه مامور نظافت بودم. برای یک نخ سیگار کارها رو انجام می‌دادم.»بعد از آزادی چی؟«بعد هم از روی ناچاری مجبورم دوباره گدایی کنم اما دلم نمی‌خواد زندگیم این شکلی باشه.»خرج اعتیادت روزی چقدر است؟«الان شده 5 تومن.»شب‌ها کجا می‌مونی؟«جاهایی که شلوغ نباشه. خلوت نباشه. چون خفت می‌گیرند. یه بار منو خفت کردند آنقدر گلومو محکم گرفتن و فشار دادن که داشتم خفه می‌شدم.»اینها را که می‌گوید گریه‌اش می‌گیرد، با گوشه روسری اشک‌هایش را پاک می‌کند و ادامه می‌دهد: «من هم دوست داشتم مثل بقیه زن‌ها یک چاردیواری داشتم. الان یه ماهی هست چایی نخوردم. وقتی زن‌هایی رو می‌بینم که دارند تو خیابون راه میرن می‌گم خوش به حالشون چقدر بخت اینها خوب بوده.» می‌گوید: «من سواد ندارم. نمی‌تونم باکلاس صحبت کنم. من دلم نمی‌خواست زندگی‌ام این بشه که الان هست. کارمندهای شهرداری هم حق دارند. چون یه سری شیشه مصرف می‌کنن نمی‌فهمن چی میگن. اما من می‌دونم چی می‌گم تو نمی‌فهمی چون این راه را نرفته‌ای. من تو کمپ بودم از طرف بهزیستی اومدن فیلم گرفتن گفتن حرف آخرت چیه؟گفتم این راهی که من رفتم این تابلوشه؛ ایست ممنون!نگاه کنین بعد قدم بردارین. همه زندگیتون دود می‌شه میره هوا.»چطور معتاد شدی؟«من قند دارم. شوهرم حب تریاک می‌داد بخورم. بعد شوهرم گفت بیا کراک بکش برای باکلاس‌هاست. کاری کرد که مثل یک حیوان به او التماس می‌کردم کراک بهم بده. وابستگی چیز بدیه خانوم. یه خانه درب و داغون داشتم، یه غذایی می‌پختم، کراک همه رو از من گرفت. کراک زنیتم را از من گرفت. حرف زدنو از من گرفت؛ «خفه» یک کلمه.»چند وقت است که اعتیاد داری؟«15 سال.»چند وقت است که کراک مصرف می‌کنی؟«پنج سال»نمی‌توانی ترک کنی؟«چرا اما وقتی ترک می‌کنی میای بیرون می‌بینی نه زندگی‌ داری نه خونه. مجبور میشی دوباره مصرف کنی!حالا میریم آنجا. سرپرست اونجا می‌گه: «خاک تو سرت تو باز اومدی.» مددکار شهرداری می‌پرسد: «مقصرش کیست؟»صدا در گلوی زن می‌شکند. کمی صبر می‌کند. می‌گوید: «من یاد گرفتم راست بگم. خودم مقصر بودم. اما یکی از همین شماها بودید یک آقایی داشت می‌رقصید اومد زد تو سرش. چنان زد تو سرش که نگو. ما از این ماشین چرا می‌ترسیم ما این ماشین رو می‌بینیم انگار عزراییل را دیدیم.»شما را تا الان در ماشین کتک زده‌اند؟«بله، دوبار محکم زدند تو دنده‌هایم.»چرا زدند؟«از صبح گرفته بودند ما رو تا 12 شب. از تشنگی و گرسنگی داشتیم زجر می‌کشیدیم. گفتم آقا ما گشنه‌ایم. گفت خفه شو. من بلند شدم، محکم زد تو سینه‌ام.»ادامه می‌دهد: «لویزان اول خوب بود الان دیگر به درد نمی‌خوره. می‌گن: یالا کثافت لباس‌هاتو درآر. آمپول‌هایی می‌زنن که جابه‌جا می‌افتیم، بعد هم به تخت می‌بندن. ابروم از اون موقع شکسته است، چون بلند صحبت کردم.»جای بخیه‌های زخم خط‌کش استیل هنوز در صورتش به یادگار مانده است. می‌گوید: «الان غذا را دیر و زود می‌کنن، توهین می‌کنن، یه نفر اعتراض می‌کنه، نگهبان داد می‌زنه 50 نفر می‌ریزن روش. مو تو سرت نمی‌مونه.»چه کسانی می‌زنند؟«خود بچه‌ها، مامور می‌گوید بزنیدش، همه می‌ریزند سرت، به دلیل یه نخ سیگار! اونجا استثنا قایل می‌شن. به یک عده می‌رسن به یک عده نمی‌رسن تا طرفدار پیدا کنن.»می‌گوید: «ناعدالتی زیاده از کجا گله کنم؟»از صادقیه به سمت پمپ بنزین یادگار می‌رویم. مددکار اورژانس می‌گوید: «متکدیان این طرف‌ها جوان‌هایی هستند که از شهرستان برای کار به تهران آمدند. معتاد شده‌اند و نه توانستند کار کنند و نه به شهرشان بازگردند. برای همین گدایی می‌کنند، صندوق صدقات خالی می‌کنند، لای شمشادها و فضای باز این مناطق زندگی می‌کنند. ضمن اینکه در مناطق شمال شهر مردم پول بیشتری می‌دهند و به همین دلیل معتادها بیشتر اینجا گدایی می‌کنند.»«دره فرحزاد غرب اتوبان یادگار کارتن‌خواب مسلح زیاد دارد». مددکار پل‌های زیرگذری را نشان می‌دهد که مامن کارتن‌خواب‌ها در فصل زمستان است و کف زمین پر از سرنگ‌های مصرف شده و پتوهای مندرس. در پمپ بنزین یادگار «قباد» را سوار می‌کنند. با زور و اکراه سوار می‌شود. زانو تا ساق پای راستش خلاصه شده در یک زخم عمیق عفونی که دیدنش عرق سردی بر بدن می‌نشاند. اصلا نمی‌توان تشخیص داد چند‌ساله است. ایدز دارد و معتاد تزریقی است. داد می‌زند که چهارروز پیش گشت شهرداری او را به اردوگاه شفق برده و چون ایدز دارد قبولش نکرده‌اند و دو روز طول کشیده تا با پای پیاده خود را از آن بیابان به پمپ‌بنزین یادگار رسانده. لحنش در میان التماس و خشم در نوسان است که حالا باز همان اتفاق می‌افتد. می‌گوید: «بابا من ایدز دارم نگه‌ام نمی‌دارن.» قباد عصبی است جواب سوال‌ها را نمی‌دهد. می‌گوید: «چرا قاچاقچی مواد رو نمی‌گیرن منو می‌گیرن؟»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.