|

گفت‌وگوی سایت شورای روابط خارجی آمریکا با «رضا اصلان» متخصص مذهب و سیاست خارجی

اسلام سیاسی در منطقه موفق بوده است

ترجمه: مریم جعفری

قدرت به فساد منجر می‌شود؛ «رضا اصلان» متخصص «مذهب و سیاست خارجی» در «شورای روابط خارجی آمریکا»‌ست. او معتقد است که احزاب سیاسی از‌‌ همان ابتدا سازمان یافته بودند و به فساد مالی آلوده نشدند، اما اکنون آنان با چالشی به نام «حکومت‌داری» روبه‌رو هستند. این متخصص مذهب و سیاست خارجی با اشاره به این موضوع که این گروه‌ها هر قدر قدرت بیشتری در اختیار داشته باشند، بیشتر از هم جدا می‌شوند، می‌گوید که ایالات متحده آمریکا باید همچنان در فرآیند تشکیل دولت‌های بعد از انقلاب‌ها حضور داشته باشد تا درگیری‌های احتمالی و بی‌ثباتی‌ها از بین بروند؛ چرا که این شرایط به این گروه‌ها اجازه می‌دهد تا کنترل کامل امور را در دست بگیرند. گفت‌وگوی این متخصص مذهب و سیاست خارجی را با سایت شورای روابط خارجی آمریکا در ادامه می‌خوانیم. چند ماه پیش از «ابراهیم موسی» یکی از اساتید مطالعات اسلامی، پرسیدم «اسلام سیاسی در خاورمیانه در حال گسترش است یا روندی نزولی دارد» و او پاسخ داد که نمی‌دانم. اکنون ۱۸ ماه از این گفت‌وگو گذشته است. اسلام سیاسی در خاورمیانه در دو سال گذشته چه شرایطی داشت و اکنون از چه جایگاهی برخوردار است؟ این کاملا طبیعی است که اسلام سیاسی در مصر، تونس و دیگر کشور‌ها گسترش یابد؛ چرا که اسلامگرا‌ها سازماندهی شده هستند و نام آنان کمتر با فساد گره خورده است. پس در نخستین انتخابات پس از سرنگونی دیکتاتور‌ها، آنان در فرآیند سیاسی در بهترین جایگاه قرار داشتند. این دقیقا‌‌ همان چیزی است که اتفاق افتاد اما به نظر من اسلامگرا‌ها در کل منطقه در حال فهمیدن این مساله هستند که نمی‌توان هم چهره پاک خود را حفظ کرد و هم قدرت سیاسی را در اختیار داشت. قدرت به فساد منجر می‌شود. اکنون در مصر ما شاهد این مساله هستیم که حتی حامیان سابق گروه اخوان‌المسلمین خواهان سقوط دولت «محمد مرسی» رییس‌جمهوری این کشور هستند. اخوان‌المسلمین یکی از قدیمی‌ترین سازمان‌های سیاسی در منطقه است و اکنون دولت آنان از یک طرف با سکولار‌ها و لیبرال‌ها و از طرف دیگر با سلفی‌ها بر سر قانون اساسی مصر دچار مشکل شده است. به نظر شما آنان در نهایت چه کار خواهند کرد؟ فکر می‌کنم که اخوان‌المسلمین در مصر در شرایط احتیاط قرار داد و سعی می‌کند بین نگرانی‌های به وجود آمده درباره قانون اساسی و خواسته مصری‌های سکولار، لیبرال و دیگرانی که به آنان رای نداده‌اند، توازن برقرار کند اما آنان اکنون نماینده اکثریت مردم در این کشور هستند. صادقانه بگویم پیش‌نویس قانون اساسی باوجود تمامی اشتباهات - اشتباه‌های زیادی در این پیش‌نویس وجود دارد - به خوبی نمایانگر تمایل آنان به برقراری توازن است. این پیش‌نویس نه آن‌قدر از خواسته‌ سلفی‌ها دور است که خواهان تشکیل دولتی محتاط با ارزش‌های اسلامی هستند و نه آن‌قدر به خواسته‌ سکولار‌ها و لیبرال‌ها بی‌اعتناست که هنوز معتقدند قوانین اسلامی در اولویت قرار گرفته است. به طور کلی، اسلام سیاسی چگونه به مرحله پویایی در منطقه خاورمیانه رسید؟ چه کسانی قدرت خود را از دست دادند و چه افرادی اکنون نفوذ بیشتری دارند؟ این موضوعی است که در آینده شاهد آن خواهیم بود. تنها چیزی که می‌خواهم به آن اشاره کنم، آن است که سکولارهای مانند من، سال‌ها‌ست که بر این نکته تاکید می‌کنند که مشارکت سیاسی، نظرهای افراطی در منطقه را به حالت میانه در می‌آورد. اگر اسلام‌گرا‌ها با کنار گذاشتن اسلحه‌هایشان موافقت کنند و برگ‌های رای را بردارند -موضوعی که برای هر حکومتی ضروری است - و بپذیرند که با گروه‌های مخالف کنار بیایند. این مسایل به آنان کمک می‌کند که دیدگاه‌های خود را متعادل کنند. در این شرایط به آنان به عنوان احزاب سیاسی نگاه می‌شود و این بسیار خوب است. به عبارت دیگر، موفقیت یعنی میانه‌روی و شکست یعنی بی‌ربطی. بدون شک این مسایل برای صلح و شکوفایی در منطقه بهتر است تا ادامه فشار بر گروه‌های سیاسی. از همین‌رو ایالات متحده و جهان غرب باید در فرآیند تشکیل دولت‌های پس از انقلاب‌ها عمیقا حضور داشته باشند تا کشمکش‌ها از بین برود و بی‌ثباتی ادامه پیدا نکند. این شرایط به گروه‌های مذهبی این فرصت را می‌دهد که کنترل همه امور را در دست بگیرند. آمریکا با دولت اخوان‌المسلمین در مصر، دولت اسلام‌گرا‌ها در لیبی و تونس همکاری می‌کند. چرا این همکاری با حماس شکل نگرفت؛ گروهی که سال پیش و قبل از تشکیل این دولت‌ها در انتخابات پارلمانی اکثریت کرسی‌ها را تصاحب کرد؟ خب! نخستین و مهم‌ترین نکته آن است که آمریکا دیگر نباید از لابی‌های حامی اسراییل که آنان را برای چنین اقداماتی تنبیه می‌کنند، بترسد. «موشه دایان» در جمله‌ مشهوری گفته است که شما با دوستان مذاکره نمی‌کنید، بلکه با دشمنان‌تان مذاکره می‌کنید. شفاف بگویم، اسراییل زمانی که بحث موضوعات امنیتی، منابع آبی و غیره مطرح می‌شود، در حال مذاکره روزانه با حماس است. بنا بر این وقتی که به حماس برچسب تروریست زده می‌شود، برای آمریکا ممنوع است که با این گروه در راستای منافع خود و حتی در راستای منافع اسراییل صحبت کند. به باور من، در ‌‌نهایت این سیاست خطرناک و شکست‌خورده‌ای است. به باور شما آیا فرآیندهای سیاسی به کلی تغییر کرده است و اسلام سیاسی به جریانی برای جنبش‌های اسلامی در منطقه تبدیل شده است؟ از این مساله مهم‌تر آن است که اسلام سیاسی در منطقه موفق بوده است؛ همان اتفاقی که با حزب «عدالت و توسعه» در ترکیه روی داد. اکنون فشارهای بیشتری به گروه‌هایی مانند حماس وارد می‌شود تا دیدگاه‌های خود را معتدل کنند؛ هرچند که برخی از دولت‌ها هنوز در صحنه بین‌المللی پذیرفته نشده‌اند اما وجود‌ این گروه‌ها، برای مردم و حتی خودشان پرمنفعت است. اگر تونس، مصر و لیبی پس از انقلاب به سمت صلح، شکوفایی، توسعه اقتصادی و سیاسی حرکت کنند، بله این اتفاق روی خواهد داد و مسیر برای گروه‌های مانند حماس و حزب‌الله مشخص خواهد شد. حال آنان هستند که باید مسوولیت‌ها را بپذیرند. برخی از متخصصان بر این مساله تاکید می‌کنند که اسلام‌گرا‌یی در منطقه یکپارچه نیست. برخی دیگر نیز بر این باورند که از واژه اسلام‌گرا‌ بیش از حد استفاده شده و در مکتب‌های فکری درباره آن غلو شده است و باید با دقت بیشتری تفسیر شود. این مساله به خودی خود آشکار و مشخص است. این موضوع که هر چقدر این گروه‌ها بیشتر به قدرت‌های سیاسی دست می‌یابند، بیشتر از هم گسسته می‌شوند، جالب است. برای مثال اخوان‌المسلمین باوجود اتحادی که تلاش می‌کند هم در مصر و هم در باقی جهان به تصویر بکشد، اکنون بیش از هر زمان دیگری از هم پاشیده شده‌ است. این انکسار هم در خطوط کلی آنان و هم در گرایش‌های نظری آنان دیده می‌شود. در میان اعضای این گروه، برخی بر این باورند که اخوان، سازمانی باشکوه است اما اهداف آنان مناسب مصر مدرن نیست. همچنین افراد دیگری البته بیشتر در میان رهبران اخوان، درصدد حفظ چالش‌های قدیمی هستند که میان سکولار‌ها، اسراییلی‌ها و غرب وجود داشت. بنا بر این معتقدم که هر چه‌قدر این احزاب به سمت‌های سیاسی بیشتری دست یابند، مجبور می‌شوند که ایده‌ها و اهداف‌شان را بیشتر برای مردم تشریح کنند؛ چرا که تنها در اینصورت است که آنان به بخشی از تفکرات مردم در جوامع تبدیل می‌شوند. پس هر چه‌قدر آنان آرای بیشتری را تشریح کنند، سیاست‌های آنان چند پاره و معتدل‌تر می‌شود. و نگرانی شما؟ باید بگویم که در هر دموکراسی موفق و باثباتی، تنها یک حزب سیاسی نمی‌تواند دولت مشخص کند؛ در حقیقت، قوانین تعیین‌کننده هستند. بنا بر این اتفاقاتی که در مصر روی داد‌‌ مانند تهیه پیش‌نویس قانون اساسی، تلاش برای مذاکره بر سر منافع انقلاب، درگیری در پارلمان و در خیابان‌های قاهره، همگی فرآیندهایی هستند که آینده قاهره را مشخص می‌کنند. اینکه چه کسی رییس‌جمهور باشد و چه کسی پارلمان را اداره کند. پس ما باید به اخوان‌المسلمین و عقاید آنان توجه کمتری داشته باشیم و بیشتر بر حقایقی مانند قانون اساسی، مذاکره بر سر حقوق ملت و ارزش‌ها، اعطای امتیاز‌ها و حکومت قانون تمرکز کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.