|

روزنه

چالش‌های فراروی عربستان سعودی

عربستان سعودی دارای یک پنجم ذخیره نفت جهانی و یکی از بزرگ‌ترین تولید‌کنندگان نفت در دنیاست که از این راه ذخایر ارزی فراوانی را به دست آورده و یکی از بزرگ‌ترین بورس‌های عرب را تشکیل می‌دهد. این کشور تکیه‌گاه اساسی سیاست‌های امنیتی آمریکا در منطقه خاورمیانه به شمار می‌رود و نفوذ زیادی در جهان اسلام دارد. تعداد جمعیت عربستان به 16‌میلیون نفر می‌رسد و خانه کعبه و مسجد پیامبر (ص) به عنوان دو مکان زیارتی مهم مسلمانان در این کشور قرار دارد. با این حال عربستان با چالش‌های مهمی روبه‌روست که عبارتند از: 1- مساله جانشینی عمل جراحی اخیر ملک عبدالله بن عبدالعزیز (89ساله) که 11 ساعت به طول انجامید نگرانی‌های زیادی را پیرامون مساله جانشینی او مطرح کرد. به‌ویژه آنکه دو نفر از ولیعهدهای سعودی در کمتر از یک سال فوت کرده بودند. سرانجام در ماه ژوئن گذشته بود که امیر سلمان بن عبدالعزیز (76ساله) برادر ناتنی پادشاه به ولیعهدی انتخاب شد. وی همچنین مقام سمت خود به عنوان وزیر دفاع را در اختیار دارد. از سوی دیگر شاهزاده احمد بن عبدالعزیز معاون سابق وزارت کشور عربستان به عنوان وزیر کشور به جای برادرش شاهزاده نایف بن‌عبدالعزیز (ولیعهد متوفی) منصوب شد. روند جانشینی در عربستان سعودی بسیار پیچیده است و تنها منحصر به فرزندان عبدالعزیز آل‌سعود بنیانگذار این سلسله می‌شود که از یک نسل به نسل بعدی منتقل می‌گردد. از این رو عربستان باید پیوسته مراقب سلامتی امرای خود باشد و هرگونه تعدیل در سطح وزیران بسیار محدود خواهد بود. 2- نگرانی‌های داخلی ملک‌عبدالله از زمان پادشاهی خود تاکنون تلاش کرده است یک‌سری اصلاحات اقتصادی و اجتماعی را صورت دهد. هدف از این‌گونه اصلاحات مقابله با موج بیکاری جوانان و فساد و کمبود مسکن بوده است. در سال 2011 وی قول داد 110‌میلیارددلار را برای مصارف اجتماعی هزینه کند. این برنامه برای کاهش سطح اعتراضات بود اما وی دراین‌باره هیچ‌گونه اصلاحات سیاسی قابل ذکر را پیشنهاد نکرده است. عربستان در نظر دارد تا سال 2013، حدود 219‌میلیارددلار را صرف بیمه‌های اجتماعی و پروژه‌های زیرساختی کشور کند. دراین‌باره در عربستان دو گرایش وجود دارد که یکی طرفدار اصلاحات اجتماعی بیشتر مانند مشارکت دادن زنان در اماکن عمومی از جمله محیط‌های کاری است. اما در مقابل محافظه‌کاران نیز که در جامعه نفوذ زیادی دارند این‌گونه اصلاحات را رد کرده و آنها را برخلاف اسلام می‌دانند. 3- تنش‌های منطقه‌ای یکی دیگر از مشکلات عربستان خیزش‌های موسوم به بهار عربی است که برخی از رژیم‌های همپیمان با عربستان را سرنگون کرد و ثبات و آرامش منطقه را برهم زد. این درحالی است که ریاض همچنین در یک رقابت‌منطقه‌ای با تهران قرار دارد. عربستان سعودی در کنار سایر کشورهای عربی قرار گرفت که از مخالفان بشار اسد در سوریه دفاع می‌کردند و از آنجا که اسد همپیمان با ایران است دولت آل‌سعود می‌ترسد ایران ‌درصدد انتقام‌جویی برآمده و تنش‌های بحرین را شعله‌ور سازد. کشوری که اکثریت ساکنانش را شیعیان تشکیل می‌دهند اما در همان حال اقلیتی اهل سنت بر آن حاکم است. ایران البته بارها تاکید کرده است که در حوادث بحرین نقشی ندارد. 4- اقلیت شیعه اعتراضات ضد حکومتی در عربستان بیشتر از سوی شیعیان بوده و تاکنون دست‌کم 12 کشته از بین تظاهرات‌کنندگان داشته است. همچنین گفته می‌شود یک نیروی پلیس نیز در این درگیری‌ها کشته شده است. شیعیان از تبعیض رنج می‌برند و می‌گویند این تبعیض به صورت ساختاری جریان داشته و آنها را به حاشیه رانده است اما دولت عربستان این موضوع را رد می‌کند. رهبران قدیمی و علمای صاحب‌نام شیعه در عربستان می‌گویند نگران آن هستند که به دلیل تشدید خشونت‌ها جوانان دیگر به حرف‌هایشان تمکین نکرده و اوضاع از کنترل آنان خارج شود. 5- گروه‌های افراطی سازمان القاعده همچنان یک نگرانی امنیتی بزرگ برای عربستان سعودی به شمار می‌رود. در ماه نوامبر گذشته نبرد سختی بین گروه‌های افراطی و گارد مرزی جنوب عربستان در گرفت. دولت عربستان توانست با حمله‌هایی که افراط‌گرایان در سال‌های 2003 و 2006 ترتیب می‌دادند مقابله کند. فشارهای دولت سعودی بر شبه‌نظامیان مسلح القاعده موجب شد تا برخی از رهبران این گروه عربستان را رها کرده و به سایر کشورها از جمله یمن پناه ببرند. یمن از چندی پیش به یکی از پایگاه‌های رزمی این گروه تبدیل شده است. از این رو عربستان نگران آن است که درگیری‌های موجود در یمن که عمدتا بین نیروهای محلی القاعده و ارتش یمن اتفاق می‌افتد دوباره به این گروه میدان داده و در آینده بتوانند عملیات‌شان را به عربستان انتقال دهند. یکی از اهدافی که القاعده در شبه‌جزیره عربستان دنبال می‌کند سرنگونی دولت آل‌سعود است. دولت عربستان تعداد زیادی از طرفداران و فعالان وابسته به القاعده را بازداشت و محاکمه کرده است. یک‌بار گروه‌های وابسته به القاعده یک دیپلمات سعودی را در یمن ربودند که با تلاش‌های فراوانی آزاد شد. این حوادث نشان می‌دهد عربستان همچنان به لحاظ امنیتی با تهدیدی به نام القاعده مواجه است. منبع: رویترز عربی

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.