سعید خراطها در گفتوگو با شرق مطرح کرد
مسایل اجتماعی، عامل افزایش خشونتهای خیابانی
شرق: خشونتهای خیابانی به یکی از دغدغههای شهروندان تبدیل شده است. دغدغهای که شاید منشا آن، اتفاقی تازه و پدیدهای نو نباشد و از افزایش حساسیتهای عمومی نشات گرفته باشد. در گفتوگو با سعید خراطها-جرمشناس و استاد دانشگاه-به بررسی این موضوع پرداختهایم.
انواع زورگیریها، قتل پسر بنزسوار به دست راننده بیامو در سعادت آباد، کشته شدن زنی به دست شوهرش در خیابانی در ساوه که هفته پیش اتفاق افتاد و حوادثی از این دست را میتوان نشانهای از افزایش خشونتهای خیابانی دانست؟
بله، البته خشونتهای خیابانی، زورگیری، نزاع خیابانی و اتفاقاتی از این دست رابطه مستقیمی با مسایل اجتماعی و جامعه دارند. هر چه فقر و بیکاری، فاصله طبقاتی، فساد اداری و موارد اینچنینی افزایش پیدا کند، از آن طرف خشونتهای خیابانی، اختلافات خانوادگی، نزاع و درگیری هم زیاد میشود. از سوی دیگر به نظر میرسد هر چند قوه قضاییه نسبت به وقوع جرمی مانند زورگیری حساسیت بیشتری از خودش نشان میدهد اما فقط به تشدید مجازات فکر نکند. این کار ممکن است جرایم و رفتارهای مجرمانه را از شکلی به شکل دیگر در بیاورد اما نمیتواند آنها را از بین ببرد. چون زمینههای وقوع آن جرم همچنان وجود دارد. بنابراین از یک سو با افزایش مسایل اجتماعی این درگیریها و خشونتها افزایش پیدا کرده و از سوی دیگر با تدابیر غیراثربخش و اقداماتی که کارشناسی نیست، از روند افزایش جرم جلوگیری نشده است.
سوالی که پیش میآید این است که آیا واقعا خشونتها افزایش یافته یا حساسیت نسبت به خشونتهای خیابانی زیاد شده است؟
به نظر میآید که خشونتها بیشتر و به خیابانها کشیده شده. مثلا شکل جدیدی از زورگیری که همراه تهدید به آسیب است، زیاد شده و خانوادههای زیادی را میتوان پیدا کرد که درگیر این پدیده شدهاند و بررسیها نشاندهنده افزایش عددی این جرم است البته آمارها همیشه تابع حساسیتهای قضایی، اجتماعی و انتظامی هستند. باید توجه داشت در دورهای صبر و تحمل مردم بیشتر بود و ابزارهایی برای مداخله و میانجیگری وجود داشت که مانع خشونت میشد، مثلا ریشسفیدها یا آیین همسایگی و رسم و رسومهای مشابه به عنوان میانجی عمل میکردند، اما رفتهرفته چون این میانجیها رنگ و بو و اعتبار خودشان را در جامعه از دست داده و تمام اعتبار خودشان را در اختیار نیروهای نظامی و انتظامی گذاشتهاند و این وظیفه بر دوش پلیس نهاده شده است. از سوی دیگر فشارهای اجتماعی بر افراد اضافه و باعث شده تحمل آنها پایین بیاید و در مقابل جرم حساسیت بیشتری داشته باشند و پای یکدیگر را بیشتر و جدیتر به دادگاه بکشند.
این افزایش خشونت چه دلایلی میتواند داشته باشد؟
به نظر من بیشتر مسایل اجتماعی در این خصوص دخیل هستند.
راهحل جلوگیری از خشونتها و جرایم اینچنینی چیست؟
در واقع راهکارها به ضربتی، کوتاه مدت، میانمدت و بلندمدت تقسیم میشوند. راهکارهای بلندمدت همواره نیازمند تصمیمات فرهنگی هستند. آموزشهای فرهنگی دیر بازده هستند و البته آثارشان بلند مدت و پایدار. در رویکرد میانمدت اهداف موردنظر با توسعه و رفاه اجتماعی محقق میشود، همچنین ساماندهی وضعیت اقتصادی کشور میتواند در میانمدت باعث کاهش اینگونه جرایم شود و برای راهکارهای کوتاهمدت میتوان کارهایی مانند تسهیل روندهای قضایی، الگوسازی، برنامههایی برای دادن هشدارها، کنترل، پیشگیری و افزایش نظارت اجتماعی را نام برد که اینها در مدت کوتاهتری جواب میدهند. تنها راه ضربتی نیز که به نظرم میرسد، ارایه توصیههای امنیتی به مردم و همچنین توصیههایی در جهت حمایت از قربانیان است.
در واقع در راهکارهای کوتاه مدت از به فعل درآمدن جرم تاحدی پیشگیری میشود در حالیکه انگیزهها و عوامل جرمزا همچنان وجود دارد و این خطری است که جامعه را همچنان تهدید میکند، نظرتان در این مورد چیست؟
بله همینطور است ریشه جرایم همچنان وجود دارد، راهکارهای کوتاه مدت ممکن است قربانیان را تا حدودی مصون کند و از برخی تا مدت کوتاهی در مقابل خطرات بتوانیم حمایت کنیم اما در بلندمدت چون نتوانستهایم برای ریشههای بروز این پدیده و زمینههای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی وقوع خشونت تدبیری بیندیشیم و راهکاری نداشتهایم همچنان زمینهها وجود دارد و این خشونتها و زورگیریها به شکل دیگری با ویژگیهای دیگر تبدیل میشود و به سمت پیچیدهتر شدن میرود.
پس در واقع شما راههای بلند مدت را پیشنهاد میکنید؟
همه این راهکارها باید باهم در پیش گرفته شود و برایشان برنامه وجود داشته باشد و نقص هر کدام از این راهکارها موجب نقص در کل روند پیشگیری از جرم میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.