۴۵ سال پس از در گذشت «تختی»
جهانپهلوانا صفای تو باد
امیر حاجرضایی
در یک زمستان سرد و سنگین، «غلامرضا تختی» رفت. رفتنی به مثابه تعبیری از «احمد شاملو»: «رستم از شاهنامه رفت.» غم آن سفر ابدی و مظلومیت پهلوان نجیب ما در آن دوران قابل توصیف نیست. جایی که دل شیر، خون شد از دل خودمان چه بگوییم؟ تختی در اواخر عمر کوتاه خود در وطنش غریب شد. اندوه او دورافتادن از ساحتمعنوی زندگی بود. مرگی زودرس و رازآلود که او را رها کرد و میلیونها هموطنش را به اسارت درد و غم این هجران کشاند. 20 ساله بودم که او رفت. روزنامههایوقت پر از رنجنامه و مرثیه شد. در اندوه مردی که سفرش باورکردنی نبود. شاعری، او را یک منظومه ناتمام خواند و در وصفش سرود: «ز شاهنامه ما رستم پریشان رفت/ دریغ و درد که آن افتخار ایران رفت/ وطن نداشته همچو تو نیکفرزندی/ که بهترین پسر از نزد پیر کنعان رفت»
بهترین پسر از مام وطن پرکشید و رفت. او پنجهدرپنجه قویترین مردان جهان انداخت. پالم از سوئد، احمد آییک، عصمت آتلی از ترکیه، بوریس کولایف، آناتولی آلبول، بوریس گورویج، الکساندر ندوید از شوروی سابق، پدکو سیراکوف، احمد احمدف از بلغارستان، سیاههای از دلاوران زمان پهلوان ما بودند. مدالهای پرشمار او باعث این همه محبوبیت و پایگاه مردمی او نشد. او در محلهای در جنوب تهران به نام خانیآباد متولد شد اما حیات کوتاه او نشان داد او زاده جایجای این آب و خاک است و عشقی که مردم به او داشتند و دارند ریشه در مردانگی و فتوت و مردمیبودن او داشت. جوانمردان و عیاران در متون ادبی ما هم مکتوب شدهاند و همواره و همواره در طول تاریخ مورد استقبال قرار گرفتند. پوریای ولی و غلامرضا تختی پهلوانان معاصر ما هستند.
او قهرمان ناکام شاهنامه زمان ماست. همان طوری که سیاوش و سهراب قهرمانان ناکام شاهنامه فردوسی بودند. زمانی که برای نوشتن این مطلب به بریدههای روزنامههای آن دوره که حالا کهنه و زرد شدهاند رجوع کردم، به شعری از سعید شمسانصاری رسیدم که با هم آن را میخوانیم: «ای گهر نهفته به دامان سرد خاک / کی میرود ز یاد کسی خاطرات تو/ پاس صفای باطن تختی هزار بار/ از ما به روح پاک جهانپهلوان درود»
دوست داشتم زندهیاد «علی حاتمی» آنقدر فرصت مییافت که فیلم جهانپهلوان تختی را تمام میکرد. دیالوگهای فاخر و منظوم او، عشقی که به فرهنگ اصیل ایرانی داشت، میتوانست سندی ماندگار از پهلوان نامآور ایران برای نسلهای بعدی باشد. دریغ که مرگ چنین فرصتی را از شاعر سینمای ما گرفت. گرچه به گفته حاتمی: «آیین چراغ، خاموشی نیست.» چراغ جوانمردی همیشه روشن است و ما در پرتو آن خواهیم زیست و شاگردان این مکتب خواهیم ماند. حالا که این نوشته را به پایان میبرم خدا را شاکرم که مرگی به او عطا کرد که در خور زندگیاش بود. او آن طور زیست که همواره در آیین جوانمردی و پهلوانی این سرزمین کهن باقیخواهدماند و به قول سیاوش کسرایی: «جهان پهلوانا، صفای تو باد.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.