|

روز جهانی خبرنگار

چرا رسانه‌های ایرانی باید به خط تاجیکی بنویسند؟

نوزدهم نوامبر «روز جهانی خبرنگار»، فراتر از گرامیداشت سنتی اهالی قلم، یادآور مسئولیت رسانه‌ها در پیوند دادن جوامع و صیانت از مرزهای همگرایی انسانی است. در این میان زبان فارسی به عنوان یکی از کهن‌ترین و ارجمندترین ارکان تمدنی در سه حوزه جغرافیایی ایران، افغانستان و تاجیکستان به عنوان زبان مادری و رسمی جاری است.

چرا رسانه‌های ایرانی باید به خط تاجیکی بنویسند؟

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

پژوهشگر محمود لطفعلی خانی - نوزدهم نوامبر «روز جهانی خبرنگار»، فراتر از گرامیداشت سنتی اهالی قلم، یادآور مسئولیت  رسانه‌ها در پیوند دادن جوامع و صیانت از مرزهای همگرایی انسانی است. در این میان زبان فارسی به عنوان یکی از کهن‌ترین و ارجمندترین ارکان تمدنی در سه حوزه جغرافیایی ایران، افغانستان و تاجیکستان به عنوان زبان مادری و رسمی جاری است. با این همه یک گسست ساختاری و تاریخی  یعنی دوگانگی در نظام نوشتاری (استفاده از خط سیریلیک در تاجیکستان در برابر خط نیاکان در ایران و افغانستان) — دیواری نامرئی میان هم‌زبانان کشیده است. این مانع مکتوب سبب شده تا جوامع با وجود اشتراک عمیق در گفتار در خواندن و نوشتن مستقیم متقابل با چالش روبه‌رو شوند.

در همین راستا راه‌اندازی بخش فارسی گروه رسانه‌ای معتبر «آسیا-پلوس» در تاجیکستان در آستانه سی‌وپنجمین سالگرد استقلال این کشور رویدادی پیشرو است که نشان می‌دهد رسانه‌های هوشمند چگونه حصار خط را می‌شکنند. این اقدام استراتژیک پرسشی بنیان‌افکن و ملی را پیش روی مطبوعات و رسانه‌های مرجع ایران می‌گذارد: چرا رسانه‌های ایران با وجود ادعای پرچمداری در جهان فارسی‌زبان همچنان از مخاطبان میلیونی تاجیکستان غافل‌اند و چرا نباید با اتخاذ رویکردی «تاجیک‌نویس» (انتشار محتوا به خط سیریلیک) برای تسخیر قلب‌ها، ذهن‌ها و ایجاد قطبیت علمی در تاجیکستان گامی عملی برندارند؟

از وهم اشتراک زبانی تا واقعیت گسست خط؛ چرا زبان فارسی در تاجیکستان به تنهایی کافی نیست؟  

مردم ایران و تاجیکستان به گویش‌های دلنشین و هم‌ریشه‌ای از یک زبان واحد تکلم می‌کنند اما واقعیت مکتوب جامعه تاجیکستان بر مدار خط سیریلیک می‌چرخد. انتشار صرف اخبار و مقالات با خط فارسی (نیاکان) در رسانه‌های ایران هرچند از منظر اصالت فرهنگی ارزشمند است اما به دلیل ناآشنایی نسل‌های جدید و بدنه نخبگانی تاجیکستان با این خط در عمل به مخاطب هدف اصابت نمی‌کند. 

رسانه اثرگذار رسانه‌ای است که به نظام نشانه‌شناختی و عادت خوانش مخاطب احترام بگذارد. اگر رسانه‌های ایران می‌خواهند از دایره مخاطبان محدود فراتر رفته و جریانی زنده در افکار عمومی تاجیکستان ایجاد کنند، ناگزیرند بخشی از محتوای مرجع خود را به خط تاجیکی عرضه نمایند. این اقدام عقب‌نشینی از خط نیاکان نیست بلکه هنر تسلط بر ابزار انتقال پیام است.

 استقرار «قطب علمی و نخبگانی» از پتانسیل‌های پنهان تا مرجعیت مکتوب  

 ایران به مدد تلاش دانشگاهیان، پژوهشگران و شرکت‌های دانش‌بنیان امروز به یکی از کانون‌های پیشرو علمی، پزشکی، فناوری‌های نوین و نشر کتب مرجع در منطقه تبدیل شده است. با این حال به دلیل عدم ترجمه و نشر این دستاوردها به خط رایج در تاجیکستان جامعه دانشگاهی و نخبگانی دوشنبه ناچار است نیازهای پژوهشی و آموزشی خود را از مجاری دیگر تامین کند

راه‌اندازی سرویس‌های تخصصی تاجیکی در رسانه‌های ایران کلید طلایی عبور از این خلاء است. با انتشار تازه‌ترین دستاوردهای دانشگاه‌های برتر ایران، مقالات مرجع علمی، پیشرفت‌های پزشکی و فناوری‌های نوین به خط تاجیکی می‌توان ذهنیت علمی جامعه تاجیکستان را به سوی ایران هدایت کرد. این رویکرد دانشگاه‌ها و مراکز علمی ایران را نه به عنوان گزینه‌ای دوردست بلکه در جایگاه «قطب و مرجع بی‌رقیب علمی» در ذهن دانشجویان، استادان و پژوهشگران تاجیک تثبیت می‌کند.

 دیپلماسی نرم و جریان آزاد اطلاعات؛ رهایی از روایت‌های واسطه‌ای  

امروزه بخش عمده‌ای از شناخت جوانان و نخبگان تاجیکستان نسبت به پیشرفت‌ها، فرهنگ و تحولات ایران ناخواسته از فیلتر رسانه‌های غربی، منابع روسی یا روایت‌های ثانویه عبور می‌کند. توسعه پوشش خبری و محتوایی به خط تاجیکی از سوی رسانه‌های حرفه‌ای ایران راهکاری بنیادین برای شکستن این انحصار رسانه‌ای است.

چنین حضوری اگر با استانداردهای حرفه‌ای روزنامه‌نگاری — نظیر بومی‌سازی واژگان تخصصی، ویرایش دقیق متون متناسب با لحن بومی تاجیکستان و تولید محتوای چندرسانه‌ای جذاب — همراه شود تصویر واقعی، پیشرفته و پویایی از ایران امروز ارائه می‌دهد. این همان نقطه تلاقی دیپلماسی رسانه‌ای و قدرت نرم است که در بلندمدت، پیوندهای عمیق تمدنی را به همبستگی استراتژیک تبدیل می‌کند.

نتیجه‌گیری: مطبوعات ایران و رسالت تاریخی تاجیک‌نویسی  

تجربه معاصر نشان می‌دهد که مرجعیت فکری و فرهنگی با مرزنشینی و انتظار منفعلانه به دست نمی‌آید. ابتکار رسانه‌های تاجیکی در راه‌اندازی بخش‌های فارسی‌زبان پیامی معنادار برای روزنامه‌نگاران ایرانی دارد: برای تاثیرگذاری بر مخاطب فرامرزی باید به زبان و خط او سخن گفت. 

اگر ایران می‌خواهد به معنای واقعی کلمه قطب علمی، فکری و فرهنگی آسیای مرکزی باشد.

رسانه‌های کشور باید از محدوده مرزهای جغرافیایی فراتر رفته و با تاسیس سرویس‌های تخصصی تاجیکی راه دسترسی نخبگان، دانشگاهیان و جوانان تاجیک را به منابع علمی و فرهنگی ایران هموار سازند. زبان و تاریخ مشترک، سرمایه بزرگ ماست اما فعال‌سازی این سرمایه نیازمند اراده‌ای حرفه‌ای برای «تاجیک‌نویس» شدن و باز تعریف رسالت رسانه‌ای در تراز تمدن بزرگ فارسی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.