چگونه نتانیاهو در قمار سیاسی روی ترامپ شکست خورد؟

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

در حالی که صهیونیست‌ها هنوز در تلاش بودند تا با نتیجه نامشخص انتخابات ۲۷ اکتبر خود کنار بیایند، دونالد ترامپ روز برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا را برای سردرگم‌تر کردن افکار عمومی اسرائیل انتخاب کرد. او در شبکه فاکس‌نیوز اعلام کرد که نه‌تنها کمک‌های نظامی آمریکا به اسرائیل را تا پایان سال جاری میلادی متوقف خواهد کرد، بلکه نخست‌وزیر بنیامین نتانیاهو نیز با پایان یافتن این کمک‌ها موافقت کرده است. ترامپ در مصاحبه با برنامه «فاکس اند فرندز» گفت: در مورد پرداخت پول به اسرائیل، من و بی‌بی نتانیاهو … چند ماه پیش به توافقی رسیدیم که بر اساس آن، کمک‌ها را متوقف می‌کنیم و آن‌ها هم با این موضوع مشکلی ندارند.

درست است که نتانیاهو در ماه ژانویه به نشریه اکونومیست گفته بود امیدوار است طی دهه آینده وابستگی اسرائیل به کمک‌های نظامی آمریکا را به‌تدریج کاهش دهد؛ اما او هیچ نشانه‌ای از وجود توافقی مبنی بر پایان یافتن این کمک‌های نظامی از همین سال ارائه نکرده است. اکنون که نتانیاهو تحت فشار قرار گرفته، دفتر نخست‌وزیری اسرائیل در تلاش است پایان کمک‌های نظامی آمریکا را به‌عنوان «گذار از دریافت کمک به سوی مشارکت و سرمایه‌گذاری متقابل» جلوه دهد.

واکنش‌های اعتراضی در اسرائیل بلافاصله آغاز شد. اعلام ترامپ پرسش‌های مهمی را درباره بهای سیاسی‌ای که در این توافق پرداخته شده است مطرح می‌کند؛ به‌ویژه این پرسش که آیا توافق برای پایان دادن به کمک‌های آمریکا، در ازای حمایت ترامپ از نتانیاهو در انتخابات اسرائیل صورت گرفته است؟

ایهود باراک، نخست‌وزیر پیشین اسرائیل، نتانیاهو را متهم کرد که با تنظیم آنچه او «توافقی متعفن» خواند، کمک‌های نظامی آمریکا را با حمایت علنی رئیس‌جمهور این کشور مبادله کرده است. باراک در جمع‌بندی انتقاد خود گفت نتانیاهو «از حدود اختیارات خود فراتر رفته» و «به‌هیچ‌وجه شایستگی رهبری را ندارد».

گادی آیزنکوت، رهبر مخالفان دولت که هنوز این احتمال وجود دارد نخست‌وزیر جایگزین نتانیاهو شود، اگرچه از طرح نظریه‌های توطئه‌آمیز پرهیز کرد، اما به همان اندازه انتقادهای تندی مطرح کرد. او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: روابط ویژه اسرائیل با ایالات متحده یکی از ارکان اصلی امنیت ملی ماست. اینکه دستگاه امنیتی اسرائیل، همراه با شهروندان، از طریق رسانه‌ها در جریان تغییری در روابط راهبردی دو طرف قرار می‌گیرد، نشان می‌دهد که رفتار بنیامین نتانیاهو تا چه اندازه خطری واقعی به شمار می‌رود.

اینکه ترامپ روز انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا را برای اعلام چنین تصمیمی انتخاب کرد، به‌خوبی گویای فروپاشی جایگاه اسرائیل در سراسر طیف سیاسی ایالات متحده است. ظاهراً او بر این باور بود که چنین اظهارنظری در شرایط افزایش خشم عمومی از تورم و هزینه‌های زندگی، بر رأی‌دهندگان تأثیر مثبتی خواهد گذاشت. این پرسش که چرا یک قدرت پیشرفته در حوزه فناوری باید به میلیاردها دلار کمک نظامی تأمین‌شده از محل مالیات شهروندان آمریکایی نیاز داشته باشد، از نظر سیاسی اهمیت فزاینده‌ای پیدا کرده است؛ حتی اگر بخش قابل‌توجهی از این کمک‌ها دوباره در صنعت دفاعی آمریکا سرمایه‌گذاری شود.

بااین‌حال، مسئله اصلی و بزرگی که در پس این تحولات پنهان مانده، جنگ ادامه‌دار با ایران و خشم عمومی از حمایت آمریکا از اسرائیل است. چهره‌های برجسته جمهوری‌خواه، از جمله جی. دی. ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، آشکارا این درگیری را عامل اصلی شکست سنگین انتخاباتی حزب خود معرفی کرده‌اند.

ونس بلافاصله پس از اعلام نتایج انتخابات، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت و با فاصله گرفتن از مواضع و ادبیات سنتی کاخ سفید، صریحاً اعلام کرد: دلیل شکست ما جنگ است. … همه می‌دانند چرا شکست خوردیم. و هر گفت‌وگوی صادقانه‌ای درباره اینکه از اینجا به بعد باید چه مسیری را در پیش بگیریم، باید از همین نقطه آغاز شود.

او همچنین مدعی شد که رأی‌دهندگان خواهان تغییر در روابط آمریکا با اسرائیل هستند. ونس به نتایج نظرسنجی‌های داخلی اشاره کرد که نشان می‌داد رأی‌دهندگانی که در انتخابات ۲۰۲۴ به ترامپ رأی داده بودند، اما در انتخابات میان‌دوره‌ای به دموکرات‌ها روی آوردند، مشخصاً سه مطالبه اصلی داشتند: پایان دادن به جنگ، کاهش فشار اقتصادی ناشی از افزایش سرسام‌آور قیمت سوخت و ایجاد تغییری بنیادین در روابط واشنگتن با اسرائیل.

ترامپ نیز روز یکشنبه، در مصاحبه با برنامه «۶۰ دقیقه» شبکه سی‌بی‌اس، با این ارزیابی ونس که جنگ ایران موجب شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای شده است، مخالفت نکرد. او در ادامه افزود: به‌طرز باورنکردنی‌ای، نارضایتی بسیار زیادی از اسرائیل وجود دارد.

اگرچه این ترامپ بود که در ماه فوریه جنگ علیه ایران را آغاز کرد، اما نتانیاهو هرگز تمایل خود را برای انجام یک عملیات نظامی مشترک پنهان نکرده بود. حتی پس از عملیات «خشم حماسی» نیز او به‌طور مستمر تلاش کرده است ترامپ را به ازسرگیری جنگ متقاعد کند. نتانیاهو تهدید ایران را نه‌فقط مسئله‌ای منطقه‌ای و موجودیتی، بلکه ابزاری سیاسی برای منحرف کردن افکار عمومی اسرائیل از ناکامی‌های مدیریتی و رهبری خود، هم در آستانه حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و هم پس از آن، تلقی کرده است.

در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، روزنامه نیویورک تایمز گزارشی منتشر کرد که مدعی بود اسرائیل اطلاعاتی را درباره طرح‌های احتمالی ایران برای استفاده از سلاح‌های شیمیایی علیه آمریکا و کشورهای حوزه خلیج فارس، در اختیار ایالات متحده و این کشورها قرار داده است. مقام‌های آمریکایی با دیده تردید به این اطلاعات نگریستند، زیرا معتقد بودند این اقدام بخشی از تلاش هماهنگ نتانیاهو برای سوق دادن ترامپ به سمت حملات نظامی مجدد علیه ایران بوده است.

ادبیات و مواضع نتانیاهو درباره ایران مملو از تناقضات آشکار است. او که در ژوئن ۲۰۲۵ با هیاهوی فراوان از موفقیتی تاریخی در نابودی توانمندی‌های هسته‌ای ایران سخن گفته بود، اکنون موضع خود را تغییر داده و درصدد ایجاد این تصور است که برای رویارویی نظامی، فوریتی فوری و موجودیتی وجود دارد.

نتانیاهو در ۲۵ اکتبر، تصویری تولیدشده با هوش مصنوعی منتشر کرد که انفجار هسته‌ای را بر فراز تل‌آویو نشان می‌داد. او در توضیح این تصویر به رأی‌دهندگان هشدار داد که رد رهبری او به معنای گشودن راه برای «هولوکاستی دوم» است.

رقبای سیاسی نتانیاهو او را متهم کردند که با ایجاد بحرانی ساختگی درباره ایران، در پی به تعویق انداختن انتخابات است. این اقدام به شکافی بی‌سابقه میان او و ایال زمیر، رئیس ستاد کل ارتش رژیم، منجر شد. زمیر در برابر دستورهای سیاسی‌ای مقاومت کرد که می‌توانستند به شعله‌ور شدن فوری و غیرضروری یک بحران نظامی منطقه‌ای منجر شوند.

یائیر گولان، از حزب دموکرات‌ها، اعلام کرد که نتانیاهو فاقد «اعتماد عمومی لازم» و همچنین فاقد «مشروعیت اخلاقی یا حتی توانایی اولیه» برای رهبری چنین کارزاری است.

نتانیاهو روز سه‌شنبه، در نشست افتتاحیه دوره جدید کنست (پارلمان اسرائیل)، اصرار کرد که اگرچه دولت او تهدید فوری و موجودیتی را برطرف کرده است، اما ایران در حال احیای برنامه هسته‌ای خود است و از قصدش برای نابودی اسرائیل دست نکشیده است.

او اعلام کرد تنها راه از میان برداشتن این تهدید موجودیتی، سرنگونی حکومت ایران است. نتانیاهو برای تأکید بیشتر بر ادعاهای خود، با افتخار گفت که دولتش «چهره خاورمیانه را تغییر داده است».

بااین‌حال، هدف نهایی نتانیاهو آشکارا با اهداف دولت ترامپ در تضاد است. دولت ترامپ استفاده از نیروی نظامی را عمدتاً ابزاری برای اعمال فشار می‌داند تا از این طریق تنگه هرمز را دوباره بازگشایی کند و تهران را وادار سازد از مواضع خود درباره برنامه هسته‌ای عقب‌نشینی کند.

نتانیاهو در سخنرانی تحریک‌آمیز خود همچنین مدعی شد که تنها تشکیل یک دولت وحدت ملی ــ که ظاهراً قرار است تحت رهبری خود او باشد ــ می‌تواند اسرائیل را قادر سازد با چالش‌های پیش رو مقابله کند. او در عین حال نمایندگان عرب کنست را متهم کرد که در پی نابودی رژیم هستند.

آیزنکوت بلافاصله به این اظهارات واکنش نشان داد و گفت سخنرانی «سرشار از نفرت» نتانیاهو نشان می‌دهد که او صلاحیت تصدی مقام نخست‌وزیری را ندارد. نتانیاهو آشکارا هنوز این واقعیت را درک نکرده است که حتی در میان متحدان سابقش در حزب جمهوری‌خواه آمریکا نیز جایگاه سیاسی او روزبه‌روز به موضوعی سمی و غیرقابل‌تحمل تبدیل می‌شود.

نتانیاهو فعلاً در مقام نخست‌وزیر موقت قدرت را حفظ کرده است، درحالی‌که آیزنکوت برای تشکیل دولت جدید تلاش می‌کند. ازسرگیری درگیری‌ها با ایران، با هماهنگی ایالات متحده، برای نتانیاهو بسیار مطلوب می‌بود؛ زیرا چنین اتفاقی می‌توانست افتتاح پارلمان تازه‌انتخاب‌شده و تشکیل دولت جدید را به تعویق بیندازد.

هدف کلی و اصلی او همچنان جلوگیری از شکل‌گیری ائتلافی از احزاب مخالف است که احزاب عربی را دربر بگیرد یا از حمایت آن‌ها برخوردار باشد؛ احزابی که در این انتخابات به بازیگران تعیین‌کننده و اثرگذار در معادلات قدرت تبدیل شدند.

نتانیاهو با به‌کارگیری الگوی رفتاری ترامپ برای به چالش کشیدن نتایج انتخابات، از طریق داوید زینی، رئیس وفادار شاباک، نمایندگان عرب مخالف دولت را هدف تحقیقات بی‌اساس قرار داده است—اقدامی که نگرانی‌های جدی و عمیقی را درباره قانون اساسی و نظم حقوقی برانگیخته است.

با وجود اینکه آیزنکوت مأموریت تشکیل دولت را دریافت کرده است، پیروزی شکننده او و تردیدهای همچنان پابرجای مخالفان درباره ضرورت ائتلاف با احزاب عربی، روند تشکیل ائتلاف حکومتی را با عدم قطعیتی جدی روبه‌رو کرده است.

اگرچه جناح‌های راست‌گرای اسرائیل، رابطه نتانیاهو با ترامپ و ازسرگیری کارزار نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران را یک پیروزی راهبردی می‌دانند، اما پیامدهای بلندمدت این رویکرد می‌تواند بسیار سنگین و مخرب باشد.

نتانیاهو با قرار دادن تمام تخم‌مرغ‌های خود در سبد حزب جمهوری‌خواه، حمایت دوحزبی آمریکا از اسرائیل را نابود کرده است. اکنون، پس از چرخش قاطع کنگره به سمت دموکرات‌ها، او در موقعیتی به‌شدت آسیب‌پذیر قرار گرفته است: از یک سو با منتقدان سرسخت در جناح چپ آمریکا روبه‌روست و از سوی دیگر، پایگاه رأی خشمگین حزب جمهوری‌خواه را در برابر خود می‌بیند که به دنبال یافتن یک مقصر سیاسی برای شکست‌های انتخاباتی است.

ترامپ اکنون این پیام را مخابره می‌کند که اگر مذاکرات با ایران پیشرفت نشان دهد، ازسرگیری جنگ «بسیار بعید» خواهد بود. بااین‌حال، پس از فروپاشی انتخاباتی جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای هفته گذشته، کریس رودی، متحد نزدیک ترامپ، در گفت‌وگو با شبکه بی‌بی‌سی خاطرنشان کرد که همچنان ۸۰ درصد احتمال دارد رئیس‌جمهور آمریکا مجوز اقدام نظامی علیه تهران را صادر کند.

بنابراین، نتانیاهو همچنان انگیزه‌های لازم را برای قمار بر سر تشدید تنش‌های منطقه‌ای در اختیار دارد؛ اقدامی که می‌تواند بقای سیاسی او را تثبیت کند، حتی اگر این کار مستقیماً به بهای تضعیف تاب‌آوری دموکراتیک اسرائیل و لطمه زدن به جایگاه بین‌المللی آن تمام شود.

به نظر می‌رسد دیگر هیچ راه گریزی برای او باقی نمانده است.

رئیس‌جمهور غیرقابل‌پیش‌بینی آمریکا که در دوره پایانی ریاست‌جمهوری خود قرار دارد، ممکن است احساس کند دیگر چیز زیادی برای از دست دادن ندارد؛ اما برای نتانیاهو و افکار عمومی اسرائیل که هر روز بیش از پیش در حال انزواست، پیامدها و مخاطرات این وضعیت نمی‌توانند از این مهم‌تر و سرنوشت‌سازتر باشند.