آیا اینترنت ماهواره‌ای جای اینترنت فعلی را می‌گیرد؟

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

آینده ارتباطات فقط روی زمین ساخته نمی‌شود؛ منظومه‌های ماهواره‌ای در سال‌های اخیر به یکی از موضوعات اصلی صنعت ارتباطات تبدیل شده‌اند و حالا این پرسش بیش از گذشته مطرح است که آیا شبکه‌های ماهواره‌ای می‌توانند روزی جایگزین زیرساخت‌های زمینی شوند یا نه. ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، در مراسم هفته جهانی فضا پاسخ به این پرسش را چندان ساده نمی‌داند: اگر فیبر نوری در دسترس باشد، شبکه سیار اولویت ندارد و جایگزین‌شدن ارتباطات ماهواره‌ای با فیبر نوری نیز «دور از ذهن» است؛ اما این به معنای بی‌نیازی از ماهواره نیست.

مراسم هفته جهانی فضا امروز یکشنبه ۱۲ مهر با شعار «انقلاب ماهواره‌برها» و با حضور وزیر ارتباطات، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، حسن سالاریه، رئیس سازمان فضایی ایران و جمعی از فعالان و متخصصان حوزه فضایی برگزار شد؛ مراسمی که در آن، علاوه بر برنامه‌های فضایی کشور، موضوع اقتصاد فضا و نسبت آن با آینده ارتباطات نیز در کانون توجه قرار گرفت.

هاشمی در این مراسم با اشاره به رشد منظومه‌های ماهواره‌ای گفت: «منظومه‌های ماهواره‌ای امروز یکی از مباحث روز صنعت ارتباطات هستند». به گفته او، در شرایطی که امکان دسترسی به فیبر نوری وجود داشته باشد، استفاده از شبکه سیار دیگر اولویت نخواهد داشت و در نتیجه نمی‌توان به سادگی از جایگزینی ارتباطات ماهواره‌ای با زیرساخت‌های زمینی سخن گفت.

با این حال، از نگاه وزیر ارتباطات، اهمیت ماهواره فقط به اتصال کاربران به اینترنت محدود نمی‌شود. سنجش از دور و استفاده از داده‌های ماهواره‌ای برای بررسی پیکره‌های آبی کشور و اکتشاف معادن، از جمله کاربردهایی است که او به آن اشاره کرده است.

اینترنت ماهواره‌ای رقیب فیبر نیست؟

پاسخ هاشمی به آینده ارتباطات ماهواره‌ای در حالی مطرح می‌شود که توسعه منظومه‌های ماهواره‌ای، یکی از مسیرهای مهم صنعت فضایی در جهان است. اما در روایت وزیر ارتباطات، مسئله اصلی نه جایگزینی یک فناوری با فناوری دیگر، بلکه توسعه مجموعه‌ای از زیرساخت‌ها و خدماتی است که بتوانند نیازهای مختلف کشور را پاسخ دهند.

او در همین چارچوب تأکید کرد که خدمات فضایی باید از سطح فناوری عبور کنند و وارد زندگی روزمره و اقتصاد شوند. از نگاه هاشمی، توسعه فناوری به خودی خود کافی نیست و زمانی ارزش اقتصادی پیدا می‌کند که بهره‌بردار نیز در فرایند توسعه حضور داشته باشد.

وزیر ارتباطات با اشاره به برآورد حدود ۱.۸ تریلیون‌دلاری اقتصاد فضایی در جهان، گفت رشد سالانه صنعت فضایی حدود ۹ درصد برآورد می‌شود؛ رقمی که به گفته او حدود دو برابر رشد اسمی اقتصاد است.

از همین زاویه، هاشمی خواستار تغییر رویکرد در صنعت فضایی شد؛ تغییر از فناوری‌محوری صرف به سمت تقاضامحوری. به گفته او، صنعت فضایی زمانی می‌تواند به یک بخش پایدار اقتصادی تبدیل شود که خدمات آن در جریان زندگی مردم قرار بگیرد.

۳ ماهواره در راه رونمایی

بخش دیگری از صحبت‌های وزیر ارتباطات به برنامه منظومه شهید سلیمانی اختصاص داشت؛ پروژه‌ای که در آن مسیر توسعه ماهواره‌ای کشور از یک ماهواره منفرد به سمت منظومه دنبال می‌شود.

هاشمی اعلام کرد سه ماهواره از مجموع ۲۴ ماهواره این منظومه آماده شده‌اند و قرار است در دهه فجر رونمایی شوند. او تأکید کرد مرحله بعدی این پروژه باید به نیازهای واقعی کشور متصل شود تا اهداف تعریف‌شده برای منظومه بتواند پاسخ‌گوی نیازهای موجود باشد. او همچنین به تکلیف مربوط به پوشش روستاهای بالای ۲۰ خانوار اشاره کرد و گفت برای بخشی از این روستاها زمان طولانی‌تری در نظر گرفته شده و مسیر اجرای آن در حال طراحی است.

این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که توسعه ارتباطات ماهواره‌ای می‌تواند در کنار شبکه‌های زمینی قرار بگیرد، نه لزوما در برابر آنها. حتی در روایت وزیر ارتباطات نیز ماهواره قرار نیست به‌سادگی جای فیبر نوری را بگیرد؛ بلکه بخشی از مجموعه زیرساخت‌های ارتباطی و فضایی کشور خواهد بود.

هماهنگی با اقتصاد، شرط ماندگاری صنعت فضا

وزیر ارتباطات توسعه پرتابگرها و حرکت به سمت استفاده مجدد از آنها را نیز بخشی از تحول صنعت فضایی دانست و تأکید کرد جهت‌گیری این صنعت باید با ظرفیت‌های اقتصادی آن هماهنگ شود.

در همین مراسم، نادر مکاری، رئیس پژوهشگاه فضایی ایران، نیز شعار «دسترسی آسان و ارزان به فضا» را تشریح کرد. به گفته او، تحقق این هدف هم به توسعه پرتابگرها و هم به بلوک‌های انتقال مداری وابسته است؛ به‌ویژه برای دستیابی به مدارهای بالاتر.

مکاری همچنین از ادامه توسعه ماهواره‌های سری سامان خبر داد. به گفته او، توسعه فناوری سوخت جامد در این ماهواره‌ها ادامه دارد و کار روی سوخت مایع نیز آغاز شده است؛ مسیری که به گفته او می‌تواند زمینه را برای منظومه‌سازی فراهم کند. اما توسعه صنعت فضایی فقط به ساخت و پرتاب ماهواره ختم نمی‌شود. پژوهشگاه فضایی در حال توسعه ابزارهایی برای کاهش ریسک مأموریت‌های فضایی نیز هست.

مکاری با اشاره به غیرقابل‌ پیش‌بینی بودن بخشی از اتفاقات در محیط فضا گفت دو نرم‌افزار «نورا» و «شمس» با هدف ارزیابی عملکرد مأموریت پیش از پرتاب و انجام آزمایش‌های لازم طراحی شده‌اند. هدف این ابزارها کاهش احتمال شکست مأموریت است؛ مسئله‌ای که با توجه به هزینه بالای مأموریت‌های فضایی اهمیت ویژه‌ای دارد.

از ناهید تا پارس ۲؛ صف ماهواره‌ها ادامه دارد

حسن سالاریه، رئیس سازمان فضایی ایران، نیز در این مراسم از ادامه توسعه نسل‌های جدید ماهواره‌ها و افزایش حضور شرکت‌های خصوصی در صنعت فضایی گفت. به گفته او، «ناهید ۲» به‌عنوان نخستین ماهواره مخابراتی کشور با موفقیت در مدار قرار گرفته و نسل‌های پیشرفته‌تر آن با همکاری شرکت‌های دانش‌بنیان در حال ساخت است. سالاریه همچنین به عملکرد موفق ماهواره چمران اشاره کرد.

در بخش ماهواره‌های سنجشی نیز «پارس ۱» قرار دارد که به گفته رئیس سازمان فضایی، عملکرد کامل آن سال گذشته در مدار ثبت شده است. زیرسامانه‌های این ماهواره بومی عنوان شده و نسل‌های بعدی آن نیز در حال ساخت هستند. «پارس ۲» نیز تکمیل شده و در صف پرتاب قرار دارد.

سالاریه همچنین پرتاب سنگین‌ترین جرم با ماهواره‌بر سیمرغ را یکی از دستاوردهای مهم این حوزه دانست و به توسعه بلوک انتقال مداری سامان و نمونه‌های پیشرفته‌تر آن اشاره کرد.

بخش خصوصی، پای دیگر اقتصاد فضا

در کنار برنامه‌های دولتی، بخش خصوصی نیز سهم بیشتری در توسعه ماهواره‌ها پیدا کرده است. سالاریه با اشاره به ماهواره‌هایی مانند کوثر و هدهد گفت نمونه‌هایی که توسط شرکت‌های خصوصی ساخته شده‌اند، در مدار قرار گرفته‌اند.

به گفته او، با همکاری سازمان برنامه و بودجه، حوزه فضا در نظام فنی و اجرایی نیز صاحب یک تخصص و کد شده است و به دنبال آن، محصولات مختلفی در حوزه کاربردهای فضایی در حال توسعه هستند.

پایش کشاورزی، منابع آبی و گردوغبار از جمله کاربردهایی است که شرکت‌های فعال صنعت فضایی روی آنها کار می‌کنند. به این ترتیب، آنچه در مراسم امسال هفته فضا مطرح شد، فقط فهرستی از ماهواره‌ها و پرتابگرها نبود. بخش مهمی از بحث به این پرسش بازمی‌گردد که فناوری فضایی قرار است در نهایت چه جایگاهی در اقتصاد و زندگی روزمره پیدا کند. در حوزه ارتباطات نیز فعلا پاسخ این است که ماهواره قرار نیست جای فیبر نوری را بگیرد؛ اما قرار است به یکی از اجزای مهم زیرساخت ارتباطی و خدماتی کشور تبدیل شود.

در همین مسیر، سه ماهواره از منظومه ۲۴ ماهواره‌ای شهید سلیمانی آماده رونمایی شده‌اند و هم‌زمان توسعه ماهواره‌ها، پرتابگرها، نرم‌افزارهای کنترل و شبیه‌سازی و کاربردهای اقتصادی داده‌های فضایی ادامه دارد. مسئله‌ای که باقی می‌ماند، نه فقط ساخت ماهواره، بلکه تبدیل این فناوری به خدمتی است که بتواند برای کاربر، صنعت و اقتصاد کشور ارزش ایجاد کند.