«شرق» گزارش میدهد:
نازکی روابط عراق و کشورهای حاشیه خلیج فارس
الزیدی از زمان روی کار آمدن متعهد به انحصار سلاح در دست حکومت شده است؛ پروندهای که با توجه به تغییر وضعیت منطقه در پی جنگ غزه و سپس ایران، حساسیت بیشتری به خود گرفته است. همچنین او با چالشهای سنگین اقتصادی و ساختاری روبهروست، چالشهایی که او را در برابر آزمونی سرنوشتساز برای حفظ حاکمیت ملی قرار داده است.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
علی فالح الزیدی نخستوزیر عراق که یک شیعه از ساکنان جنوب عراق است به عنوان یک گزینه توافقی در عرصه سیاسی عراق پدیدار شد و به عنوان جوانترین نخستوزیر تاریخ این کشور کار خود را آغاز کرد.
الزیدی در پی بنبست سیاسی در عراق روی کار آمد و فائق زیدان رئیس شورای عالی قضایی این کشور در مقبولیت او نزد واشینگتن و تهران نقش داشت.
الزیدی از زمان روی کار آمدن متعهد به انحصار سلاح در دست حکومت شده است؛ پروندهای که با توجه به تغییر وضعیت منطقه در پی جنگ غزه و سپس ایران، حساسیت بیشتری به خود گرفته است. همچنین او با چالشهای سنگین اقتصادی و ساختاری روبهروست، چالشهایی که او را در برابر آزمونی سرنوشتساز برای حفظ حاکمیت ملی قرار داده است. او تلاش میکند کشور را از میان یک بحران اقتصادی و دیپلماتیک عبور دهد چرا که بحران کنونی یکی از خطرناکترین برهههای عراق پس از حمله آمریکا در سال ۲۰۰۳ به شمار میرود.
در میان این تنشها، علی الزیدی، نخستوزیر جدید عراق که یک بانکدار ۴۰ ساله و مورد حمایت دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکاست، مسئولیت تقابل با قدرتمندترین جریانهای عراق از جمله شبهنظامیان را بر عهده گرفته و آنها را به تمکین در برابر دولت فراخوانده است.
فشارهای آمریکا
پایبندی کتائب حزبالله عراق به سلاح خود و مخالفت با هر گونه رایزنی در خصوص آن، پرسشهایی را در خصوص موضع دولت علی الزیدی نخستوزیر عراق در سایه فشارهای فزاینده آمریکا بر بغداد برای انحصار سلاح در دست حکومت ایجاد کرده است.
در همین راستا، لهیب هیگل تحلیلگر ارشد امور عراق در مجموعه بینالمللی بحران به اسکاینیوز گفت که الزیدی منصبی را بر عهده گرفته که با بحرانهای متعددی مواجه است، عراق به میدان درگیری در جنگ علیه ایران تبدیل شده و حکومت نیز قادر نیست انحصار استفاده از زور را به طور کامل در اختیار خود داشته باشد.
وی تصریح کرد اینکه الزیدی یک شخصیت انتقالی باشد یا قدرتش را تحکیم بخشد، بستگی به توانایی او برای استفاده از وضعیتی دارد که موجب شده او بر سر کار بیاید. این تحلیلگر عراقی بیان کرد مهمترین چالش در برابر نخستوزیر جدید عراق، فشارهای آمریکا برای کاهش نفوذ ایران است.
هیگل تاکید کرد که گزینه واقعگرایانهتر، ادغام تدریجی این گروهها در ساختار رسمی با وجود سختی این کار است چرا که هر گونه اقدام شدید علیه این گروهها، منجر به درگیری داخلی میشود در حالی که کوتاه آمدن از این مسئله نیز تحریمهای احتمالی آمریکا را به همراه خواهد داشت.
بدبینی کشورهای عرب حوزه خلیج فارس به الزیدی
روابط عراق و کشورهای عرب حوزه خلیج فارس که پیش از این در مسیر شکوفایی بود، اکنون با بدبینیهای کشورهای عرب حوزه خلیج فارس به تیرگی گراییده و الزیدی نخستوزیر عراق را مجبور ساخته میان مهار گروههای مسلح یا از دست دادن آخرین شریانهای اقتصادی کشور، دست به انتخابی سخت بزند. از طرفی الزیدی ناگزیر است بین توازن قوا میان ایرانیان و آمریکاییها بندبازی کند، چرا که هر دو کشور، سایهای سنگین بر سیاستهای روزانه او افکندهاند.
احیای روابط عراق با کشورهای حوزه خلیج فارس، نیازمند رویارویی با مهرههای تهران و همزمان، متقاعد کردن کشورهای عربِ بدبین است به طوری که آنها باید باور کنند این بار، وعدهها به اقدامات عملی و قابل اجرا تبدیل خواهد شد.
نگرانی کشورهای عرب حوزه خلیج فارس، فراتر از خودِ ایران است به طوری که این روزها یک عبارت به طور مکرر از زبان مقامات و تحلیلگران عرب منطقه شنیده میشود: با عراق باید چه کار کنیم؟
تا پیش از آغاز جنگ، عراق کانون فرصتهای سرمایهگذاری برای کشورهای خلیج فارس به شمار میرفت، اما اکنون این کشور همسایه، میان حوزههای نفوذ و رقابت آمریکا و ایران تکهتکه شده است.
در همین حال ناظران میگویند هدف الزیدی ترمیم روابط با همسایگان خود در کشورهای خلیج فارس، مهار شبهنظامیان و جلوگیری از کشیده شدن کشورش به سمت و سوی یک جنگ منطقهای بزرگتر است، ولی او با چالش سختی روبهروست که فشار همزمان آمریکا و ایران و همچنین بدبینی کشورهای حاشیه خلیج فارس را به همراه دارد.
ابزارهای فشار واشینگتن
تنها چند روز پس از نامزدی الزیدی، آمریکا از وی درخواست کرد تا با شبهنظامیان قدرتمند عراقی مقابله و آنها را خلع سلاح کند، در حالی که برخی از این گروهها متحدان سیاسی مستقیمی در ائتلاف خود نخستوزیر دارند.
واشینگتن البته ابزارهای فشاری نیز در دست دارد که از جمله آنها میتوان به اعمال تحریم علیه اعضای دولت عراق یا مسدود کردن درآمدهای نفتی این کشور اشاره کرد که به موجب سازوکار ایجاد شده توسط آمریکا پس از حمله به عراق، در بانک فدرال رزرو آمریکا نگهداری میشود.
تمرکز بر پرونده شبهنظامیان و سرنوشت روابط با کشورهای شورای همکاری
علی فالح الزیدی نخستوزیر عراق از تمامی گروههای مسلح خواست تا با ادغام در بدنه نیروهای مسلح، به فرمانبرداری از دولت مرکزی مبادرت کنند.
در این میان، مقتدی الصدر، روحانی ملیگرا و تندروی عراقی، به یاری نخستوزیر شتافت به طوری که اعلام کرد: رزمندگان شیعه تحت امر او به صفوف نهادهای امنیتی دولت خواهند پیوست و با این کار خود در واقع دیگر سران گروههای مسلح را در تنگنای قطعی برای اتخاذ تصمیمی مشابه قرار داد (پس از خلع سلاح شاخه نظامی صدر، عصائب اهل الحق به رهبری قیس الخزعلی و کتائب امام علی به رهبری شبل الزیدی نیز سلاح خود را کنار گذاشتند).
در پی این تحول، الزیدی بار دیگر از گروههای مسلح خواست تا با گام نهادن در این مسیر ملی و مسئولانه، تحت لوای دولت و نهادهای رسمی آن فعالیت کنند.
وی تأکید کرد: این گام، تضمینکننده امنیت، حافظ حاکمیت ملی و تحکیمکننده ثبات عراق خواهد بود چرا که بر این اصل استوار است که دولت، تنها مرجع ذیصلاح برای انحصار سلاح و اجرای قانون در کشور است.
اعراب خلیج فارس تشنه عمل هستند
آگاهان سیاسی بر این باورند که الزیدی از روابط حسنهای با طیفهای مختلف در ساختار سیاسی پرشکاف عراق برخوردار بوده و توانسته است با گروههای متنوع شیعه، سنی و کُرد تعامل مثبتی برقرار کند.
نخستوزیر عراق پیش از این اعلام کرده بود در پی ساختن عراقی مستقلتر و متوازن است که با گام برداشتن برای تنوع اقتصادی، دیگر تنها به درآمدهای نفتی تکیه نداشته باشد.
در همین راستا، وی اخیرا در اقدامی غافلگیرکننده فاش کرد: رشوهای ۲۰۰ میلیون دلاری برای سرپوش گذاشتن بر فساد در وزارت نفت را رد کرده است و در کنفرانسی خبری از تشکیل هیاتی برای نظارت بر مفاسد اقتصادی و بازبینی تمامی قراردادهای دولتی خبر داد.
الزیدی مهرهای ناشناخته در بین رهبران کشورهای خلیج فارس
حمزه حداد، پژوهشگر مرکز امنیت آمریکای جدید، در این باره تصریح کرد: هنوز مشخص نیست الزیدی چه سیاستهایی را در پیش خواهد گرفت، چرا که او پیش از این هیچ پست دولتی نداشته و در هیچ انتخاباتی شرکت نکرده و روی سیاست مشخصی تبلیغ نکرده است و آنچه میدانیم این است که سیاست خارجی در صدر اولویتهای اوست.
برای رهبران کشورهای حاشیه خلیج فارس، الزیدی همچنان مهرهای ناشناخته است، به گونهای که او باید تعهد خود را در جلوگیری از تبدیل شدن عراق به سکوی حملات ایران ثابت کند، چرا که آنها به دنبال اقدام عملی و نه صرفا صدور بیانیه هستند.
آینده روابط کشورهای حاشیه خلیج فارس با عراق
مقامات کشورهای عرب حوزه خلیج فارس همچنان نسبت به توانایی هر دولتی در عراق برای اعمال کنترل کامل بر مقدرات این کشور، با دیده تردید و بدبینی مینگرند.
یک مقام مسئول در کشورهای عربی که خواست نامش فاش نشود، با بیان اینکه دولتهای حاشیه خلیج فارس از وعدههای پیشین عراق زخم خورده هستند، تصریح کرد: دولت عراق بارها و بارها ثابت کرده که زمام امور کشور را در دست ندارد و حال پرسش این است که برای متوقف کردن این حملات باید به چه کسی مراجعه کرد، زیرا دولتی در کار نیست و ما صرفا با دهها گروه و جناح مختلف روبهرو هستیم.
این بیاعتمادی عمیق به بغداد در حالی ابراز میشود که عراق پتانسیل تبدیل شدن به قطب حیاتی خاورمیانه در دوران پس از بحران هرمز را دارد به گونهای که پروژه راه آهن و جاده توسعه میتواند دسترسی صادرات کشورهای خلیج فارس به اروپا را بسیار تسهیل کند.
با این حال، ناظران معتقدند هنوز راهی برای فالح الزیدی نخستوزیر عراق باز است تا روابط با همسایگان جنوبی را نجات دهد و مانع از کشیده شدن بیش از پیش کشور به اعماق درگیریها شود.
لغو پروژههای توسعهای دولت قبل
یک منبع دولتی به خبرگزاری رسمی عراق خبر داد که علی الزیدی نخستوزیر عراق تصمیم گرفت که پروژه راهآهن که دولت پیشین آن را تصویب کرده بود لغو کند. این منبع افزود که الزیدی همچنین پروژه توسعه فرودگاه بینالمللی بغداد را که طی دوره گذشته درباره آن شبهات فساد مطرح شده بود، لغو کرد.
از طرفی وهب سلمان وزیر حمل و نقل عراق دستور تعلیق فعالیت فرحان الفرطوسی مدیرکل شرکت بنادر عراق را به مدت ۶۰ روز صادر کرد.
عراق تحت برنامه توسعه اقتصادی و سیاستهای واقعگرایانه محمد شیاع السودانی، نخستوزیر وقت، شاهد شکوفایی و رونق ساختوساز در سراسر کشور بود. با این حال، منتقدان بر این باورند که این هزینهکردهای متکی به درآمدهای نفتی، گام مؤثری برای مقابله با نفوذ روزافزون شبهنظامیان شیعه یا مهار فساد بر نداشت، در حالی که این مسئله برای کشورهای شورای همکاری خلیج فارس که به دنبال نشانهای برای اعتماد دوباره به بغداد هستند، بسیار حیاتی است.
