اینترنت ایران روی دو ریل متضاد

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

اینترنت ایران در پاییز ۱۴۰۴ تصویری متناقض از خود ثبت کرده است؛ از یک سو توسعه سریع فیبر نوری، رشد جدی اینترنت نسل پنجم و افزایش ضریب نفوذ اینترنت سیار ادامه دارد و از سوی دیگر، تلفن ثابت در سراشیبی سقوط قرار گرفته، شکایت کاربران از کیفیت خدمات همچنان بالاست و بازار ارتباطات کشور زیر سایه محدودیت‌های اینترنتی و اختلال‌های مزمن، با بحرانی پنهان دست‌وپنجه نرم می‌کند.

گزارش فصلی تازه سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی مربوط به پاییز 1404، اگرچه روی کاغذ از رکوردهای جدید توسعه زیرساخت حکایت دارد، اما همزمان نشانه‌هایی از شکاف عمیق میان «گسترش شبکه» و «تجربه واقعی کاربران» را هم آشکار می‌کند؛ شکافی که حالا به یکی از مهم‌ترین بحران‌های ارتباطی کشور تبدیل شده است.

فیبر نوری؛ پروژه‌ای که بالاخره تکان خورد

دولت در دو سال گذشته توسعه فیبر نوری را به مهم‌ترین پروژه ارتباطی کشور تبدیل کرده بود؛ پروژه‌ای که بارها به‌دلیل کندی اجرا، اختلاف اپراتورها و نبود مدل اقتصادی شفاف مورد انتقاد قرار گرفت. حالا آمارهای پاییز ۱۴۰۴ نشان می‌دهد این پروژه بالاخره وارد فاز رشد جدی شده است.

طبق گزارش رگولاتوری، تعداد خانوارهای تحت پوشش شبکه فیبر نوری در پاییز امسال به ۹ میلیون و ۲۰۵ هزار و ۵۰۰ خانوار رسیده؛ عددی که نسبت به سه‌ماهه نخست ۱۴۰۴ ــ با حدود ۸ میلیون و ۲۲۸ هزار پوشش ــ جهشی قابل توجه را نشان می‌دهد. حتی در مقایسه با پاییز ۱۴۰۳ که پوشش فیبر روی عدد ۸ میلیون و ۶۹ هزار خانوار تقریبا متوقف مانده بود، حالا سرعت توسعه بیشتر شده است؛ هرچند همچنان میان «پوشش» و «اتصال واقعی» فاصله قابل توجهی وجود دارد و بسیاری از کاربران هنوز عملا به سرویس فیبر دسترسی ندارند.

این همان نقطه‌ای است که منتقدان بارها به آن اشاره کرده‌اند؛ اینکه توسعه زیرساخت روی کاغذ، لزوما به معنای بهبود کیفیت اینترنت برای کاربران نیست.

5G آرام‌آرام جای 3G  را می‌گیرد

بازار اینترنت سیار هم در پاییز ۱۴۰۴ به رشد خود ادامه داده است. تعداد مشترکان پهن‌باند سیار از ۱۱۶ میلیون و ۲۴۳ هزار نفر در سال گذشته، حالا به حدود ۱۲۴ میلیون و ۶۰۰ هزار مشترک رسیده و ضریب نفوذ آن به ۱۴۳.۹۳ درصد افزایش یافته است؛ عددی که نشان می‌دهد بسیاری از کاربران بیش از یک سیم‌کارت یا اتصال اینترنت همراه دارند.

اما مهم‌ترین تغییر، جابه‌جایی نسل‌ها در بازار اینترنت موبایل است؛ جایی که اینترنت نسل پنجم برای نخستین‌بار توانسته از نسل سوم عبور کند.

طبق آمار رگولاتوری، سهم 5G از بازار اینترنت سیار به ۴.۱۰ درصد رسیده و حالا بالاتر از 3G با سهم ۳.۵۱ درصدی ایستاده است. با این حال، اینترنت نسل چهارم همچنان بازیگر اصلی بازار باقی مانده و بیش از ۹۲ درصد سهم بازار را در اختیار دارد.

این تغییر، اگرچه از آغاز جدی‌تر توسعه 5G خبر می‌دهد، اما هنوز با استانداردهای جهانی فاصله زیادی دارد؛ به‌ویژه در شرایطی که توسعه نسل پنجم در ایران همزمان با محدودیت‌های واردات تجهیزات، اختلال‌های اینترنتی و فشار اقتصادی اپراتورها پیش می‌رود.

رقابت اپراتورها؛ همراه اول جلوتر رفت، رایتل سریع‌تر شد

گزارش رگولاتوری نشان می‌دهد رقابت اپراتورها در بازاری که تقریبا اشباع شده، همچنان ادامه دارد. تعداد مشترکان فعال تلفن همراه کشور از مرز ۱۶۸ میلیون نفر عبور کرده و همراه اول توانسته بیشترین سهم جذب مشترک جدید را به خود اختصاص دهد. همراه اول اکنون ۵۴ درصد بازار اینترنت سیار را در اختیار دارد، ایرانسل با ۴۲ درصد در رتبه دوم قرار گرفته و رایتل نیز سهم ۴ درصدی بازار را حفظ کرده است؛ هرچند ایرانسل و رایتل با وجود افزایش تعداد مشترک، بخشی از سهم بازار خود را از دست داده‌اند.

اما در بخش کیفیت شبکه، داستان متفاوت است. رایتل در شاخص سرعت اینترنت نسل چهارم توانسته میانگین سرعت ۱۳.۹۱ مگابیت بر ثانیه را ثبت کند و از دو اپراتور بزرگ‌تر جلو بزند. ایرانسل در بخش 3G عملکرد بهتری داشته و همراه اول در برخی شاخص‌های پایداری عقب‌تر از رقبا قرار گرفته است.

با این حال، تجربه کاربران در ماه‌های اخیر نشان داده که کیفیت واقعی اینترنت، بیش از آنکه به توان اپراتورها وابسته باشد، زیر تاثیر اختلال‌های گسترده، محدودیت‌های بین‌المللی و سیاست‌های کنترل ترافیک قرار دارد؛ موضوعی که در گزارش رسمی رگولاتوری کمتر نشانی از آن دیده می‌شود.

تلفن ثابت؛ سقوط آرام یک فناوری قدیمی

در حالی که دولت بر توسعه اینترنت سیار و فیبر تمرکز کرده، تلفن ثابت به‌آرامی در حال خروج از زندگی کاربران ایرانی است.

آمارهای پاییز ۱۴۰۴ نشان می‌دهد تعداد مشترکان تلفن ثابت از بیش از ۲۸ میلیون و ۲۲۵ هزار مشترک در سال گذشته، به حدود ۲۷ میلیون و ۵۸۲ هزار مشترک رسیده است؛ افتی ۲.۲۸ درصدی که ادامه روند نزولی سال‌های اخیر محسوب می‌شود. ضریب نفوذ تلفن ثابت نیز به ۳۱.۸۶ درصد کاهش یافته است.

اما سقوط واقعی را باید در باجه‌های تلفن همگانی دید؛ جایی که تعداد باجه‌ها و کارت‌های تلفن مخابرات با افتی نزدیک به ۸ درصد، از ۵۵ هزار و ۷۱۹ دستگاه به ۵۱ هزار و ۳۱۸ دستگاه رسیده است؛ تصویری واضح از حذف تدریجی زیرساخت‌هایی که زمانی بخشی از زندگی روزمره شهرها بودند.

کاربران هنوز ناراضی‌اند

شاید مهم‌ترین بخش گزارش رگولاتوری، نه توسعه فیبر و نه رشد 5G، بلکه آمار شکایت کاربران باشد؛ آماری که نشان می‌دهد با وجود همه پروژه‌های توسعه‌ای، کیفیت تجربه کاربران همچنان بحرانی است.

طبق داده‌های سامانه ۱۹۵، بیشترین شکایت کاربران در پاییز ۱۴۰۴ مربوط به اینترنت ثابت بوده؛ حوزه‌ای که بیش از ۲۲ هزار و ۹۵۲ شکایت ثبت کرده است. تلفن ثابت با نزدیک به ۱۶ هزار شکایت و تلفن همراه با بیش از ۱۰ هزار شکایت در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

اصلی‌ترین دلایل شکایت کاربران شامل قطع سرویس، تاخیر در نصب و راه‌اندازی، تماس‌های تبلیغاتی مزاحم، ضعف پشتیبانی و کیفیت نامطلوب تماس‌ها بوده است.

این آمارها در شرایطی ثبت شده که طی ماه‌های گذشته، اینترنت ایران با یکی از طولانی‌ترین دوره‌های محدودیت و اختلال مواجه بوده؛ وضعیتی که بسیاری از کسب‌وکارها و کاربران معتقدند کیفیت واقعی اینترنت را به سطحی پایین‌تر از آمارهای رسمی رسانده است.

توسعه‌ای که هنوز به تجربه کاربر نرسیده

گزارش پاییز ۱۴۰۴ رگولاتوری، بیش از هر چیز یک تناقض بزرگ را نشان می‌دهد؛ ایران از نظر توسعه کمی شبکه، پوشش موبایل، رشد فیبر و توسعه نسل پنجم در حال حرکت است، اما همزمان نارضایتی کاربران، افت کیفیت تجربه اینترنت و بحران اعتماد به شبکه همچنان پابرجاست.

در واقع، اینترنت ایران امروز روی دو ریل متضاد حرکت می‌کند؛ از یک سو توسعه زیرساخت و رکوردهای آماری، و از سوی دیگر اینترنتی که برای بخش بزرگی از کاربران، همچنان کند، ناپایدار، محدود و غیرقابل پیش‌بینی است. قطعا گزارش فصل زمستان 1404 که با توجه به دوبار قطعی اینترنت وضعیت بدتری از توسعه ارتباطات در کشور را نشان خواهد داد.