نقش اسطورهای دولت در دوران مدرن
کتاب «اسطوره دولت» اثر مهم ارنست کاسیرر درباره چگونگی ظهور ناگهانی اسطوره و تبدیلشدن آن به ابزار در جوامع توتالیتر بحث میکند. کاسیرر، فیلسوف و مورخ فلسفه، کتاب «اسطوره دولت» را با هدف تشریح مبانی رویکارآمدن فاشیسم در سالهای ابتدایی قرن بیستم در اروپای غربی نوشت. بهتازگی چاپ جدیدی از این اثر که پیش از این به قلم یدالله موقن ترجمه شده بود از سوی انتشارات هرمس روانه بازار نشر شده است. کاسیرر در این کتاب به بررسی نقش و کارکرد افسانه بهعنوان امری موهوم که ریشه در اندیشه بشری دارد و تأثیرات آن بر کنشهای اجتماعی انسان در طول تاریخ پرداخته و ابعاد سیطره اندیشه افسانهای را بر حوزههای مختلف فکر بشری بررسی کرده است. همچنین به چگونگی تأثیر عنصر افسانه بر مکاتب مختلف فلسفه سیاسی و از جمله قرون اخیر پرداخته و نشان داده است که چگونه عناصر غیرعقلانی با کنشگذاری در عرصه رفتارهای سیاسی و اجتماعی، حیات انسان را متأثر ساخته و پیامدهای مصیبتبار آن از جمله ظهور فاشیسم را به دنبال داشته است. کتاب حاضر در سه بخش تدوین یافته است. بخش اول درباره ساختار اندیشه اسطورهای و نقش اسطوره در حیات اجتماعی انسان است. بخش دوم
مبحثی است در باب نبرد با اسطوره در تاریخ سیاسی و موضوع بخش سوم اسطوره قرن بیستم است. مهمترین بخش کتاب اسطوره دولت بخش اول آن است که به چیستی اسطوره پرداخته و نویسنده در چهار مقاله این بخش تلاش اندیشمندان و فلاسفه را برای پاسخ به چیستی و چگونگی شکلگیری افکار موهوم و افسانهای و تأثیر آن بر زندگی عملی انسان بازنموده است. کاسیرر این کتاب را در نخستین سالهای پایان جنگ جهانی دوم منتشر کرده است. شوکی که ویرانیها، کشتار و نابودیهای اقتصادی جنگ جهانی دوم و فاشیسم به حداقل نیمی از کره زمین وارد آورد در این کتاب بازتاب پیدا میکند. کاسیرر در ابتدا اسطوره را برخاسته از دیدگاههای مذهبی میدید اما پس از پایان دوران مذکور در نظریه خود تغییری ایجاد کرد و معتقد شد که عقبنشینی عقل و منطق در نظامهای سیاسی و اجتماعی زمینه را برای بیدارکردن غول اسطوره مهیا میکند و این میتواند به سرعت به ابزاری برای ظهور و تداوم نظامهای استبدادی منجر شود. کاسیرر در کتاب اسطوره دولت به تفسیر و تبیین جایگاه اسطوره در نظامهای سیاسی میپردازد که در نهایت آن را با عصر نازیسم که خود در آن میزیسته خاتمه میدهد.
موقن در مقدمه مفصلی که بر ترجمه کتاب نوشته فلسفه سیاسی کاسیرر و زمینههای تاریخی این اثر را شرح میدهد. کتاب اسطوره دولت از جنبههایی ادامه کتاب «فلسفه روشنگرى» و از لحاظى دنباله جلد دوم، فلسفه «فرمهاى سمبلیک: اندیشه اسطورهاى» است. موضوع کتاب «فلسفه روشنگرى» تولد سوژه یا فردیت انسانى است که زنجیر خرافات را پاره کرده و خرد خود را که محبوس پیشداورىها بوده آزاد ساخته است. فلسفه روشنگرى استقلال فرد و حقوق سلبناشدنى و تفویضناپذیر او را اعلام مىکند و استقلال خرد و علم را در همه حوزهها تأمین و تضمین مىکند. اما گویى، این روند رهایىبخش فرد از زنجیر سنتها و پیشداورىها هنوز به کمال نرسیده بود که سیر معکوس در پیش گرفت و انسانى که تازه از سیطره اسطورههاى کهن رهایى یافته بود در چنگال اسطورههاى سیاسى افتاد و مجددا به بند کشیده شد. موضوع کتاب «اسطوره دولت» نیز مانند کتاب «فلسفه روشنگرى» نبرد با اسطوره است ولى در اینجا میدان رزم، قلمرو سیاست است. از این لحاظ است که میتوان گفت، کتاب «اسطوره دولت» مکمل کتاب «فلسفه روشنگرى» است. در جلد دوم، کتاب «فلسفه صورتهاى سمبلیک: اندیشه اسطورهاى»، کاسیرر فقط به بررسى و
تحلیل مقولات اندیشه اسطورهاى پرداخته و آنها را با مقولات نظیرش در قلمرو علم مقابله و مقایسه کرده بود ولى به نقش اجتماعى اسطوره در زندگى فردى و اجتماعى بشر بهویژه در قلمرو اندیشه سیاسى کارى نداشت. ولى در کتاب «اسطوره دولت» به مسئله نقش اجتماعى اسطوره توجه بیشترى شده است. در کتاب اندیشه اسطورهاى، سوژه، فرد پرسشگر و جستوجوکننده غایب است زیرا ذهنیتى از آن خود و مستقل از قوم و قبیله خویش ندارد و وجود او مستحیل در قوم است و در کتاب «اسطوره دولت» نیز مجددا شاهد محوشدن سوژه یا شخص پرسشگر و جستوجوگر هستیم. دیوید بیدنى در مورد یکى از نتایجى که از کتاب اسطوره دولت کاسیرر مىتوان گرفت، مىنویسد، به نظر مىآید که کاسیرر در این اعتقاد سادهلوحانه بعضى از تکاملباوران قرن نوزدهم که معتقد به پیشرفت خطى رشد مداوم و یکنواخت نهادهاى عقلانى بودند، سهیم نباشد. وی معتقد است که مانند قلمرو زیستشناسى که بعضى از (انواع حیات) به وضع ابتدایىترى نزول مىکنند.
کتاب «اسطوره دولت» اثر مهم ارنست کاسیرر درباره چگونگی ظهور ناگهانی اسطوره و تبدیلشدن آن به ابزار در جوامع توتالیتر بحث میکند. کاسیرر، فیلسوف و مورخ فلسفه، کتاب «اسطوره دولت» را با هدف تشریح مبانی رویکارآمدن فاشیسم در سالهای ابتدایی قرن بیستم در اروپای غربی نوشت. بهتازگی چاپ جدیدی از این اثر که پیش از این به قلم یدالله موقن ترجمه شده بود از سوی انتشارات هرمس روانه بازار نشر شده است. کاسیرر در این کتاب به بررسی نقش و کارکرد افسانه بهعنوان امری موهوم که ریشه در اندیشه بشری دارد و تأثیرات آن بر کنشهای اجتماعی انسان در طول تاریخ پرداخته و ابعاد سیطره اندیشه افسانهای را بر حوزههای مختلف فکر بشری بررسی کرده است. همچنین به چگونگی تأثیر عنصر افسانه بر مکاتب مختلف فلسفه سیاسی و از جمله قرون اخیر پرداخته و نشان داده است که چگونه عناصر غیرعقلانی با کنشگذاری در عرصه رفتارهای سیاسی و اجتماعی، حیات انسان را متأثر ساخته و پیامدهای مصیبتبار آن از جمله ظهور فاشیسم را به دنبال داشته است. کتاب حاضر در سه بخش تدوین یافته است. بخش اول درباره ساختار اندیشه اسطورهای و نقش اسطوره در حیات اجتماعی انسان است. بخش دوم
مبحثی است در باب نبرد با اسطوره در تاریخ سیاسی و موضوع بخش سوم اسطوره قرن بیستم است. مهمترین بخش کتاب اسطوره دولت بخش اول آن است که به چیستی اسطوره پرداخته و نویسنده در چهار مقاله این بخش تلاش اندیشمندان و فلاسفه را برای پاسخ به چیستی و چگونگی شکلگیری افکار موهوم و افسانهای و تأثیر آن بر زندگی عملی انسان بازنموده است. کاسیرر این کتاب را در نخستین سالهای پایان جنگ جهانی دوم منتشر کرده است. شوکی که ویرانیها، کشتار و نابودیهای اقتصادی جنگ جهانی دوم و فاشیسم به حداقل نیمی از کره زمین وارد آورد در این کتاب بازتاب پیدا میکند. کاسیرر در ابتدا اسطوره را برخاسته از دیدگاههای مذهبی میدید اما پس از پایان دوران مذکور در نظریه خود تغییری ایجاد کرد و معتقد شد که عقبنشینی عقل و منطق در نظامهای سیاسی و اجتماعی زمینه را برای بیدارکردن غول اسطوره مهیا میکند و این میتواند به سرعت به ابزاری برای ظهور و تداوم نظامهای استبدادی منجر شود. کاسیرر در کتاب اسطوره دولت به تفسیر و تبیین جایگاه اسطوره در نظامهای سیاسی میپردازد که در نهایت آن را با عصر نازیسم که خود در آن میزیسته خاتمه میدهد.
موقن در مقدمه مفصلی که بر ترجمه کتاب نوشته فلسفه سیاسی کاسیرر و زمینههای تاریخی این اثر را شرح میدهد. کتاب اسطوره دولت از جنبههایی ادامه کتاب «فلسفه روشنگرى» و از لحاظى دنباله جلد دوم، فلسفه «فرمهاى سمبلیک: اندیشه اسطورهاى» است. موضوع کتاب «فلسفه روشنگرى» تولد سوژه یا فردیت انسانى است که زنجیر خرافات را پاره کرده و خرد خود را که محبوس پیشداورىها بوده آزاد ساخته است. فلسفه روشنگرى استقلال فرد و حقوق سلبناشدنى و تفویضناپذیر او را اعلام مىکند و استقلال خرد و علم را در همه حوزهها تأمین و تضمین مىکند. اما گویى، این روند رهایىبخش فرد از زنجیر سنتها و پیشداورىها هنوز به کمال نرسیده بود که سیر معکوس در پیش گرفت و انسانى که تازه از سیطره اسطورههاى کهن رهایى یافته بود در چنگال اسطورههاى سیاسى افتاد و مجددا به بند کشیده شد. موضوع کتاب «اسطوره دولت» نیز مانند کتاب «فلسفه روشنگرى» نبرد با اسطوره است ولى در اینجا میدان رزم، قلمرو سیاست است. از این لحاظ است که میتوان گفت، کتاب «اسطوره دولت» مکمل کتاب «فلسفه روشنگرى» است. در جلد دوم، کتاب «فلسفه صورتهاى سمبلیک: اندیشه اسطورهاى»، کاسیرر فقط به بررسى و
تحلیل مقولات اندیشه اسطورهاى پرداخته و آنها را با مقولات نظیرش در قلمرو علم مقابله و مقایسه کرده بود ولى به نقش اجتماعى اسطوره در زندگى فردى و اجتماعى بشر بهویژه در قلمرو اندیشه سیاسى کارى نداشت. ولى در کتاب «اسطوره دولت» به مسئله نقش اجتماعى اسطوره توجه بیشترى شده است. در کتاب اندیشه اسطورهاى، سوژه، فرد پرسشگر و جستوجوکننده غایب است زیرا ذهنیتى از آن خود و مستقل از قوم و قبیله خویش ندارد و وجود او مستحیل در قوم است و در کتاب «اسطوره دولت» نیز مجددا شاهد محوشدن سوژه یا شخص پرسشگر و جستوجوگر هستیم. دیوید بیدنى در مورد یکى از نتایجى که از کتاب اسطوره دولت کاسیرر مىتوان گرفت، مىنویسد، به نظر مىآید که کاسیرر در این اعتقاد سادهلوحانه بعضى از تکاملباوران قرن نوزدهم که معتقد به پیشرفت خطى رشد مداوم و یکنواخت نهادهاى عقلانى بودند، سهیم نباشد. وی معتقد است که مانند قلمرو زیستشناسى که بعضى از (انواع حیات) به وضع ابتدایىترى نزول مىکنند.
