تاریخ شفاهی وزارت امور خارجه ماجرای غنی‌سازی 20 درصد

در آن سال بحث تهیه سوخت 20 درصد به موضوع مهم داخلی تبدیل شده بود که شاید بتوان گفت بسیاری از مردم ما نسبت به آن حساس شده بودند. درباره نیاز کشورمان به اورانیوم غنی‌شده 20 درصد، یکی، دو بار با آقای البرادعی صحبت کردم و ایشان هم با کشورهای تأمین‌کننده تماس می‏گرفت؛ اما در هیچ‌یک از آن تماس‌ها نتیجه‏ای حاصل نشد و قضایا روزبه‌روز پیچیده‏تر می‏شد. موضوع را با آقای احمدی‏نژاد، رئیس‌جمهور وقت، در میان گذاشتم و موانع و راهکارهای حل مشکل را ارائه دادم. در صحبت‌های خود با ایشان بر این موضوع تأکید کردم که غربی‌ها به این راحتی اورانیوم 20 درصد غنی‌شده را به ما نخواهند داد و نیاز است خودمان هر چه زودتر آستین‌ها را بالا بزنیم و از ایشان اجازه خواستم خودمان این کار را شروع کنیم. ایشان نیز قبول کرد و گفت اشکالی ندارد، این کار را دنبال و درباره هزینه‏اش هم برآوردی ارائه کنید. پس از موافقت ایشان با دلگرمی زیاد، اقدامی که به‌درستی تشخیص داده بودیم را شروع کردیم. از طریق بعضی از دوستان که قبلا با آنها کار کرده بودم، برآورد هزینه و امکان‏سنجی را انجام دادیم. یکی از این دوستان آقای مهندس ذاکر بود که در ‏ایام تحصیل در آمریکا با هم هم‌دوره بودیم و شخصیتی کاردان و مطلعی بودند. ایشان در بار اول متولی تأمین سوخت از آرژانتین بودند. یک‌سری داده‏ها و نقشه‏ها هم داشت و ما نمونه‏های استفاده‌نشده سوخت آرژانتین را هم داشتیم. گروهی از متخصصان در قسمت‏های مختلف مانند مکانیک، مهندسی شیمی، علم مواد و... را دعوت کردیم. کار را از نقطه صفر شروع کردیم. اولین قدم، تهیه یک نقشه راه برای طرح تولید اورانیوم 20 درصد بود که از کجا شروع و به کجا ختم شد. به‌عنوان مدیر ارشد پروژه تقریبا هفته‏ای یک‌ بار در سازمان انرژی اتمی جلسه می‏گذاشتم. کار بعدی تنظیم پیش‏نویس امکان‏سنجی مسئله بود. پیش‏نویسی برای آقای احمدی‏نژاد تهیه و در آن هزینه‌ها و زمان لازم برای اجرای آن را ارائه کردیم؛ به عبارت دیگر به ایشان اعلام کردیم که این طرح، 24 میلیارد تومان هزینه و حداقل دوسال‌ونیم نیز زمان نیاز دارد. ایشان هم دستور لازم را برای تأمین فوری هزینه‌ها صادر کردند.

اعلام غنی‏سازی 20درصدی

زمانی که اقدام به غنی‏سازی 20درصدی کردیم، به آقای احمدی‏نژاد گفتم با اینکه ما همه کارها را در چارچوب مقررات بین‏المللی انجام می‏دهیم، اما فعلا نیاز نیست روند کارمان را اعلام کنیم و به‌موقع اطلاع‏رسانی خواهیم کرد.

هم‏زمان با فعالیتی که در داخل کشور انجام می‌دادیم، به‌صورت پیاپی به آژانس پیام می‏دادم ما نیاز به اورانیوم 20درصدی داریم. همچنان که قبلا یادآوری کردم، یک ‌بار توافق شد که از طریق ترکیه و برزیل آن را تهیه کنیم و با اینکه ترکیه و برزیل از طرف آمریکا آمده بودند اما بازهم آمریکا مانع شد و متعاقب توافق سه‌جانبه (ایران، ترکیه و برزیل)، آمریکا قطع‌نامه 1929 را بعد از دو روز در شورای امنیت سازمان ملل به تصویب رساند. این اقدام آمریکا به اردوغان، نخست‏وزیر وقت ترکیه و نیز به لولا، رئیس‌جمهور وقت برزیل خیلی برخورد به‌طوری که آنها به اوباما اعتراض کردند و گفتند تو ما را بی‏آبرو و بی‏حیثیت کردی.

... 18 بهمن 1388 دکتر احمدی‌نژاد‏ در سخنرانی خود در نمایشگاه لیزر گفت غنی‌سازی 20 درصد را شروع کنید. تصور بین‏المللی این بود که ما باید قدم اول را برداریم ... برخورد طرف مقابل در ابتدا این بود که ایرانی‌ها قادر به انجام این کار نیستند و بلوف می‏زنند. تا سرانجام بعد از ماه‌ها تحقیق به آقای احمدی‏نژاد اطلاع دادیم ما قدم اول را برداشتیم و محصول 20 درصد را در حد کم به دست آوردیم. ایشان هم در بیست و دوم بهمن‌ماه سال 1388 در سخنرانی خود در میدان آزادی این خبر را اعلام کرد و این موفقیت را در آن روز به مردم ایران تبریک گفت.

اما بلافاصله بازهم آنها گفتند دروغ است... مرحله اول تولید اورانیوم 20 درصد بود که انجام شد، اما در مرحله دوم باید اورانیوم 20 درصد را به صفحات سوخت تبدیل می‏کردیم. این کار بسیار بسیار مشکل‌تر از قسمت اول بود. به دلیل اینکه قسمت اول را بلد بودیم و فقط باید چیدمان دستگاه‏هایمان را جوری آماده می‏کردیم که اورانیوم 20 درصد تولید کند، ولی درباره صفحه سوخت اصلا کار نکرده بودیم و تجربه‌ای نداشتیم. این بار هم درباره ساخت صفحات سوخت شبیه نوبت قبل ادعا کردند که ایرانی‌ها قطعا قادر به انجام آن نخواهند بود، اما ما از روزها قبل طراحی‌ها را شروع و تجهیزات مورد نیاز آن را تهیه کرده بودیم. ... در کمتر از دو سال به نتیجه مطلوب هم ‏رسید؛ اما اگر غربی‌ها با ما قرارداد می‏بستند، فقط دوسال‌ونیم وقت می‏خواستند تا به ما 20 درصد را به‌صورت ساخته‌شده تحویل بدهند، ولی ما در فاصله حدود دو سال به همت دانشمندان کشور خودمان توانستیم 20 درصد را تولید کنیم. اواخر سال 1390 بود که 20 درصد تولید داخل به کار گرفته شد.

منبع: گذری در تاریخ، خاطرات دکتر علی‌اکبر صالحی، رئیس سازمان انرژی اتمی

*رئیس اداره تاریخ شفاهی وزارت خارجه

در آن سال بحث تهیه سوخت 20 درصد به موضوع مهم داخلی تبدیل شده بود که شاید بتوان گفت بسیاری از مردم ما نسبت به آن حساس شده بودند. درباره نیاز کشورمان به اورانیوم غنی‌شده 20 درصد، یکی، دو بار با آقای البرادعی صحبت کردم و ایشان هم با کشورهای تأمین‌کننده تماس می‏گرفت؛ اما در هیچ‌یک از آن تماس‌ها نتیجه‏ای حاصل نشد و قضایا روزبه‌روز پیچیده‏تر می‏شد. موضوع را با آقای احمدی‏نژاد، رئیس‌جمهور وقت، در میان گذاشتم و موانع و راهکارهای حل مشکل را ارائه دادم. در صحبت‌های خود با ایشان بر این موضوع تأکید کردم که غربی‌ها به این راحتی اورانیوم 20 درصد غنی‌شده را به ما نخواهند داد و نیاز است خودمان هر چه زودتر آستین‌ها را بالا بزنیم و از ایشان اجازه خواستم خودمان این کار را شروع کنیم. ایشان نیز قبول کرد و گفت اشکالی ندارد، این کار را دنبال و درباره هزینه‏اش هم برآوردی ارائه کنید. پس از موافقت ایشان با دلگرمی زیاد، اقدامی که به‌درستی تشخیص داده بودیم را شروع کردیم. از طریق بعضی از دوستان که قبلا با آنها کار کرده بودم، برآورد هزینه و امکان‏سنجی را انجام دادیم. یکی از این دوستان آقای مهندس ذاکر بود که در ‏ایام تحصیل در آمریکا با هم هم‌دوره بودیم و شخصیتی کاردان و مطلعی بودند. ایشان در بار اول متولی تأمین سوخت از آرژانتین بودند. یک‌سری داده‏ها و نقشه‏ها هم داشت و ما نمونه‏های استفاده‌نشده سوخت آرژانتین را هم داشتیم. گروهی از متخصصان در قسمت‏های مختلف مانند مکانیک، مهندسی شیمی، علم مواد و... را دعوت کردیم. کار را از نقطه صفر شروع کردیم. اولین قدم، تهیه یک نقشه راه برای طرح تولید اورانیوم 20 درصد بود که از کجا شروع و به کجا ختم شد. به‌عنوان مدیر ارشد پروژه تقریبا هفته‏ای یک‌ بار در سازمان انرژی اتمی جلسه می‏گذاشتم. کار بعدی تنظیم پیش‏نویس امکان‏سنجی مسئله بود. پیش‏نویسی برای آقای احمدی‏نژاد تهیه و در آن هزینه‌ها و زمان لازم برای اجرای آن را ارائه کردیم؛ به عبارت دیگر به ایشان اعلام کردیم که این طرح، 24 میلیارد تومان هزینه و حداقل دوسال‌ونیم نیز زمان نیاز دارد. ایشان هم دستور لازم را برای تأمین فوری هزینه‌ها صادر کردند.

اعلام غنی‏سازی 20درصدی

زمانی که اقدام به غنی‏سازی 20درصدی کردیم، به آقای احمدی‏نژاد گفتم با اینکه ما همه کارها را در چارچوب مقررات بین‏المللی انجام می‏دهیم، اما فعلا نیاز نیست روند کارمان را اعلام کنیم و به‌موقع اطلاع‏رسانی خواهیم کرد.

هم‏زمان با فعالیتی که در داخل کشور انجام می‌دادیم، به‌صورت پیاپی به آژانس پیام می‏دادم ما نیاز به اورانیوم 20درصدی داریم. همچنان که قبلا یادآوری کردم، یک ‌بار توافق شد که از طریق ترکیه و برزیل آن را تهیه کنیم و با اینکه ترکیه و برزیل از طرف آمریکا آمده بودند اما بازهم آمریکا مانع شد و متعاقب توافق سه‌جانبه (ایران، ترکیه و برزیل)، آمریکا قطع‌نامه 1929 را بعد از دو روز در شورای امنیت سازمان ملل به تصویب رساند. این اقدام آمریکا به اردوغان، نخست‏وزیر وقت ترکیه و نیز به لولا، رئیس‌جمهور وقت برزیل خیلی برخورد به‌طوری که آنها به اوباما اعتراض کردند و گفتند تو ما را بی‏آبرو و بی‏حیثیت کردی.

... 18 بهمن 1388 دکتر احمدی‌نژاد‏ در سخنرانی خود در نمایشگاه لیزر گفت غنی‌سازی 20 درصد را شروع کنید. تصور بین‏المللی این بود که ما باید قدم اول را برداریم ... برخورد طرف مقابل در ابتدا این بود که ایرانی‌ها قادر به انجام این کار نیستند و بلوف می‏زنند. تا سرانجام بعد از ماه‌ها تحقیق به آقای احمدی‏نژاد اطلاع دادیم ما قدم اول را برداشتیم و محصول 20 درصد را در حد کم به دست آوردیم. ایشان هم در بیست و دوم بهمن‌ماه سال 1388 در سخنرانی خود در میدان آزادی این خبر را اعلام کرد و این موفقیت را در آن روز به مردم ایران تبریک گفت.

اما بلافاصله بازهم آنها گفتند دروغ است... مرحله اول تولید اورانیوم 20 درصد بود که انجام شد، اما در مرحله دوم باید اورانیوم 20 درصد را به صفحات سوخت تبدیل می‏کردیم. این کار بسیار بسیار مشکل‌تر از قسمت اول بود. به دلیل اینکه قسمت اول را بلد بودیم و فقط باید چیدمان دستگاه‏هایمان را جوری آماده می‏کردیم که اورانیوم 20 درصد تولید کند، ولی درباره صفحه سوخت اصلا کار نکرده بودیم و تجربه‌ای نداشتیم. این بار هم درباره ساخت صفحات سوخت شبیه نوبت قبل ادعا کردند که ایرانی‌ها قطعا قادر به انجام آن نخواهند بود، اما ما از روزها قبل طراحی‌ها را شروع و تجهیزات مورد نیاز آن را تهیه کرده بودیم. ... در کمتر از دو سال به نتیجه مطلوب هم ‏رسید؛ اما اگر غربی‌ها با ما قرارداد می‏بستند، فقط دوسال‌ونیم وقت می‏خواستند تا به ما 20 درصد را به‌صورت ساخته‌شده تحویل بدهند، ولی ما در فاصله حدود دو سال به همت دانشمندان کشور خودمان توانستیم 20 درصد را تولید کنیم. اواخر سال 1390 بود که 20 درصد تولید داخل به کار گرفته شد.

منبع: گذری در تاریخ، خاطرات دکتر علی‌اکبر صالحی، رئیس سازمان انرژی اتمی

*رئیس اداره تاریخ شفاهی وزارت خارجه