نشانه‌شناسی یک روز خاص

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

پویا  نعمت‌اللهی: برخی روزها در تقویم‌ کشورها معناهای مشخصی دارند. مثلا روز استقلال کشورها یا مناسبت‌های ملی از همین دسته به شمار می‌روند. رولان بارت معتقد است کار نشانه‌شناسی همانا یافتن دلالت‌های معنایی در متن گستره‌های بزرگ زندگی است. به نظر او هر اﺳﻄﻮره ﺑﻪ ﻋﻨﻮان نظامی از نشانه‌ها، ﻇﺎهر و باطن جداگانه‌ای دارد. نشانه‌ها ماهیتا و به‌طور بالقوه چندمعنایی هستند و ممکن است برحسب نوع آن «متن» که در آنها مندرج می‌شود و نیز برحسب شرایط تاریخی و فرهنگی خواننده یا بیننده نیز معنای مختلفی پیدا کنند. به نظر می‌رسد یک روز خاص که همین روز سیزدهم از ماه آبان سال شمسی است چنین کارکردی داشته باشد. به‌لحاظ رسمی عناوینی چون روز تسخیر لانه‌ جاسوسی، روز مبارزه با استکبار آمریکا و همچنین روز دانش‌آموز را برای این تاریخ انتخاب کرده‌اند. اما این روز خاص حداقل چندین بار در نسبت با کشور ایالات متحده قرار گرفته است. ابتدا در انتخابات ریاست‌جمهوری سال 1980 آمریکا بود که قضیه تسخیر سفارت آمریکا در تهران و موضوع گروگان‌گیری عوامل سفارت، منجر به سلسله حوادثی شد که پیروزی رونالد ریگان جمهوری‌خواه را رقم زد. اکنون 46 سال بعد در انتخابات موسوم به میان‌دوره‌ای و در سناریوی پیروزی دموکرات‌ها در هر دو مجلس نمایندگان و سنا، حزب جمهوری‌خواه اکثریت پارلمانی خود را از دست داد. این بار نیز سیاست‌های جمهوری اسلامی و پیامدهای رویارویی ایران و آمریکا می‌توانند یکی از عوامل مؤثر در تغییر موازنه سیاسی واشینگتن باشند. اگر راهبردهای کشورمان بار اول به نفع جمهوری‌خواه‌ها بود اما در بار دوم کاملا به ضرر آنها تمام شد. اما همین ترامپ در یک اقدام دیگر برخلاف مصالح کشورمان تصمیم گرفته بود از این روز یک استفاده‌ نمادین هم بکند. در دور اول ریاست‌جمهوری او و هنگامی که برجام داشت کار می‌کرد، او خواستار مذاکرات مجدد بر سر برجام بود. ترامپ در سال 1395 رقابت‌های ریاست‌جمهوری آمریکا پیروز شد و از اوایل بهمن‌ماه همان سال کار خود را در کاخ سفید آغاز کرد. او در دوران رقابت‌های انتخاباتی موضع منفی و خصمانه نسبت به برجام داشت و وعده داده بود از این توافق خارج خواهد شد. او سه بار توافق را تمدید کرد که آخرین آنها در دی‌ماه 1396 بود و تصریح کرد اگر تغییراتی در آن به وجود نیاید، از این توافق‌نامه خارج خواهد شد. اما هیچ‌کدام از پنج عضو دیگر برجام خواهان هیچ تغییری نبوده و تمایلی به خروج از برجام و لغو تعهدات نداشتند. نهایتا ترامپ در اردیبهشت 1397 رسما از برجام خارج شد و بازگشت تحریم‌ها به‌صورت گذشته را در قالب دو سری تحریم در دوره‌های 90‌روزه و 180‌روزه اعلام کرد. اما انتخاب این روز خاص برای امضای سند خروج از برجام، یک پیام نمادین داشت. زمان خروج طوری تنظیم شده بود که بعد از گذشت 180 روز از آن، مصادف با حوالی سیزدهم آبان باشد. دوره‌ ۹۰‌روزه در تاریخ ششم آگوست به پایان می‌رسید و در این مدت برخی تحریم‌ها اعمال می‌شد. غیر از این دوره‌ 90‌روزه، یک دوره‌ ۱۸۰‌روزه هم توسط خزانه‌داری تعریف شد که در مورخ 13 آبان 1397 مصادف با چهارم نوامبر ۲۰۱۸ به پایان می‌رسید. لیست تحریم‌هایی که در این دوره باید احیا می‌شد بسیار سنگین‌تر از دوره‌ اول بود. تحریم‌ها در حوزه‌های کشتیرانی و کشتی‌سازی، بنادر، معامله با شرکت ملی نفت ایران، شرکت ملی نفتکش ایران، شرکت بازرگانی نفت ایران (نیکو)، خریداری نفت و فراورده و محصولات پتروشیمی، مبادلات مؤسسات مالی خارجی با بانک مرکزی و مؤسسات مالی ایران، خدمات پیام‌رسانی مخصوص مالی به بخش‌های مالی و بانکی اعمال شد و تعداد زیادی شرکت بزرگ و مهم در حوزه‌ بازرگانی و تجارت تحریم شدند. چنان‌که ملاحظه می‌شود حجم تهدیدهایی که متوجه کشور شده در تاریخ سیزدهم آبان بسیار سنگین‌تر است. این هم جلوه‌ دیگری از آن انتخاب نمادین است. جالب‌تر آنکه در آخرین مورد یعنی همین رقابت جمهوری‌خواهان و دموکرات‌ها روزهای اخیر، شکست جمهوری‌خواهان (یعنی اهالی سیاسی نزدیک به ترامپ) را «سنگین» توصیف کرده‌اند. دموکرات‌ها با کسب بیش از ۲۲۴ کرسی در مجلس نمایندگان آمریکا، ضمن تصاحب اکثریت هر دو مجلس کنگره، به پیروزی رسیدند. ترامپ تهدید به وتو کرده است. شکست سیاسی ترامپ و هم‌زمانی آن با تهدیدها و آنچه جنگ با کشورمان است نیز اینجا کارکردی نمادین پیدا می‌کند. نمی‌توان همه‌چیز را به گردن ایران انداخت و قطعا عوامل خیلی زیادی در وقوع این شکست دخالت دارند. ولی اولین واکنش ترامپ به شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات این بوده که پذیرفته درگیری با ایران و افزایش قیمت سوخت در شکست آنها در انتخابات میان‌دوره‌ای نقش داشته‌اند، اما در عین حال از تصمیمات خود پشیمان نیست. به قول خودش: «من کاملا متقاعد شده‌ام تصمیمی که درباره ایران گرفتم، در بلندمدت تصمیم درستی برای منافع کشورمان بوده است. مردم با اقداماتی که من در ایران انجام می‌دهم موافق‌اند، اما احتمالا آمادگی مواجهه با پیامدهای فوری آن، مانند افزایش قیمت سوخت، را نداشتند». در همان روزی که دستگاه رسمی سیاسی کشور فریاد مرگ بر آمریکا سر داده و خصومت خود با این کشور را علنی و رسمی اعلام می‌کند، یک شکست سیاسی برای دولتی که کشورمان را تهدید به نابودی کرده رقم می‌خورد. این هم یک تقارن نمادین است. امبرتو اکو، نشانه‌شناس معروف، می‌گوید اﮔﺮ ﺑﺘﻮان از ﻧﺸﺎﻧﻪ‌ها برای گفتن حقیقت استفاده کرد، پس حتما می‌توان از آن برای دروغ‌گرفتن هم استفاده کرد؛ زیرا اگر نتوان چیزی را برای دروغ‌گرفتن به کار گرفت، از آن نمی‌توان برای گفتن حقیقت هم استفاده کرد.