چطور برنامه‌‌نویسی را به بازی کودکان تبدیل کنیم؟

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

شرق: کدنویسی برای بسیاری از بزرگسالان هنوز با تصویر صفحه‌ای پر از خط‌های پیچیده کد و دستورهای نامفهوم گره خورده است؛ اما برای کودکان می‌تواند از جایی بسیار ساده‌تر شروع شود: یک شخصیت کارتونی که حرکت می‌کند، می‌پرد، می‌رقصد یا حرف می‌زند. ScratchJr یکی از ابزارهایی است که تلاش کرده مفاهیم اولیه برنامه‌نویسی را از همین مسیر به کودکان آموزش دهد؛ بدون اینکه آنها در نخستین قدم مجبور باشند با زبان‌های برنامه‌نویسی متنی مواجه شوند. ScratchJr یک زبان برنامه‌نویسی مقدماتی و محیط ساخت پروژه برای کودکان خردسال است که عمدتا برای گروه سنی پنج تا هفت سال طراحی شده است. این ابزار در سال ۲۰۱۴ و در همکاری میان گروه DevTech دانشگاه تافتس، گروه Lifelong Kindergarten در آزمایشگاه رسانه‌ای MIT و شرکت  Playful Invention Company عرضه شد و اکنون پشتیبانی و توسعه آن با همکاری DevTech در کالج بوستون و Scratch Foundation ادامه دارد.

ایده اصلی ScratchJr از Scratch گرفته شده است؛ همان محیط برنامه‌نویسی شناخته‌شده‌ای که در MIT برای کودکان و نوجوانان توسعه پیدا کرد و عمدتا برای سنین هشت تا ۱۶ سال طراحی شده است. اما سازندگان ScratchJr در طراحی نسخه مخصوص کودکان کوچک‌تر، رابط کاربری و شیوه برنامه‌نویسی را متناسب با توانایی‌های شناختی، شخصی، اجتماعی و عاطفی این گروه سنی بازطراحی کردند. به همین دلیل، کودک برای شروع کار الزاما به مهارت خواندن پیشرفته نیاز ندارد و بسیاری از دستورها به شکل بلوک‌های تصویری ارائه می‌شوند. نحوه کار نسبتا ساده است. کودک می‌تواند یک شخصیت را انتخاب کند، پس‌زمینه‌ای برای داستان خود بسازد و سپس بلوک‌های گرافیکی برنامه‌نویسی را به یکدیگر متصل کند. هر بلوک یک دستور مشخص را اجرا می‌کند؛ برای مثال حرکت‌دادن شخصیت، پریدن، تغییر ظاهر، پخش صدا یا شروع یک اتفاق. کنار هم قرار‌گرفتن این دستورها در نهایت باعث می‌شود شخصیت‌ها در یک داستان یا بازی ساده رفتار مشخصی داشته باشند. کودک در واقع به جای نوشتن دستورهای متنی، منطق برنامه را با چیدن قطعات تصویری می‌سازد.

اما ScratchJr صرفا قرار نیست یک «کلاس برنامه‌نویسی» روی تبلت باشد. ساختار آن بر این ایده بنا شده که کودک هنگام ساختن یک پروژه، هم‌زمان با مفاهیمی مانند توالی، حل مسئله، طراحی و بیان خلاقانه آشنا شود. برای نمونه، اگر شخصیت قرار است ابتدا حرکت کرده و بعد صحبت کند، کودک باید ترتیب درست دستورها را مشخص کند. اگر اتفاقی مطابق انتظار او رخ ندهد، باید دستورها را بررسی و اصلاح کند. همین فرایند ساده، کودک را با نوعی از تفکر مرحله‌به‌مرحله آشنا می‌کند. MIT و تیم توسعه ScratchJr نیز بر ارتباط این فرایند با مهارت‌های حل مسئله، طراحی پروژه و رشد سواد و مهارت‌های اولیه ریاضی و زبانی تأکید کرده‌اند.

یکی دیگر از ویژگی‌های ScratchJr امکان شخصی‌سازی پروژه‌هاست. کودک می‌تواند شخصیت‌ها را در ویرایشگر نقاشی تغییر دهد، صدای خود را به پروژه اضافه کند و حتی از تصویر خود در داستان استفاده کند. بنابراین خروجی کار صرفا یک تمرین از پیش تعیین‌شده نیست؛ کودک می‌تواند ایده خودش را به یک داستان، انیمیشن یا بازی تعاملی تبدیل کند. در همین مسیر، برنامه‌نویسی از یک فعالیت صرفا فنی به ابزاری برای ساختن و بیان ایده تبدیل می‌شود.