واشینگتن همزمان با تشدید جنگ عربستان و حوثیها، مسیر فروش ۴۸ جنگنده به ریاض را باز کرد
اف-۳۵ در سایه گسترش جنگ
آمریکا همزمان با گسترش جنگ به عربستان و یمن، مسیر فروش احتمالی ۴۸ فروند جنگنده اف-۳۵ به ریاض را باز کرده است؛ معاملهای ۲۴.۳ میلیارد دلاری که هنوز به تأیید کنگره نیاز دارد و میتواند هم مناسبات دفاعی واشینگتن و ریاض و هم موازنه نظامی منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
شرق: آمریکا همزمان با گسترش جنگ به عربستان و یمن، مسیر فروش احتمالی ۴۸ فروند جنگنده اف-۳۵ به ریاض را باز کرده است؛ معاملهای ۲۴.۳ میلیارد دلاری که هنوز به تأیید کنگره نیاز دارد و میتواند هم مناسبات دفاعی واشینگتن و ریاض و هم موازنه نظامی منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.
وزارت خارجه آمریکا اعلام کرد با فروش احتمالی جنگندههای اف-۳۵ لایتنینگ-۲ ساخت لاکهید مارتین به عربستان موافقت کرده است. ارزش برآوردی این معامله ۲۴.۳ میلیارد دلار است و بسته پیشنهادی شامل ۴۸ فروند جنگنده، ۴۹ موتور پرت اند ویتنی، تجهیزات ارتباطی، قطعات یدکی و مجموعهای از خدمات پشتیبانی میشود. فروش هنوز قطعی نیست و پیش از اجرا باید از مرحله بررسی کنگره عبور کند.
عربستان از سالها پیش به خرید اف-۳۵ علاقه داشت و اوایل ۲۰۲۵ درخواست خود را مستقیما با دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در میان گذاشت. ۴۸ فروند جنگنده در عمل ظرفیت تشکیل دو اسکادران را برای نیروی هوایی سعودی فراهم میکند؛ نیرویی که اکنون ترکیبی از «اف-۱۵»های بویینگ، تورنادوهای اروپایی و تایفون را در اختیار دارد. ریاض این خرید را بخشی از برنامه نوسازی نیروی هوایی و مقابله با تهدیدهای منطقهای میداند. زمان اعلام موافقت واشینگتن به این تصمیم وزن بیشتری داده است. عربستان در روزهای اخیر بیش از گذشته درگیر جنگی شده که از مرزهای ایران فراتر رفته و به یمن و خاک سعودی کشیده شده است. این همزمانی، پرونده اف-۳۵ را از یک خرید تسلیحاتی بلندمدت جدا میکند و آن را در متن یک بحران امنیتی جاری قرار میدهد.
چالشی برای اسرائیل
فروش اف-۳۵ به عربستان در صورت نهاییشدن، تغییری مهم در سیاست تسلیحاتی آمریکا در خاورمیانه خواهد بود. واشینگتن در فروش سلاح به کشورهای منطقه اصل «برتری کیفی نظامی» اسرائیل را در نظر میگیرد؛ اصلی که در عمل به این معناست که اسرائیل باید به تجهیزات آمریکایی پیشرفتهتری در مقایسه با کشورهای عرب منطقه دسترسی داشته باشد.
اف-۳۵ به دلیل فناوری پنهانکار و توانایی کاهش امکان شناسایی به وسیله سامانههای دشمن، پیشرفتهترین جنگنده رزمی آمریکا به شمار میرود. اسرائیل حدود یک دهه است این هواپیما را عملیاتی کرده، چند اسکادران از آن ساخته و تاکنون تنها دارنده اف-۳۵ در خاورمیانه بوده است. ورود عربستان به جمع کاربران این جنگنده، نهفقط توان هوایی سعودی را ارتقا میدهد، بلکه تعریف عملی واشینگتن از حفظ برتری کیفی اسرائیل را نیز در معرض آزمونی تازه قرار میدهد.
سفارت عربستان در واشینگتن از تصمیم دولت آمریکا استقبال کرده و آن را نشانه استحکام مشارکت راهبردی عربستان سعودی و آمریکا و ادامه گسترش همکاری دفاعی دو کشور دانسته است. ریاض در عین حفظ رابطه امنیتی چنددههای با واشینگتن، در چارچوب برنامه «چشمانداز ۲۰۳۰» محمد بنسلمان ولیعهد عربستان، به دنبال نوسازی اقتصادی و نظامی و متنوعکردن همکاریهای دفاعی خود نیز بوده است.
از بایدن تا ترامپ
پرونده اف-۳۵ پیش از این نیز با دیپلماسی منطقهای گره خورده بود. دولت جو بایدن، رئیسجمهوری پیشین آمریکا، امکان ارائه این جنگندهها به عربستان را در قالب توافقی بزرگتر بررسی کرده بود؛ توافقی که عادیسازی روابط ریاض با اسرائیل نیز بخشی از آن بود، اما آن تلاشها در نهایت متوقف شد. دونالد ترامپ پس از بازگشت به کاخ سفید، فروش سلاح به عربستان را در اولویت قرار داده است. آمریکا در سال ۲۰۲۵ با فروش یک بسته تسلیحاتی نزدیک به ۱۴۲ میلیارد دلار به عربستان موافقت کرد؛ بستهای که کاخ سفید آن را بزرگترین توافق همکاری دفاعی انجامشده از سوی واشینگتن توصیف کرد.
با این حال مسیر اف-۳۵ هنوز بدون مانع نیست. کنگره باید معامله را بررسی کند و سابقه مخالفت برخی قانونگذاران با گسترش همکاری نظامی با ریاض همچنان در این پرونده حضور دارد. پس از قتل جمال خاشقجی، روزنامهنگار سعودی، در سال ۲۰۱۸، قراردادهای تسلیحاتی با عربستان بارها زیر ذرهبین کنگره قرار گرفت و شماری از اعضای آن همچنان درباره تعمیق این همکاری محتاط هستند.
جنگ در مرز عربستان
همزمان با پیشرفت پرونده جنگندهها، عربستان و حوثیهای یمن پنجشنبه بار دیگر حملات متقابل انجام دادند. تلویزیون تحت کنترل حوثیها از حملات هوایی عربستان در استان حجه در نزدیکی مرز سعودی و ساحل دریای سرخ و همچنین اطراف تعز در جنوب خبر داد.
دفاع مدنی عربستان نیز اعلام کرد یک شهروند یمنی ساکن این کشور بر اثر اصابت بقایای پهپادی که بر فراز شهر طایف رهگیری شده بود، کشته شده است. این نخستین مرگی است که ریاض از زمان شدتگرفتن حملات حوثیها در هفته گذشته اعلام کرده؛ مقامهای سعودی پیشتر گفته بودند بیش از ۸۰ نفر در این حملات زخمی شدهاند. حوثیها میگویند نیروی هوایی عربستان طی روزهای اخیر صدها حمله انجام داده است. این گروه همچنین چهارشنبه گفت یک جنگنده اف-۱۵ سعودی را سرنگون کرده است؛ ادعایی که در گزارش منبع تأیید مستقلی برای آن ارائه نشده است. عبدالملک الحوثی رهبر حوثیها نیز در یک سخنرانی تلویزیونی خواستار پایان آنچه «محاصره، اشغال و تجاوز عربستان» خوانده، شد. در پسزمینه سخنرانی او نیز شعارهایی علیه آمریکا و اسرائیل دیده میشد.
چالش نفت
گسترش درگیری به یمن و عربستان نگرانی درباره عرضه جهانی نفت را نیز افزایش داده است. اهمیت این تحول از آنجا بیشتر میشود که مسیر دریای سرخ، جایگزین اصلی بخشی از صادرات انرژی خلیج فارس، همزمان با محدودشدن تردد در تنگه هرمز در معرض تهدید قرار گرفته است.
ایران میگوید تنگه هرمز بسته است و تا زمانی که واشینگتن محاصره را لغو نکند، بسته خواهد ماند. با این حال واشینگتن مسیری جدید از میان جزایر عمان برای تردد نفتکشها ایجاد کرده و اغلب نفتکشها از این مسیر عبور میکنند و به گفته آمریکا، مسدودشدن تنگه هرمز را به ابزاری علیه تهران و برای محاصره دریایی ایران به کار برده است، تهران همچنین به دنبال توافقی با کشورهای همسایه خلیج فارس است که براساسآن بتواند از کشتیهای عبوری از تنگه هزینه دریافت کند. پیش از جنگ حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از این آبراه عبور میکرد.
فشار بر بازار انرژی از همین حالا در قیمتها دیده میشود. بهای جهانی نفت خام پنجشنبه اندکی کاهش یافت، اما پس از رسیدن به بالاترین سطح از ماه می همچنان بالاتر از صد دلار در هر بشکه باقی ماند.
درحالیکه دولت ترامپ مسیر فروش اف-۳۵ را برای عربستان باز کرده، ریاض در جبهه یمن پاسخ متفاوتی از واشینگتن گرفته است. ترامپ درخواست سعودیها برای حمایت نظامی آمریکا علیه حوثیها را نپذیرفته است. حوثیها سال گذشته پس از دو ماه بمباران آمریکا، با واشینگتن به آتشبس رسیده بودند.
ترامپ پنجشنبه گفت در آستانه تصمیمی مهم درباره ازسرگیری حملات گسترده به ایران قرار دارد. او در گفتوگو با اکسیوس گفت باید تصمیم بگیرد که آیا میخواهد دوباره وارد حمله شود یا نه و افزود «هر اتفاقی ممکن است». درعینحال گزارش یادآوری میکند که او پیشازاین نیز تهدیدهایی درباره حملات بزرگ مطرح کرده که عملی نشدهاند.
از زمان فروپاشی توافق موقت ماه ژوئن در مدت چند هفته، آمریکا و ایران مذاکرهای برای پایان جنگ نداشتهاند. موضوع جنگ قرار است هفته آینده در مجمع عمومی سازمان ملل مطرح شود و وزارت خارجه آمریکا گفته است یک هیئت محدود ایرانی امکان حضور در این نشست را خواهد داشت. افزایش قیمت انرژی نیز برای دولت ترامپ هزینه سیاسی ایجاد کرده و در آستانه انتخابات میاندورهای نوامبر، یکی از نگرانیهای جمهوریخواهان به شمار میرود.
دردسرهای بابالمندب
درگیری تازه موج دیگری از آوارگی را در یمن به راه انداخته است. سازمان بینالمللی مهاجرت میگوید بیش از صد هزار یمنی در دور تازه جنگ آواره شدهاند و بیشتر آنها همچنان در داخل یمن جابهجا شدهاند. شماری دیگر برای فرار از درگیری با قایق از بابالمندب، تنگه باریک ورودی دریای سرخ که نام عربی آن به معنای «دروازه اشکها» است، عبور کردهاند.
به گزارش رویترز، وحیده عمر زن ۵۰ساله یمنی، پس از آنکه روستای ذباب با پیشروی حوثیها هدف حمله قرار گرفت، با یک قایق کوچک خود را به جیبوتی در ساحل آفریقایی دریای سرخ رساند. همسر او در یمن جا مانده بود و او نمیدانست زنده است، کشته شده یا به دست حوثیها افتاده است. عمر در مصاحبهای که سازمان بینالمللی مهاجرت ضبط کرده، سفر دریایی را «ترسناک و دشوار» توصیف کرد و گفت سرنشینان قایق تمام مسیر گریه میکردند و بدون غذا به مقصد رسیدند.
حوثیها از هفته گذشته در پیشروی سریع خود سراسر ساحل دریای سرخ یمن را تصرف کردهاند. در چنین شرایطی، همزمانی گسترش جنگ، ناامنشدن دو مسیر مهم انرژی و حرکت واشینگتن برای فروش اف-۳۵ به ریاض، عربستان را در مرکز چند تحول مرتبط با هم قرار داده است: جنگ اکنون به مرزهایش رسیده، برنامه نوسازی نظامی ریاض سرعت گرفته اما رابطه دفاعی با آمریکا هم در کنگره و هم در چارچوب تعهد واشینگتن به برتری کیفی نظامی اسرائیل با آزمون تازهای روبهروست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
