آتش زیر خاکستر در جنوب آسیا

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

علیرضا  رجائی

‌تحولات اخیر در مرزهای پاکستان و افغانستان، دیگر یک حادثه مقطعی یا درگیری معمولی مرزی نیست؛ مجموعه‌ای از تحرکات نظامی، سخنان تند مقام‌های سیاسی و اقدامات امنیتی داخلی نشان می‌دهد‌ سطح تنش در حال بالا‌رفتن است.

این وضعیت، اگر ادامه پیدا کند، می‌تواند به یکی از مهم‌ترین بحران‌های امنیتی جنوب آسیا تبدیل شود. مقام‌های پاکستانی از‌جمله محسن نقوی، با ادبیاتی بسیار تند درباره حملات اخیر صحبت کرده‌اند. چنین موضع‌گیری‌هایی معمولا زمانی مطرح می‌شود که دولت‌ها احساس کنند باید هم‌زمان چند پیام ارسال کنند؛ پیام اول به طرف مقابل است تا نشان دهد پاسخ سخت در راه است و پیام دوم به افکار عمومی داخل کشور است تا حمایت سیاسی از اقدامات امنیتی دولت شکل بگیرد. در‌واقع بحران فعلی تنها یک مسئله مرزی نیست؛ پشت این تنش‌ چند واقعیت مهم قرار دارد. نخست نگرانی امنیتی پاکستان درباره فعالیت گروه‌های مسلح در نزدیکی مرزها‌ست. اسلام‌آباد معتقد است برخی از این گروه‌ها از داخل افغانستان علیه پاکستان اقدام می‌کنند. اگر این نگرانی در ساختار امنیتی پاکستان جدی‌تر شود، احتمال افزایش عملیات نظامی بیشتر خواهد شد. دوم شکاف سیاسی میان کابل و اسلام‌آباد است. در سال‌های گذشته تصور می‌شد روابط میان طالبان و پاکستان نزدیک باشد، اما اکنون نشانه‌های روشنی از اختلاف منافع دیده می‌شود.

طالبان تلاش می‌کند استقلال خود را نشان دهد و پاکستان نیز نمی‌خواهد امنیت مرزهایش به خطر بیفتد. همین موضوع باعث شده است سطح بی‌اعتمادی افزایش یابد. سوم بُعد منطقه‌ای بحران است. برخی مقام‌های پاکستانی به نقش هند اشاره کرده‌اند؛ اگر این نگاه در فضای امنیتی پاکستان تقویت شود، بحران می‌تواند وارد مرحله رقابت ژئوپلیتیکی شود و در آن صورت فقط به افغانستان محدود نخواهد ماند. در روزهای اخیر چند نشانه مهم دیده شده است که نشان می‌دهد وضعیت در حال حساس‌تر‌شدن است؛ تصویب قطع‌نامه در پارلمان پاکستان علیه طالبان، افزایش عملیات امنیتی در شهرهای مختلف و بازداشت برخی اتباع افغانستان‌ و همچنین ادامه درگیری‌های مرزی ازجمله این نشانه‌ها‌ست. این اقدامات معمولا زمانی دیده می‌شود که دولت‌ها احتمال افزایش تهدیدات را جدی بدانند. در سطح منطقه نیز نگرانی‌ها افزایش یافته است. اعلام آمادگی برای میانجیگری از سوی ایران و توجه برخی قدرت‌ها مانند روسیه به این بحران، نشان می‌دهد‌ احتمال بی‌ثباتی گسترده‌تر مورد توجه قرار گرفته است؛ زیرا هرگونه بحران طولانی در مرز افغانستان و پاکستان می‌تواند امنیت منطقه و مسیرهای اقتصادی مهم را تحت تأثیر قرار دهد. با‌این‌حال، یک واقعیت مهم وجود دارد؛ هیچ‌یک از طرف‌ها در شرایط فعلی آمادگی یک جنگ بزرگ را ندارند. افغانستان با مشکلات اقتصادی و سیاسی گسترده روبه‌رو بوده و پاکستان نیز با چالش‌های امنیتی و اقتصادی داخلی مواجه است؛ به همین دلیل احتمال جنگ فراگیر در کوتاه‌مدت پایین است.اما خطر واقعی در روندی است که به‌تدریج شکل می‌گیرد. اگر این تنش‌ها ادامه پیدا کند، اعتماد از بین برود و درگیری‌های مرزی تکرار شود، منطقه ممکن است وارد یک دوره بی‌ثباتی طولانی شود. چنین وضعیتی می‌تواند جنوب آسیا را به یکی از کانون‌های بحران امنیتی تبدیل کند. به بیان ساده، اکنون منطقه در نقطه هشدار قرار دارد. اگر دیپلماسی فعال نشده و کانال‌های گفت‌وگو میان کابل و اسلام‌آباد تقویت نشود، بحران امروز می‌تواند به یک مسئله بزرگ‌تر در آینده نزدیک تبدیل شود.

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.