«شرق» به مناسبت روز جهانی کودکان قربانی جنگ تازهترین آمارها و روایتهای مربوط به کودکان قربانی در غزه، سودان، اوکراین و ایران را بررسی کرد:
از غزه تا میناب؛ قربانیان کوچک جنگهای بزرگ
بر اساس گزارش سالانه دبیرکل سازمان ملل متحد درباره کودکان و درگیریهای مسلحانه که در ژوئن ۲۰۲۵ منتشر شد، سال ۲۰۲۴ به یکی از تاریکترین سالها برای کودکان در مناطق جنگی جهان تبدیل شده است. در این گزارش آمده ۴۱ هزار و ۳۷۰ مورد نقض فاحش حقوق کودکان در درگیریهای مسلحانه ثبت و راستیآزمایی شده که بالاترین رقم از زمان آغاز سازوکار نظارت سازمان ملل در حدود سه دهه گذشته به شمار میرود.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
در حالی که جهان چهارم ژوئن را به عنوان روز جهانی کودکان قربانی جنگ گرامی میدارد، آمارهای تازه سازمان ملل تصویری تکاندهنده از وضعیت کودکان در مناطق درگیر ارائه میکند. فقط در سال ۲۰۲۴ بیش از ۴۱ هزار مورد نقض شدید حقوق کودکان در جنگها ثبت شده؛ آماری که بالاترین رقم در سه دهه گذشته محسوب میشود. از غزه و سودان تا اوکراین، میلیونها کودک قربانی خشونت، آوارگی، گرسنگی، محرومیت از آموزش و فروپاشی خدمات درمانی شدهاند. در ماههای اخیر، دامنه این تراژدی به ایران نیز کشیده شد؛ جایی که در جریان حملات نظامی آمریکا و اسرائیل، شماری از کودکان جان خود را از دست دادند یا زخمی شدند. حمله به مدرسه شجره طیبه در میناب و کشته شدن ۱۲۰ دانشآموز، بار دیگر این واقعیت تلخ را یادآور شد که در جنگها، کودکان اغلب نخستین قربانیان و آخرین کسانی هستند که از پیامدهای خشونت رهایی مییابند.
بر اساس گزارش سالانه دبیرکل سازمان ملل متحد درباره کودکان و درگیریهای مسلحانه که در ژوئن ۲۰۲۵ منتشر شد، سال ۲۰۲۴ به یکی از تاریکترین سالها برای کودکان در مناطق جنگی جهان تبدیل شده است. در این گزارش آمده که ۴۱ هزار و ۳۷۰ مورد نقض فاحش حقوق کودکان در درگیریهای مسلحانه ثبت و راستیآزمایی شده که بالاترین رقم از زمان آغاز سازوکار نظارت سازمان ملل در حدود سه دهه گذشته به شمار میرود. این آمار نسبت به سال ۲۰۲۳ حدود ۲۵ درصد افزایش داشته و نشان میدهد تشدید جنگها، حملات بیهدف به مناطق غیرنظامی، بیاعتنایی به آتشبسها و گسترش بحرانهای انسانی، کودکان را بیش از هر زمان دیگری در معرض خشونت قرار داده است. بر اساس این گزارش، سرزمینهای اشغالی فلسطین بهویژه نوار غزه، جمهوری دموکراتیک کنگو، سومالی، نیجریه و هائیتی از جمله مناطقی بودهاند که بیشترین موارد نقض حقوق کودکان در آنها ثبت شده است.
گزارش سازمان ملل همچنین نشان میدهد که در سال ۲۰۲۴ دستکم ۲۲ هزار و ۴۹۵ کودک قربانی مستقیم جنگها و درگیریهای مسلحانه شدهاند. از این میان، ۱۱ هزار و ۹۶۷ کودک کشته یا معلول شدهاند، ۷ هزار و ۹۰۶ مورد محرومیت از دسترسی به کمکهای بشردوستانه ثبت شده و ۷ هزار و ۴۰۲ کودک نیز توسط گروهها و نیروهای مسلح به کار گرفته شدهاند. حمله به مدارس نسبت به سال قبل ۴۴ درصد و موارد خشونت جنسی علیه کودکان ۳۴ درصد افزایش یافته است. همچنین بیش از ۳ هزار کودک به دلیل ارتباط واقعی یا ادعایی با طرفهای درگیر بازداشت شدهاند. ویرجینیا گامبا، نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل در امور کودکان و درگیریهای مسلحانه، با اشاره به این آمار هشدار داده جهان به «نقطهای بیبازگشت» نزدیک میشود و اگر جامعه جهانی برای حفاظت از کودکان اقدام نکند، نسلهای آینده بهای سنگینی برای بیتفاوتی امروز خواهند پرداخت.
غزه؛ کودکی زیر آوار جنگ
در میان نقاط درگیر جنگ، نام غزه بیش از همه با تصاویر کودکان قربانی، مدارس ویرانشده و خانوادههای آواره گره خورده است. به همین دلیل بسیاری از گزارشهای بینالمللی، وضعیت کودکان این منطقه را به عنوان یکی از بحرانیترین نمونههای تأثیر جنگ بر نسل آینده مورد توجه قرار دادهاند. صندوق کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) در بیانیهای که ۲۷ مه ۲۰۲۵ توسط ادوارد بیگبدر، مدیر منطقهای یونیسف برای خاورمیانه و شمال آفریقا منتشر کرد، تصویری تکاندهنده از وضعیت کودکان در نوار غزه ارائه کرده است. بر اساس این گزارش، از آغاز جنگ در اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون بیش از ۵۰ هزار کودک در غزه کشته یا زخمی شدهاند؛ آماری که یونیسف از آن به عنوان «وحشتهایی غیرقابل تصور» یاد میکند. این نهاد بینالمللی تأکید کرده است کودکان غزه نه تنها قربانی مستقیم حملات نظامی هستند، بلکه با محاصره کمکهای بشردوستانه، گرسنگی، آوارگی مکرر و فروپاشی زیرساختهای حیاتی از جمله بیمارستانها، مدارس، شبکههای آب و خانههای مسکونی نیز دست و پنجه نرم میکنند.
یونیسف با اشاره به حملات مرگبار روزهای منتهی به انتشار گزارش، از کشته شدن دهها کودک در حمله به منازل مسکونی و مراکز اسکان خبر داده و هشدار داده است کودکان غزه بهای سنگین جنگی را میپردازند که هیچ نقشی در آن ندارند. این سازمان ضمن درخواست برای توقف فوری خشونتها، بر ضرورت حفاظت از غیرنظامیان، دسترسی بدون مانع به کمکهای بشردوستانه و برقراری آتشبس تأکید کرده و هشدار داده است ادامه این روند، نسل کاملی از کودکان فلسطینی را با آسیبهای عمیق جسمی، روانی و اجتماعی مواجه خواهد کرد.
بهای سنگین کودکان پس از فروپاشی آتشبس
همچنین گزارش یونیسف که ۳۱ مارس ۲۰۲۵ منتشر شد، نشان میدهد کودکان غزه تنها در چند روز پس از پایان آتشبس، بار دیگر در معرض موجی از خشونت قرار گرفتهاند. بر اساس این گزارش، در فاصله ۱۸ تا ۳۱ مارس ۲۰۲۵، دستکم ۳۲۲ کودک کشته و ۶۰۹ کودک دیگر زخمی شدهاند؛ آماری که تنها ۱۰ روز پس از ازسرگیری حملات گسترده در غزه ثبت شده است. یونیسف اعلام کرده بسیاری از این کودکان در میان خانوادههای آوارهای بودهاند که در چادرهای موقت یا ساختمانهای آسیبدیده پناه گرفته بودند.
این نهاد همچنین به حمله ۲۳ مارس به بخش جراحی بیمارستان ناصر در جنوب غزه اشاره کرده که شماری از کودکان در آن کشته یا زخمی شدند. به گفته یونیسف، پایان آتشبس نزدیک به دو ماهه، امید ایجادشده برای بازگشت نسبی کودکان به زندگی عادی را از بین برد و آنان را بار دیگر در چرخه مرگبار خشونت، آوارگی و محرومیت قرار داد. کارشناسان این سازمان هشدار دادهاند ادامه درگیریها، در کنار کمبود غذا، آب سالم، سرپناه و خدمات درمانی، خطر افزایش مرگومیر کودکان بر اثر عوامل قابل پیشگیری را نیز تشدید میکند.
بزرگترین بحران آوارگی کودکان در سودان
در سودان، جنگ داخلی و درگیریهای مسلحانه گسترده، میلیونها کودک را با آوارگی، گرسنگی و ناامنی روبهرو کرده و این کشور را به یکی از بزرگترین بحرانهای انسانی جهان تبدیل کرده است.
صندوق کودکان سازمان ملل متحد در گزارشی که ۹ دسامبر ۲۰۲۵ منتشر کرده، نسبت به تشدید بحران حمایت از کودکان در سودان هشدار داده است. بر اساس این گزارش، حدود ۱۰ میلیون نفر در این کشور آواره شدهاند که نیمی از آنان را کودکان تشکیل میدهند. همچنین بیش از ۳۰ میلیون نفر در سودان به کمکهای بشردوستانه نیاز دارند؛ رقمی که نشاندهنده گستردگی بحرانی است که پس از ماهها درگیری، بخشهای مختلف کشور را در بر گرفته است. یونیسف هشدار داده کودکان ساکن مناطق محاصرهشده و دور از دسترس، بهویژه در دارفور و کردفان، با کمبود شدید غذا، آب آشامیدنی و خدمات درمانی مواجه هستند و دسترسی به کمکهای انسانی در بسیاری از این مناطق تقریبا قطع شده است.
این گزارش همچنین از وخامت اوضاع در دارفور شمالی خبر میدهد؛ جایی که تنها از اواخر اکتبر ۲۰۲۵ بیش از ۱۰۶ هزار نفر در پی درگیریهای اطراف شهر الفاشر ناچار به ترک خانههای خود شدهاند. بسیاری از کودکان آواره در شرایطی به مناطق امنتر میرسند که از سوءتغذیه، بیماری، کمآبی و آسیبهای روانی رنج میبرند. یونیسف اعلام کرده است قحطی در بخشهایی از دارفور و کردفان رسما اعلام شده و خطر گسترش آن همچنان وجود دارد. این نهاد بینالمللی همچنین تأکید کرده ناامنی مداوم مانع رساندن کمکهای حیاتی به بسیاری از کودکان شده و هزاران کودک در مناطق درگیر از خدمات حمایتی، مراقبتهای روانی و حمایت از قربانیان خشونت جنسی محروم ماندهاند.
نسلی که با جنگ در اوکراین بزرگ میشود
اگر در سودان، کودکان بیش از هر چیز با آوارگی گسترده، قحطی و فروپاشی خدمات انسانی دستوپنجه نرم میکنند، در اوکراین نیز چهار سال جنگ، نسل کاملی از کودکان را از خانه، مدرسه و احساس امنیت محروم کرده است. آمارهای جدید یونیسف نشان میدهد با وجود گذشت چند سال از آغاز جنگ، میلیونها کودک اوکراینی همچنان در وضعیت آوارگی و نااطمینانی زندگی میکنند.
یونیسف در ۱۷ فوریه ۲۰۲۶ گزارشی با عنوان «بیش از یکسوم کودکان اوکراین همچنان آوارهاند» منتشر کرد که بر اساس آن، جنگ اوکراین در آستانه ورود به پنجمین سال خود همچنان تأثیرات عمیقی بر زندگی کودکان این کشور بر جای گذاشته است. طبق این گزارش، بیش از ۲ میلیون و ۵۸۹ هزار کودک اوکراینی، معادل بیش از یکسوم جمعیت کودکان این کشور، همچنان آواره هستند. از این تعداد، حدود ۷۹۱ هزار کودک در داخل اوکراین و نزدیک به یک میلیون و ۷۹۹ هزار کودک در کشورهای دیگر به عنوان پناهجو زندگی میکنند. بررسیهای یونیسف نشان میدهد بسیاری از این کودکان ناچار شدهاند چندین بار محل زندگی خود را تغییر دهند و از هر سه نوجوان آواره، یک نفر دستکم دو بار جابهجا شده است.
همچنین در ۸ ژوئیه ۲۰۲۴، بیمارستان تخصصی کودکان «اوخماتدیت» در کییف، که مهمترین مرکز درمان کودکان مبتلا به سرطان و بیماریهای پیچیده در این کشور به شمار میرود، هدف حمله موشکی قرار گرفت. در زمان حمله حدود ۶۷۰ کودک بیمار در بیمارستان حضور داشتند و بخشهای مهمی از بیمارستان از جمله بخش مراقبتهای ویژه، جراحی، انکولوژی (سرطان) و همچنین بخش سمشناسی که کودکان در آن دیالیز میشدند، آسیب جدی دید یا تخریب شد. بسیاری از کودکان مبتلا به سرطان و سایر بیماران بدحال ناچار شدند به مراکز درمانی دیگر منتقل شوند.
گزارش یونیسف از تداوم تأثیرات مستقیم جنگ بر کودکان خبر میدهد. از زمان آغاز جنگ در اوکراین در ۲۴ فوریه ۲۰۲۲ تاکنون، بیش از ۳ هزار و ۲۰۰ کودک کشته یا زخمی شدهاند و شمار تلفات کودکان در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل ۱۰ درصد افزایش یافته است. همزمان زیرساختهای حیاتی مورد نیاز کودکان نیز آسیب گستردهای دیدهاند؛ بیش از هزار و ۷۰۰ مدرسه و مرکز آموزشی تخریب یا آسیب دیدهاند و در نتیجه، از هر سه کودک یک نفر امکان حضور تماموقت در کلاسهای درس را ندارد. یونیسف همچنین هشدار داده است حملات به زیرساختهای انرژی، میلیونها کودک را در زمستانهای سخت اوکراین با کمبود گرمایش، برق و آب مواجه کرده و فشارهای روانی ناشی از سالها جنگ، آینده نسل جوان این کشور را با ابهام روبهرو ساخته است؛ بهطوری که از هر چهار نوجوان ۱۵ تا ۱۹ ساله، یک نفر نسبت به آینده خود در اوکراین احساس ناامیدی میکند.
قربانیان بزرگ جنگ ۴۰ روزه
در کنار بحرانهای انسانی ثبتشده در غزه، سودان و اوکراین، کودکان ایرانی نیز در جریان جنگ ۴۰ روزه و حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی از پیامدهای مستقیم درگیریها مصون نماندند. یکی از تلخترین رخدادهای این جنگ، حمله به دبستانهای دخترانه و پسرانه شهر میناب در نخستین روز درگیریها بود؛ حملهای که به کشته شدن ۷۳ دانشآموز پسر، ۴۷ دانشآموز دختر، ۲۶ معلم، هفت نفر از والدین، یک راننده سرویس مدرسه و یک تکنسین داروخانه درمانگاه مجاور مدرسه انجامید. این حادثه که به یکی از دردناکترین نمادهای آسیبدیدن کودکان و مراکز آموزشی در جریان جنگ تبدیل شد، بار دیگر توجه افکار عمومی را به هزینه انسانی درگیریها برای کودکان جلب کرد.
ناصر سراج، معاون امور بینالملل قوه قضائیه و دبیر ستاد حقوق بشر جمهوری اسلامی ایران، اعلام کرده است در جریان این جنگ ۳۸۳ کودک جان خود را از دست دادهاند؛ از این تعداد، هفت کودک زیر یک سال، ۲۵۵ کودک در رده سنی یک تا ۱۲ سال و ۱۲۱ نفر در گروه سنی ۱۲ تا ۱۸ سال بودهاند. به گفته او، ۲ هزار و ۱۱۵ کودک نیز در این جنگ مجروح شدهاند که ۷۰ نفر از آنان کمتر از دو سال سن داشتهاند؛ آماری که ابعاد تأثیر جنگ بر کودکان و خانوادههای ایرانی را نشان میدهد.
یادمانی برای کودکانی که به مدرسه بازنگشتند
همزمان با روز جهانی کودکان قربانی جنگ، امروز مراسمی با عنوان «یادمان شهدای میناب» به میزبانی دانشگاه آزاد اسلامی و با حضور وزیر آموزش و پرورش، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی، سخنگوی وزارت امور خارجه، شماری از سفرا و نمایندگان کشورهای خارجی و جمعی از مسئولان فرهنگی و آموزشی کشور برگزار شد. برگزارکنندگان این مراسم اعلام کردند هدف از برگزاری این برنامه، همدردی با کودکان قربانی جنگ در سراسر جهان و زنده نگه داشتن یاد دانشآموزانی است که در جریان درگیریها جان خود را از دست دادهاند.
در این مراسم، سخنرانان با اشاره به افزایش شمار کودکان قربانی جنگ در نقاط مختلف جهان، از غزه و سودان گرفته تا اوکراین و ایران، بر ضرورت توجه بیشتر جامعه جهانی به حفاظت از کودکان در منازعات مسلحانه تأکید کردند.
برگزارکنندگان این مراسم با یادآوری اینکه روز جهانی کودکان قربانی جنگ در سال ۱۹۸۲ و در پی کشتار کودکان در جریان حمله رژیم صهیونیستی به لبنان نامگذاری شد، تأکید کردند با وجود گذشت بیش از چهار دهه، آمارهای سازمان ملل همچنان از افزایش شمار کودکان قربانی جنگ حکایت دارد؛ واقعیتی که نشان میدهد حفاظت از کودکان در درگیریهای مسلحانه همچنان یکی از مهمترین چالشهای جامعه جهانی باقی مانده است.
