آیا فناوری میتواند سفر را عادلانهتر توزیع کند؟ / از کشف مقاصد جدید تا ایران کمتر دیدهشده
نسخه تازه نقشه جاباما فقط یک تغییر در تجربه کاربری نیست؛ تلاشی است برای تغییر نحوه دیدهشدن مقاصد گردشگری؛ از شهرهای تکراری تا روستاهایی که سالها از دید مسافران پنهان ماندهاند
سالهاست سفر در ایران، پیش از آنکه از جاده آغاز شود، از یک کادر جستوجو در پلتفرمهای فعال در حوزه گردشگری شروع میشود؛ نتیجه جستجو هم بیشتر مواقع چند نام تکراری، چند شهر شناختهشده و فهرستی از اقامتگاههایی که الگوریتمها پیش چشم مسافر میگذارند. در چنین روشی، فقط یک شهر یا روستا نیستند که مقصد سفر را تعیین میکنند؛ بلکه این پلتفرمها هستند که تصمیم میگیرند کدام روستا دیده شود، کدام ساحل روی نقشه بیاید و کدام نقطه، با وجود همه ظرفیتهایش، همچنان از نگاه گردشگران پنهان بماند. در این شرایط جاباما تصمیم گرفته نقشه جدید خود را در اختیار کاربران بگذارد و به قول مدیرانش تلاش کند این الگو قدیمی را تغییر دهد؛ تغییری که اگرچه در ظاهر میتواند فقط بهروزرسانی فنی باشد، اما میتواند بر توزیع و افزایش تنوع مقاصد سفر، بهبود اقتصاد محلی و حتی شیوه روایت مسافران از ایران در فضای دیجیتال اثرگذار باشد.
نقشهای که فقط برای پیدا کردن اقامتگاه نیست
اگر تا همین چند سال پیش، نقشه در پلتفرمهای رزرو و اجاره ویلا و اقامتگاه تنها ابزاری بود برای اینکه مسافر موقعیت یک ویلا یا اقامتگاه بومگردی را پیدا کند، امروز نقش آن فراتر از پیدا کردن مسیر است. نقشه دیگر صرفاً محل قرار گرفتن یک اقامتگاه یا یک شهر و روستا را نشان نمیدهد؛ بلکه در تصمیمگیری کاربر، گشت و گذار اطراف مقصد و حتی انتخاب اینکه اصلاً سفر از کدام نقطه آغاز شود، نقش دارد.
نسخه ۲.۰ نقشه جاباما، دقیقاً روی همین نقطه دست گذاشته است. اگرچه جاباما در ظاهر مجموعهای از قابلیتهای جدید را به نقشه خود اضافه کرده، اما در لایهای عمیقتر، تلاش میکند تجربه جستوجوی سفر را از یک فرآیند متنی به تجربهای مبتنی بر جغرافیا تبدیل کند.
این تغییر از دل مشکلاتی شکل گرفته که کاربران سالها با آن روبهرو بودند؛ مشکلاتی که شاید در نگاه اول صرفاً فنی به نظر برسند، اما در عمل روی کیفیت تصمیمگیری آنها اثر میگذاشتند. در نسخه پیشین، اطلاعات روی مارکرهای نقشه به قیمت محدود بود و کاربر برای دیدن امتیاز، تصاویر، تعداد نظرات یا جزئیات هر اقامتگاه، ناچار بود مدام میان نقشه و صفحه اختصاصی آن در رفت و برگشت باشد. در شهرهایی که تعداد اقامتگاهها زیاد بود، مارکرها روی یکدیگر قرار میگرفتند و خوانایی نقشه از بین میرفت. از طرف دیگر، اگر مسافری قصد داشت اقامتگاهی در نزدیکی یک جاذبه گردشگری مشخص پیدا کند، راهی جز جابهجا کردن دستی نقشه نداشت؛ مگر اینکه از قبل موقعیت دقیق آن نقطه را میدانست.
جاباما میگوید در نسخه جدید نقشه سعی کرده به همین چالشها پاسخ بدهد و مشکلات کاربران هنگام استفاده از نقشه را حل کند. براساس گفته جاباما اطلاعات هر اقامتگاه حالا مستقیماً روی نقشه در دسترس قرار گرفته، از طرفی مارکرها با استفاده از الگوریتم خوشهبندی مدیریت میشوند و کاربر میتواند نام یک جاذبه گردشگری، از تلهکابین رامسر گرفته تا سازههای آبی شوشتر، را جستوجو کند و اقامتگاههای اطراف آن را هم ببیند؛ قابلیتی که میتواند نقطه شروع سفر را نیز تغییر دهد.
حسین داستانی، مدیر محصول مارکتپلیس جاباما در مورد نسخه جدید نقشه جاباما میگوید: «نقشه جاباما ۲.۰ فقط یک باز طراحی ظاهری نیست بلکه یک تغییر بنیادین در نحوه کشف اقامتگاه توسط مهمان است.» او ادامه میدهد: «ترکیب الگوریتم هوشمند نمایش با جستجوی نقاط دیدنی، مسیر کاملاً جدیدی برای رزرو باز میکند.» به باور او با توجه به اینکه جاباما بیشترین سهم بازار را با داشتن بیشترین تعداد اقامتگاه و میزبان فعال دارد: «میتوان گفت این کاملترین نقشه اقامتگاههای ایران است. ما مطمئنیم این قابلیت نهتنها تجربه مهمان را بهبود میدهد، بلکه به میزبانان هم کمک میکند اقامتگاهشان بیشتر دیده شود.»
فرصت برابر برای توسعه گردشگری همه مناطق
در دنیای پلتفرمها، دیده شدن اتفاقی نیست. همانطور که شبکههای اجتماعی تعیین میکنند کدام ویدئو یا تصویر بیشتر دیده شود، پلتفرمهای گردشگری نیز میتوانند بر این موضوع اثر بگذارند که کدام مقصد بیشتر در معرض انتخاب کاربران قرار بگیرد.
واقعیت این است که سالهاست بخش قابل توجهی از سفرهای داخلی، حول چند مقصد مشخص شکل میگیرد؛ مقصدهایی که بیشتر از همه در سالهای گذشته کاربران به آن سفر کردهاند، در شبکههای اجتماعی بیشتر دیده شدهاند و از طرف دیگر کاربران در موتور جستجو بیشتر نامشان را دنبال کردهاند. همچنین این شهرها یا روستاها بیشتر از هم توسط پلتفرمهای گردشگری به کاربران پیشنهاد داده شده است. نتیجه این روند، تمرکز سفر روی تعداد محدودی از شهرهاست؛ در حالی که صدها روستا، منطقه طبیعی و مقصد کمتر شناختهشده، با وجود ظرفیتهای گردشگری، هیچگاه وارد چرخه انتخاب کاربران نمیشوند.
نسخه جدید نقشه جاباما تلاش میکند این مسیر را تا حدی اصلاح کند. در واقع به جای آنکه کاربر صرفاً از طریق جستوجوی نام یک شهر وارد فرآیند انتخاب شود، حالا میتواند روی خود نقشه حرکت کند، مقصدهای مختلف را ببیند و حتی جستوجوی خود را از یک جاذبه طبیعی آغاز کند. به شکل سادهتر، نقطه شروع سفر دیگر لزوما نام یک شهر نیست؛ ممکن است یک دریاچه، جنگل، ساحل یا روستایی باشد که پیش از این کمتر کسی آن را میشناخت.
این تغییر، هرچند کوچک به نظر میرسد، اما میتواند بر رفتار کاربران اثر بگذارد. زیرا بسیاری از انتخابهای ما در فضای دیجیتال، نه بر اساس آنچه میشناسیم، بلکه بر اساس آن چیزی شکل میگیرد که پیش روی ما قرار میگیرد.
روایت ایران، فراتر از مقاصد تکراری
پشت این تغییر، ایده دیگری نیز وجود دارد؛ ایدهای که مدیران جاباما از آن با عنوان معرفی ظرفیتهای کمتر دیدهشده ایران یاد میکنند.
در سالهای اخیر، بارها درباره تمرکز گردشگری روی چند شهر خاص صحبت شده است؛ شهرهایی که به واسطه زیرساخت، تبلیغات یا حضور پررنگ در فضای مجازی، سهم بیشتری از سفرهای داخلی را به خود اختصاص دادهاند. در مقابل، بسیاری از مناطق دیگر، با وجود طبیعت، فرهنگ یا ظرفیتهای بومی، همچنان ناشناخته ماندهاند.
مدیران جاباما معتقدند فناوری میتواند این فاصله را کمتر کند. آنها میگویند اگر کاربر امکان گشتوگذار روی نقشه را داشته باشد و محدود به چند جستوجوی متنی نباشد، احتمال دیده شدن این نقاط نیز افزایش پیدا میکند. یکی از مدیران این شرکت برای توضیح این نگاه، به تجربه شخصی خود اشاره میکند؛ روستایی به نام میزدج علیا در استان چهارمحال و بختیاری وجود دارد که در نزدیکی آن پتانسیل تفریحات زمستانی و همچنین چشمه و آبشارهای زیبا وجود دارد، اما کمتر کسی حتی نام آن را شنیده است. از نگاه او، فناوری زمانی موفق است که بتواند چنین مکانهایی را نیز وارد نقشه ذهنی مسافران کند.
نقشهای برای اقتصاد محلی
البته نقشه جدید جاباما، فقط به کشف مقصدهای تازه محدود نمیشود. دیده شدن یک منطقه، میتواند به معنای دیده شدن اقامتگاههای محلی، کسبوکارهای کوچک، صنایع دستی، رستورانها و در نهایت جریان تازهای از درآمد برای افراد محلی باشد؛ موضوعی که سالهاست کارشناسان گردشگری از آن با عنوان توزیع متوازن سفر یاد میکنند. اینها همه لایههاییست که در توسعههای آتی این نقشه به آن اضافه خواهد شد.
درواقع گردشگری فقط جابهجایی مسافر نیست؛ زنجیرهای از فعالیتهای اقتصادی است که از اقامتگاه شروع میشود و به فروشگاه محلی، راننده تاکسی، رستوران، نانوایی و حتی تولیدکننده صنایع دستی میرسد. به همین دلیل، هر تغییری که بتواند مسیر سفر را به سمت مقصدهای جدید هدایت کند، در عمل بر اقتصاد همان منطقه نیز اثر میگذارد.
اگر تا دیروز بیشتر کاربران تنها چند مقصد شناختهشده را انتخاب میکردند، حالا این امکان وجود دارد که بخشی از این جریان به سمت مناطقی حرکت کند که کمتر در معرض دید بودهاند. البته این اتفاق تنها با اضافه شدن یک قابلیت جدید رخ نمیدهد؛ موفقیت آن به رفتار کاربران و کیفیت تجربهای بستگی دارد که پلتفرم در اختیار آنها قرار میدهد.
با این حال، نمیتوان نقش فناوری را در بازتعریف جغرافیای سفر نادیده گرفت. همانطور که موتورهای جستوجو مسیر دسترسی ما به اطلاعات را تغییر دادند و شبکههای اجتماعی شیوه دیده شدن محتوا را دگرگون کردند، پلتفرمهای گردشگری نیز آرامآرام در حال اثرگذاری بر نقشه ذهنی سفر ایرانیان هستند.
نقشهای برای نشان دادن مقصد و ماجراجویی اطراف آن
شاید هنوز برای قضاوت درباره اثر واقعی این تغییر زود باشد. آیا پلتفرمها واقعاً توزیع سفر را عادلانه میکنند یا فقط شکل جدیدی از تمرکز میسازند؟ اینکه آیا کاربران هنگام سفر واقعاً از شهرهای همیشگی فاصله میگیرند و مقصدهای تازهای را انتخاب میکنند یا همچنان الگوی گذشته ادامه پیدا میکند، موضوعی است که در ماههای آینده مشخص خواهد شد.
فارغ از سرنوشت این نسخه جدید نقشه جاباما، یک واقعیت را نمیتوان نادیده گرفت؛ در عصر پلتفرمها، نقشه دیگر فقط راه را نشان نمیدهد. نقشه تصمیم میگیرد چه چیزی دیده شود، کدام مقصد بیشتر در معرض انتخاب قرار بگیرد و کدام نقطه، با وجود همه ظرفیتهایش، همچنان بیرون از قاب بماند. شاید مهمترین تغییر نسخه تازه نقشه جاباما نیز همین باشد؛ تلاشی برای آنکه روایت سفر در ایران، از چند مقصد تکراری فراتر برود و بخشهای کمتر دیدهشده این جغرافیا نیز سهمی از نگاه مسافران پیدا کنند.
