در فاصله دو مرگ!
درگذشت ایران درودی بهانهای است برای گفتن از رنجی که میکشیم؛ وگرنه الان بسیاری از زنان خانهدار و صفحات زرد اینستاگرامی نیز میدانند که ایران درودی به خاطر مسخرهشدن از سوی اقوامش در کودکی و زشت خطابشدن، بسیار رنج دیده بود
سیدامیر سقراطی.نقاش و منتقد:این روزها که درگیر نوشتن کتابهای پژوهشی درباره تاریخ هنر و مشغول ساماندادن به آرشیو گفتوگوهایی هستم که با هنرمندان در قالب تاریخ شفاهی هنر داشتهام، از بیحالی و رخوت موجود در فضای عمومی و فضای هنری در تعجبم که چرا از گالریدار، مجموعهدار، هنرمند و منتقد، دست روی دست گذاشتهاند و به تماشای این فضای خموده و اندوهناک مینگرند و در انتظار روزهایی هستند که شاید همه چیز بهتر و بهتر شود! تنها چیزی که هرازگاهی این فضای رخوتآلود را میشکند، انتشار خبر فوت هنرمندان است! در فاصله دو ماه پیش از فوت ایران درودی، نفرات مهم و عزیزی از جامعه فرهنگی و هنری بهخصوص از جامعه هنرهای تجسمی رخت جان را به جهان دیگر کشیدند و باعث شدند جامعه محدود و کوچک هنرهای تجسمی در رسانه اینستاگرام به واکنش و ابراز تأسف بپردازد؛ واکنشی که تنها یکی، دو روز به طول میانجامد و بعد هنرمند به فراموشی سپرده میشود؛ دقیقا مشابه همان زمانی که هنرمند زنده بود!
سوگنوشتهای احساسی و مدیحهسرایی برای هنرمندی که فوت کرده است، تنها یکی، دو روز ادامه دارد و بعد همه چیز به همان حالت قبلی برمیگردد؛ فراموشی و فراموشکردن. در فاصله دو مرگ، دو رفتن، دو فقدان، جامعه به حالت خوابآلودگی میرود و بعد دوباره هنگام شنیدن خبر مرگ یک هنرمند، از خواب برمیخیزد و به مویه و زاری میپردازد!
حتی ایران درودی هم که به واسطه گفتن از زندگیاش، در چند سال اخیر بسیار دیده شده بود، چند روز بعد از ابراز تأسفهای مجازی، مانند دیگر درگذشتگان فراموش شد. راهحل فراموشنشدن هنرمند، فراموشنکردن آثارش است. خیلیها، چه از نسل جدید هنرمندان و چه مردم معمولی، فقط تصویر یکی، دو کار از ایران درودی را در فضای مجازی دیدهاند. مگر ایران درودی یا علی گلستانه برای همین مردم کار نکردهاند؟ پس چرا فراموشی سهم هنرمند از جامعهاش است؟ کجا، کدام گالری و کدام موزه است که آثار هنرمندان مدرن و معاصر را نگهداری کند و در طی سال برای نمایش مداوم آنها بکوشد؟ اینکه نام هنرمند را بدانیم، اما از آثارش اطلاعی نداشته باشیم نیز فراموشی است. اینکه ندانیم جهانبینی و نگاه او به هستی در نقاشیهایش چه بوده، فراموشی است. رنجی است که بر گُرده هنرمند گذاشتهایم.هنرهای تجسمی مانند سینما نیست که با ستارهسازی بتوان گیشه را فتح کرد. پیکاسو هم که باشی، برای ستارهشدن باید داستانهایی حول شخصیت خود خلق کنی که دیگران مجذوب حواشی تو شوند! وگرنه کار پیکاسو را که اصلا مردم عادی درک نمیکنند! انگار برای دیدهشدن در اتمسفر هنر باید عامهپسند باشی تا کسی از تأثیرگذاریات حرف بزند! اما درد و ناراحتی آنجا است که بدانی همین حالا خیلی از هنرمندان مهم سینما و موسیقی که از مفاخر ایران هستند، هنرمندان تجسمی همدورهای خود را نمیشناسند! پس بهانه خوبی است که بگوییم از مردم عادی هم نمیتوان انتظاری داشت که چرا هنرمندان تجسمی کشورشان را نمیشناسند! هنرهای تجسمی در یک خلأ بزرگ در حال رشد و نمو است.
درگذشت ایران درودی بهانهای است برای گفتن از رنجی که میکشیم؛ وگرنه الان بسیاری از زنان خانهدار و صفحات زرد اینستاگرامی نیز میدانند که ایران درودی به خاطر مسخرهشدن از سوی اقوامش در کودکی و زشت خطابشدن، بسیار رنج دیده بود! همه میدانند که او عاشق ایران بود و همه میدانند که با آندره مالرو و سالوادور دالی عکس گرفته است. اتفاقا همین نکته بر ما آشکار میکند که مردم برای دوستشدن با هنر و هنرمند، نیاز به شنیدن قصه دارند. مردم عادی، آدم رنجدیده را دوست دارند و با او همدردی میکنند. همدردی و سر آخر رهاکردن! اما هنرمند با شرح زندگی خود در دلها نمیماند، با بیان نگاهش به زندگی است که هنرمند میشود.
چرا تا این حد درباره نگاه به زندگی و نگاه هنرمند به زندگی حرف نزدهایم! و چرا مردم دوست ندارند درباره نگاهکردن به زندگی بشنوند!؟ مگر نقاشی همان شیوههای نگاهکردن به زندگی نیست؟ ابراز تأسف از مرگ یک نقاش، ادای دین جامعه به اوست؛ اما چند نقاشی از آن هنرمند فوتشده را در یاد دارید؟ چند تصویر، عکس و کارتپستال از نقاشی او را در خانهتان دارید؟ یا در گوشی موبایلتان تصویری از کارهایش را ذخیره کردهاید؟ و آیا کتابی از او را در کتابخانهتان دارید؟
بیان احساسات گذرا، ناله و مویه و سوگسرایی و انتشار عکسهای شخصی با هنرمند، دردی از هنر دوا نمیکند و به درد تاریخ نمیخورد! برای نگارش تاریخ باید دقیق و نافذ نگاه کرد، نوشت و ثبت کرد. آن مثال عامیانه اما تأثیرگذار را شاید شنیده باشید؛ پسری سالها از پدرش که آلزایمر داشت مراقبت میکرد، روزی پرستار به پسر گفت: «چرا این همه مراقبت؟ او که نمیداند تو پسرش هستی!» و پسر گفت: «ولی من که میدانم پسرش هستم». حالا حکایت ماست؛ ما که میدانیم فرهنگ یک ودیعه گرانبهای شکننده، درخشان و لطیف است و باید به نسلهای بعد سپرده شود. وظیفه ما پژوهشگران مراقبت از جامعه خوابزده فراموشکار است. مردگان که اسیر خاک هستند و به وادی فراموشی رفتهاند و کاش فراموش نشوند، زندگان را دریابیم که آسیاب به نوبت است!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.