فستیوال واک؛ تلاش برای پیوند نسل قدیم و جدید گویندگی
فستیوال واک در دومین دوره خود تلاش دارد از قالب یک جشنواره صرف فاصله بگیرد و به مجموعهای از فعالیتهای آموزشی، حرفهای و ارتباطی در حوزه صدا تبدیل شود؛ مسیری که به گفته برگزارکنندگان، از یک سو برای کشف استعدادهای تازه و از سوی دیگر برای انتقال تجربه گویندگان باسابقه طراحی شده است.
مهرناز بهاری، دبیر فستیوال واک، درباره ایده شکلگیری این رویداد گفت: نام «واک» سه ریشه و معنا دارد؛ در زبان و فرهنگ ایران باستان به صدای زیبا و اثرگذار اشاره داشته، نام پرندهای با صدای خوش و رنگ کبود بوده و در کاربرد امروزی نیز به ارتعاش تارهای صوتی هنگام تولید صدا گفته میشود. به گفته او، این نام قرار است پیوندی میان ریشههای فرهنگی ایران، صدا و آینده این حوزه ایجاد کند.
بهاری تأکید کرد: هدف واک ایجاد تقابل میان نسل قدیم و نسل جدید گویندگی نیست، بلکه برگزارکنندگان میخواهند فاصلهای را که در سالهای اخیر میان این دو گروه شکل گرفته، کاهش دهند. به گفته او، بسیاری از جوانانی که فعالیت خود را از شبکههای اجتماعی آغاز کردهاند، استعداد دارند اما مسیر مشخصی برای ورود حرفهای به حوزه صدا پیدا نکردهاند.
او گفت: به همین دلیل، واک قرار نیست تنها به یک مراسم یکروزه محدود شود و برنامههایی برای آموزش، انتقال تجربه و معرفی استعدادها در طول سال در نظر گرفته شده است. نشستها، واک کستها، بوتکمپهای آموزشی، انتقال تجربه استادان به نسل جدید و برنامههایی مانند کتابخوانی با صداهای مختلف از جمله فعالیتهایی است که در این چارچوب تعریف شده است.
بهاری با اشاره به اینکه بسیاری از حوزههای هنری جشنوارههای شناختهشده خود را دارند، گفت: جای یک رویداد مستقل و جدی برای حوزه صدا خالی بوده است. نخستین دوره واک با عنوان «آیین واک» برگزار شد و در دوره دوم دامنه فعالیتهای آن گستردهتر شده است. او هدف نهایی را تبدیل واک به «خانه امن» فعالان حوزه صدا عنوان کرد؛ فضایی که گویندگان، صداپیشگان و علاقهمندان بتوانند در آن آموزش ببینند، تجربه کسب کنند و با یکدیگر ارتباط داشته باشند.
مهرناز بهاری گفت: در مسیر شکلگیری «واک» به این جمعبندی رسیدیم که در عرصه هنر صدا، نوعی پراکندگی و بیسامانی وجود دارد. هنر صدا تنها به یک حوزه محدود نمیشود و دوبله، نریشن، گویندگی، تیزر، کتاب صوتی، پادکست، رادیو و شاخههای دیگر، هرکدام فضای حرفهای و مخاطبان خاص خود را دارند.
او افزود: «واک» شکل گرفت تا این صداهای پراکنده را در کنار یکدیگر جمع کند؛ از علاقهمندان و استعدادهای جوان گرفته تا فعالان حرفهای و پیشکسوتان این حوزه. هدف ما ایجاد نقطهای برای اتصال این گروهها، انتقال تجربه، دیدهشدن استعدادها و شکلگیری مسیری منسجمتر و جدیتر برای هنر صداست.
بهاری تاکید کرد: برای ما، «واک» صرفا یک آیین یا جشنواره نیست، بلکه تلاشی برای کنار هم قرار دادن خانواده بزرگ صداست تا این هنر بتواند جایگاه و توجهی را که شایسته آن است، به دست آورد.
ساحا ملک، بنیانگذار فستیوال واک، نیز درباره روند داوری این دوره گفت: در مجموع ۷ هزار و 610 اثر از سوی ۴ هزار و ۵۹۰ نفر به جشنواره ارسال شده است. شرکتکنندگان امکان ارسال اثر در چند بخش را داشتهاند و آثار پس از بررسی اولیه در اختیار هیات داوری قرار گرفتهاند.
به گفته ملک، بخش قابل توجهی از شرکتکنندگان از مسیر شبکههای اجتماعی وارد حوزه صدا شدهاند؛ مسیری که او آن را نه یک نقطه ضعف، بلکه بخشی از واقعیت امروز این حوزه میداند. فضای مجازی در سالهای اخیر امکان ورود افراد بیشتری به تولید محتوا، دکلمه، گویندگی و صداپیشگی را فراهم کرده و واک تلاش دارد این ظرفیت را به تجربه و دانش حرفهای گویندگان باسابقه متصل کند.
محسن بهاری، حامی مالی مجموعه «واک»، گفت: برای من، حمایت از «واک» صرفا یک سرمایهگذاری مالی نیست، بلکه حمایت از یک جریان فرهنگی و هنری است که سالهاست بخش مهمی از زندگی مردم را شکل داده است. امیدوارم «واک» بتواند بستری برای دیده و شنیده شدن صداهای ارزشمند، ارتباط میان نسلهای مختلف این حوزه و شکلگیری رویدادی ماندگار در عرصه فرهنگ و هنر کشور باشد.
در واک فقط صدای زیبا ملاک نیست
اعضای هیات داوران واک نیز تأکید دارند که معیار انتخاب آثار تنها برخورداری از صدای زیبا نیست. اردشیر منظم، عضو هیات داوران، گفت: یکی از اهداف اصلی داوری، پیدا کردن استعدادهایی است که وجود دارند اما امکان دیدهشدن پیدا نکردهاند.
او تکنیک را یکی از معیارهای مهم ارزیابی دانست و توضیح داد میان خواندن یک متن و گویندگی حرفهای تفاوت وجود دارد. به گفته منظم، گوینده باید بتواند از متن فراتر برود و با استفاده از بیان، احساس و نمایش، آن را به یک اجرای واقعی تبدیل کند. در غیر این صورت، آنچه شنیده میشود بیشتر یک خوانش معمولی است؛ کاری که افراد زیادی میتوانند انجام دهند.
نسیم رفیعی، دیگر عضو هیات داوران، نیز از مفهوم «صدای باسواد» سخن گفت؛ صدایی که پشت آن مطالعه، تجربه و توانایی درک متن قرار دارد. از نگاه او، لحن درست، سرعت مناسب کلام و توانایی جان دادن به متن از جمله ویژگیهایی است که یک گوینده را از فردی که صرفاً نوشتهای را میخواند، جدا میکند.
رفیعی با اشاره به سابقه خانوادگی خود در گویندگی گفت: با وجود شباهت طبیعی صدای او و مادرش، هیچگاه تلاش نکرده است صدای او را تقلید کند. به گفته او، گوینده باید هویت مستقل خود را پیدا کند و به جای تقلید از دیگران، «برند شخصی» خود را بسازد. داوران واک نیز در بررسی آثار تلاش کردهاند میان صدای واقعی افراد و اجرای تقلیدی تفاوت بگذارند.
سامان کجوری، عضو دیگر هیات داوران، به مسئله ورود گسترده افراد بدون آموزش کافی به حوزه گویندگی اشاره کرد. به گفته او، فضای مجازی این امکان را ایجاد کرده که هر فردی با روشن کردن دوربین یا میکروفن، شعر یا دکلمهای اجرا کند و خود را گوینده بداند؛ اما این مسئله به معنای بسته بودن مسیر ورود افراد تازهکار نیست.
او تأکید ک:رد مسئله اصلی، ایجاد نظم و چارچوب برای ورود استعدادهای جدید است. به گفته کجوری، «هر کسی گوینده نیست» به معنای جلوگیری از ورود نسل جدید نیست، بلکه باید مسیر آموزش و حرفهای شدن این افراد مشخص باشد.
کجوری همچنین بخش تیزرخوانی را یکی از بخشهای متمایز این دوره از واک دانست و گفت: بازار تیزر در سالهای اخیر با آشفتگیهایی مواجه شده و گاهی افراد تازهکار بدون شناخت اصول حرفهای وارد این حوزه میشوند.
فریبا رمضانپور، عضو هیات داوران، نیز بر نقش آموزش و انتقال تجربه تأکید کرد. او با اشاره به ۲۷ سال سابقه فعالیت در دوبله، رادیو و گویندگی تبلیغاتی گفت: بسیاری از مهارتهایی که در اجرای حرفهای دیده میشود، نتیجه سالها آموزش، تمرین و تکرار است و کسی با این تواناییها متولد نمیشود.
رمضانپور حتی بخشی از نمونههای اولیه کار خود را در فضای مجازی منتشر کرده تا جوانان بتوانند روند رشد یک گوینده را ببینند. او در عین حال بر ضرورت مراقبت از سلامت صدا تأکید کرد و تجربه آسیب تارهای صوتی خود را نمونهای از اهمیت آموزش در این زمینه دانست. به گفته او، فعالان حوزه صدا باید درباره سلامت حنجره، استفاده صحیح از صدا و مراقبت حرفهای از آن آموزش ببینند.
«خانواده واک» فراتر از جشنواره
در کنار رقابت و داوری، برگزارکنندگان واک ساختاری را با عنوان «خانواده واک» شکل دادهاند که قرار است فعالیت آن به زمان برگزاری جشنواره محدود نباشد.
مهتاب آقا بابایی،عضو اصلی شورای سیاست گذاری واک درباره روند شکلگیری این مجموعه گفت: فعالیت خانواده واک از «آیین واک» در مردادماه سال گذشته آغاز شد و پس از آن، عضویت افراد فعال در حوزه صدا در یک فرایند تخصصی انجام گرفت.
به گفته او، متقاضیان ابتدا از نظر تخصص و توانایی در حوزه صدا و بیان بررسی میشوند و پس از آن، مرامنامه و آییننامه واک را دریافت میکنند. افرادی که این ضوابط را میپذیرند، به عضویت خانواده واک درمیآیند. آقابابایی تأکید کرد عضویت در این خانواده رایگان است و خدماتی که برای اعضا در نظر گرفته شده نیز بدون دریافت هزینه ارائه میشود.
این مجموعه نیز به تهران محدود نیست و اعضای خانواده واک از شهرهای مختلف کشور در آن حضور دارند. برگزارکنندگان معتقدند این گستردگی جغرافیایی میتواند امکان شناسایی استعدادهایی را افزایش دهد که به دلیل فاصله از مراکز اصلی فعالیت فرهنگی و هنری، کمتر به آموزش یا فرصت معرفی حرفهای دسترسی دارند.
در کنار این برنامهها، مسئله هوش مصنوعی نیز به یکی از نگرانیهای مطرحشده درباره آینده حرفه گویندگی تبدیل شده است. ساحا ملک با اشاره به افزایش استفاده از صداهای مصنوعی در تبلیغات و تولید محتوا گفت: این روند میتواند بازار کار گویندگان انسانی را تحت فشار قرار دهد.
برگزارکنندگان واک بر این اساس بر حفظ جایگاه صدای انسانی تأکید دارند و معتقدند تقویت آموزش و استانداردهای حرفهای میتواند به فعالان این حوزه کمک کند تا در برابر تغییرات بازار، هویت و ارزش حرفهای خود را حفظ کنند.
دومین دوره واک در نهایت میخواهد دو مسیر را به هم نزدیک کند؛ مسیری که از تجربه چند دههای گویندگان، صداپیشگان و فعالان حرفهای حوزه صدا میآید و مسیری که نسل تازه از شبکههای اجتماعی آغاز کرده است. بخشی از شرکتکنندگان سالها فعالیت کردهاند اما فرصت دیدهشدن نداشتهاند و بخشی دیگر تنها مدت کوتاهی است وارد این حوزه شدهاند، اما استعداد قابل توجهی دارند.
چالش اصلی برای واک اما به بعد از اختتامیه برمیگردد. اگر قرار باشد این رویداد تنها به معرفی چند برگزیده محدود نشود، استعدادهای شناساییشده باید بتوانند پس از جشنواره نیز به آموزش، تجربه حرفهای و بازار کار دسترسی داشته باشند. برنامههایی که برگزارکنندگان برای خانواده واک، بوتکمپها، واک کست و انتقال تجربه در نظر گرفتهاند، قرار است همین فاصله میان «کشف شدن» و «حرفهای شدن» را پر کنند.
دومین دوره فستیوال «واک» با داوری رویا نونهالی، اردشیر منظم، فریبا رمضانپور، پدرام کریمی، نسیم رفیعی و سامان کجوری برگزار میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
