استیضاح وزیر خارجه در این مقطع به سود کیست؟
در شرایطی که کشور در یکی از حساس‌ترین مقاطع امنیتی و سیاسی خود قرار دارد و میدان دیپلماسی یکی از مهم‌ترین عرصه‌های دفاع از منافع ملی است، انتشار خبر ثبت درخواست استیضاح وزیر امور خارجه، فارغ از نتیجه و سرنوشت نهایی آن، نیازمند تأمل جدی است.
محسن فتحی . نماینده مردم کردستان در مجلس
در شرایطی که کشور در یکی از حساس‌ترین مقاطع امنیتی و سیاسی خود قرار دارد و میدان دیپلماسی یکی از مهم‌ترین عرصه‌های دفاع از منافع ملی است، انتشار خبر ثبت درخواست استیضاح وزیر امور خارجه، فارغ از نتیجه و سرنوشت نهایی آن، نیازمند تأمل جدی است. بحث بر سر این نیست که مجلس حق سؤال، تذکر، تحقیق و حتی استیضاح وزیر را ندارد؛ اینها از حقوق قانونی و ابزارهای نظارتی مجلس هستند و هیچ‌کس نباید نظارت را تعطیل کند. مسئله اما «زمان‌شناسی، نحوه اعمال این حق و پیام سیاسی و امنیتی آن» است. امروز وزیر امور خارجه و دستگاه دیپلماسی کشور صرفا یک وزارتخانه معمولی نیستند که عملکردشان را بتوان فارغ از شرایط محیطی و امنیتی کشور ارزیابی کرد. دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران امروز یکی از مهم‌ترین نیروهای ما در خط مقدم دفاع از منافع ملی در برابر دشمن است و هر پیام اختلاف، تردید یا بی‌ثباتی در داخل، می‌تواند از سوی دشمنان به عنوان یک نشانه مورد بهره‌برداری قرار گیرد.
مجلس باید مراقب پیام‌هایی باشد که ناخواسته ارسال می‌کند
در سیاست خارجی، فقط آنچه در پشت میز مذاکره گفته می‌شود اهمیت ندارد؛ «تصویری که از انسجام یا اختلاف داخلی یک کشور به طرف مقابل منتقل می‌شود نیز بخشی از قدرت چانه‌زنی آن کشور است». وقتی طرف مقابل بداند دستگاه دیپلماسی کشور از پشتوانه و حمایت حاکمیتی برخوردار است، محاسبات متفاوتی خواهد داشت، اما اگر احساس کند وزیر خارجه در میانه یک روند حساس، با فشار و تهدید استیضاح از داخل مواجه است، ممکن است این وضعیت را به عنوان نشانه‌ای از اختلاف یا ضعف داخلی تفسیر کند. این همان نقطه‌ای است که باید میان «نظارت مسئولانه» و «تهدید ناخواسته قدرت ملی» تفاوت قائل شد.
ممکن است نمایندگان نسبت به یک تصمیم یا عملکرد وزارت خارجه نقد جدی داشته باشند؛ این حق آنهاست و حتی طرح نقد کارشناسی می‌تواند به تقویت دستگاه دیپلماسی کمک کند. اما این نقد باید در چارچوبی انجام شود که به‌جای تضعیف مذاکره‌کننده ایرانی، «قدرت و دست بالای او را افزایش دهد».
دستگاه دیپلماسی نیازمند پشتوانه است، نه فشار فرساینده
دیپلمات ایرانی در هر مذاکره‌ای باید بداند پشت سر او یک کشور، یک نظام و مجموعه‌ای از نهادهای حاکمیتی ایستاده‌اند. البته این به معنای چک سفیدامضا برای وزارت خارجه نیست. اتفاقا برعکس، مجلس باید دقیق‌تر از گذشته بر سیاست خارجی نظارت کند، گزارش بخواهد، درباره خطوط قرمز، منافع ملی و نتایج مذاکرات سؤال کند و در صورت مشاهده خطای جدی، از ابزارهای قانونی خود استفاده کند. اما «نظارت باید به تقویت دستگاه دیپلماسی منجر شود، نه تضعیف آن در برابر طرف خارجی». می‌توان از وزیر خارجه توضیح خواست، می‌توان جلسه غیرعلنی برگزار کرد، می‌توان کمیسیون امنیت ملی را مأمور بررسی موضوع کرد و می‌توان درباره عملکرد دستگاه دیپلماسی گزارش تخصصی تهیه کرد، بدون آنکه در هر مقطع حساس، نخستین پیام به بیرون، اختلاف و تقابل در داخل باشد.
دشمن بیش از هر چیز به شکاف داخلی امید دارد
در شرایط جنگ و فشار خارجی، یکی از مهم‌ترین اهداف دشمن، ایجاد شکاف میان مردم و حاکمیت و همچنین ایجاد بی‌اعتمادی میان نهادهای مختلف کشور است. دشمن اگر بتواند این تصویر را ایجاد کند که دولت، مجلس، نیروهای مسلح و دستگاه دیپلماسی هرکدام مسیر متفاوتی را دنبال می‌کنند، بدون آنکه در اصول و منافع ملی اشتراک راهبردی داشته باشند، بخشی از هدف خود را محقق کرده است. مجلس می‌تواند منتقد وزارت خارجه باشد؛ همان‌طور که دولت می‌تواند از عملکرد خود دفاع کند. اما در نهایت باید برای طرف خارجی روشن باشد که درباره اصول بنیادین منافع ملی، کشور از انسجام برخوردار است.
اینجا شأن مجلس هم مطرح است
این موضوع فقط درباره وزارت خارجه نیست؛ درباره شأن و جایگاه مجلس نیز هست. مجلس شورای اسلامی نهادی است که باید نماد عقلانیت، تدبیر و نمایندگی منافع ملی باشد. طبیعی است که مجلس در برابر عملکرد مسئولان سکوت نکند، اما مجلس مقتدر مجلسی نیست که در هر مقطع حساس، بیشترین صدا را تولید کند؛ مجلسی است که بداند چه زمانی، چگونه و با چه ادبیاتی از قدرت نظارتی خود استفاده کند. امروز بیش از هر زمان دیگری به مجلسی نیاز داریم که «هم نظارت کند و هم از منافع ملی صیانت کند؛ هم نقد کند و هم قدرت چانه‌زنی کشور را افزایش دهد».
امروز زمان نمایش انسجام ملی است
در نهایت، مسئله امروز حمایت شخصی از یک وزیر نیست؛ مسئله، «حفظ قدرت ملی ایران در یکی از حساس‌ترین مقاطع سیاست خارجی» است. دستگاه دیپلماسی باید پاسخ‌گو باشد، اما نباید تنها بماند. مجلس باید ناظر باشد، اما نباید ناخواسته به طرف مقابل پیام ضعف و اختلاف بفرستد. و همه نهادها باید بدانند در برابر دشمن، اختلاف در روش‌ها طبیعی است، اما تضعیف یکدیگر در میدان دفاع از منافع ملی، هزینه‌ای است که نباید به کشور تحمیل شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
