۲۷ مرداد ۱۴۰۵ ۱۹:۲۲

چاقی؛ بیماری مزمن یا ویژگی ظاهری؟

به واسطه شیوع بالای چاقی در ایران و جهان، هر فرد در اطراف خود شخص یا اشخاصی را به‌عنوان فرد چاق می‌شناسد. اما چاقی فقط یک ویژگی ظاهری‌ است یا باید آن را به‌عنوان یک بیماری شناخت؟ موضوعی که شاید به دلیل نبود راهکار موثر برای مدیریت کاهش وزن کمتر به آن پرداخته شده باشد.

تاکنون درمان چاقی در نظر افراد طاقت‌فرسا بوده و عوارض چاقی مانند بیماری‌های قلبی-عروقی و دیابت درمان این بیماری را سخت‌تر نیز کرده است. با این وجود با دردسترس قرار گرفتن راهکارهای نوین و ‌روز دنیا برای درمان چاقی مانند داروی تیرزپاتاید (Tirzepatide) داروسازی دکتر عبیدی با نام تجاری زیکورپا (®ZCorpa) و داروی سماگلوتاید (Semaglutide) کوبل دارو با نام تجاری ولوریتا (®Velorita)، مسیر درمان این بیماری در ایران نیز هموارتر شده است.

۳۱درصد از زنان و ۱۷درصد از مردان ایران چاق‌اند

یک نفر از هر ۸ نفر و به بیان‌ دیگر ۱۳درصد از جمعیت جهان چاق هستند. از سال ۱۹۷۵ تاکنون، میزان شیوع چاقی سه‌برابر شده است و پیش‌بینی می‌شود جمعیت افراد چاق در جهان با ۲۵درصد رشد به حدود ۱.۹میلیارد نفر در سال ۲۰۳۵ برسد. هم‌چنین برآورد می‌شود تا سال ۲۰۵۰ حدود ۳.۸ میلیارد بزرگسال، یعنی بیش از نیمی از جمعیت بزرگسال پیش‌بینی‌شده در جهان، با اضافه‌وزن یا چاقی روبه‌رو باشند.

تعداد کل بزرگسالانی که با چاقی زندگی می‌کنند، بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۳۰ بیش از ۱۱۵درصد افزایش خواهد یافت و از ۵۲۴میلیون نفر به ۱.۱۳میلیارد نفر خواهد رسید. به عبارتی روندهای کنونی نشان می‌دهد تا سال ۲۰۳۰، ۵۰درصد از مردان و زنان بزرگسال با شاخص توده بدنی (BMI) بالا زندگی خواهند کرد. به‌علاوه در همان سال، ۱۷درصد از مردان و ۲۲درصد از زنان با چاق خواهند بود.

چنین روندهای چشمگیری باعث شده است که کارشناسان، چاقی را به عنوان یک اپیدمی جهانی و حتی در مقیاس پاندمی «همه‌گیری» توصیف کنند. به عبارت دیگر، تجمع بیش از حد چربی دیگر تنها نگرانی چند کشور خاص نیست، بلکه اکنون تقریبا تمام جوامع را در سراسر مناطق جهان تحت تأثیر قرار داده است. چاقی شدید می‌تواند طول عمر را به‌طور قابل‌توجهی کاهش دهد؛ تا ۹.۱ سال در مردان و ۷.۷ سال در زنان. به همین دلیل، درمان آن نه‌تنها مهم، بلکه حیاتی است.

براساس گزارش Global obesity Observatory، در ایران ۱۷.۲درصد مردان و ۳۱درصد از زنان مبتلا به بیماری چاقی هستند. به‌علاوه نزدیک به ۴۰درصد مردان و ۳۶درصد از زنان اضافه وزن دارند.

معاون بهداشت وزارت بهداشت ایران نیز در سال ۱۳۹۸ در گفتگو با رسانه‌ها اعلام کرده بود: «در حال حاضر جایگاه ما در حوزه چاقی در دنیا اصلا خوب نیست. شیوع چاقی در ایران به گونه‌ای است که بیش از یک چهارم افراد در ایران مبتلا به بیماری چاقی هستند. همچنین زنان دو برابر مردان در کشور مبتلا به بیماری چاقی هستند. در عین حال دیگر تفاوت زیادی هم از منظر چاقی بین روستاها و شهرها وجود ندارد؛ به طوری که ۲۰درصد افراد در سطح روستاها و ۲۴درصد افراد در سطح شهرهای کشور مبتلا به بیماری چاقی هستند. در عین حال ۱۸درصد نوجوانان، ۳۹درصد جوانان، ۶۳درصد میانسالان و ۵۰درصد زنان باردار یا چاق هستند و یا اضافه وزن دارند.»

چاقی یک بیماری مزمن است

چاقی یک بیماری مزمن پیچیده است که با تجمع بیش از حد چربی در بدن تعریف می‌شود و می‌تواند سلامت را مختل کند. شاخص توده بدنی (BMI)، یکی از معیارهای اصلی سنجش اضافه وزن یا ابتلا به بیماری چاقی است و از تقسیم وزن (برحسب کیلوگرم) بر مجذور قد (بر حسب متر) به دست می‌آید. اگر شاخص توده بدنی (BMI) بالای ۲۵ باشد فرد دچار اضافه وزن و اگر این شاخص بالای عدد ۳۰ باشد فرد مبتلا به بیماری چاقی است.

چاقی می‌تواند منجر به افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ و بیماری‌های قلبی شود، بر سلامت استخوان و تولید‌ مثل تأثیر بگذارد و خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها را افزایش دهد. چاقی بر کیفیت زندگی، مانند خواب یا تحرک نیز تأثیر می‌گذارد. بیماری چاقی یک چالش بزرگ در حوزه سلامت عمومی است که به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم در بروز بیماری‌های متعدد و مرگ زودرس نقش دارد. سازمان جهانی بهداشت (WHO) سال‌هاست که ضرورت مقابله فوری با بحران جهانی چاقی را شناسایی کرده است و بر آن تأکید دارد.

انجمن پزشکی آمریکا (AMA) در سال ۲۰۱۳ چاقی را به عنوان یک بیماری معرفی کرد. چاقی توسط چندین سازمان معتبر از جمله انجمن پزشکی آمریکا و مرکز کنترل و پیشگیری بیماری های آمریکا (CDC) به‌عنوان یک بیماری مزمن به رسمیت شناخته شده است. مرکز CDC «بیماری مزمن» را این‌گونه تعریف می‌کند: «شرایطی که یک سال یا بیشتر طول می‌کشد، نیاز به مراقبت پزشکی مستمر دارد یا فعالیت‌های روزمره زندگی را محدود می‌کند.» بیماری‌های قلبی، سرطان و دیابت نوع ۲، مهم‌ترین بیماری‌های مزمن هستند و چاقی می‌تواند دلیل بروز هر سه آن‌ها باشد.

آسیب شناسی بیماری چاقی

تعادل انرژی در بدن شامل دریافت انرژی از طریق غذاخوردن و مصرف انرژی از طریق فعالیت‌های بدنی است. زمانی که دریافت انرژی بیشتر از مصرف آن باشد، بدن دچار اضافه وزن می‌شود. عوامل ژنتیکی و محیطی شناخته‌شده‌ای با این عدم تعادل انرژی و بروز چاقی مرتبط هستند. تنظیم انرژی در بدن فرآیندی پیچیده و متقابل است که شامل عملکردهای حسی-حرکتی دستگاه گوارش، سیگنال‌های هورمونی محیطی و مسیرهای عصبی محیطی و مرکزی می‌شود:

• ژنتیک

تعامل بین ژن‌های مستعد چاقی و عوامل محیطی نقش مهمی در ارث‌پذیری چاقی دارد.

• محیط

عوامل محیطی مؤثر در چاقی شامل دسترسی بیشتر به غذاهای خوش‌طعم، تغییر در نحوه عرضه مواد غذایی، الگوهای مصرف غذایی ناسالم، کاهش فعالیت بدنی در محیط کار و زمان فراغت، مصرف داروهایی که ممکن است باعث افزایش وزن شوند و اختلال در الگوی خواب است. این عوامل در گسترش و پایداری همه‌گیری چاقی نقش دارند.

• تعادل انرژی

مسیرهای متعددی در بدن میزان دریافت غذا و مصرف انرژی را تنظیم می‌کنند. ارتباط بین مغز و بافت‌های محیطی مانند بافت چربی و دستگاه گوارش در مرکز این فرآیندها قرار دارند.

عدم تعادل انرژی باعث ذخیره کالری اضافی در بدن می‌شود که عمدتاً در بافت چربی تجمع می‌یابد. این افزایش چربی در بدن با تغییرات متابولیک، التهابی، ایمنی و مکانیکی همراه است که می‌تواند به آسیب بافتی و بروز بیماری‌های مرتبط با چاقی منجر شود.

زیکورپا^® و ولوریتا^®؛ راهکارهای نوین مدیریت موثر کاهش وزن و بیماری‌های متابولیک

عرضه داروهای GLP-1 در سال‌های گذشته انقلابی را در عرصه کاهش وزن و کنترل بیماری‌های مختلف از جمله دیابت، بیماری‌های قلبی-عروقی، بیماری کبد چرب، بیماری کلیوی، بیماری آپنه انسدادی خواب و بیماری فشار خون بالا در دنیا رقم زده‌اند. داروسازی دکتر عبیدی داروی تیرزپاتاید (Tirzepatide) از خانواده دارویی GLP-1 را با نام تجاری زیکورپا (®ZCorpa) تولید و عرضه کرده است. کوبل دارو نیز، داروی سماگلوتاید(Semaglutide) از این خانواده دارویی را از کشور کانادا تأمین و با نام تجاری ولوریتا(Velorita®) در دسترس پزشکان قرار داده است.