زیستپذیری زیر آتش
برای گروهی از مردم، دوبی همه چیز داشت؛ مراکز خرید بزرگ و مجهز به تهویه مطبوع، مدارس باکیفیت برای فرزندان، مالیات پایین و تا پیش از جنگ ایران و آمریکا، امنیتی مثالزدنی. اما حالا تصویر شهرهای حاشیه خلیج فارس تغییر کرده است.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
شرق: برای گروهی از مردم، دوبی همه چیز داشت؛ مراکز خرید بزرگ و مجهز به تهویه مطبوع، مدارس باکیفیت برای فرزندان، مالیات پایین و تا پیش از جنگ ایران و آمریکا، امنیتی مثالزدنی. اما حالا تصویر شهرهای حاشیه خلیج فارس تغییر کرده است. بر اساس تازهترین گزارش شاخص جهانی زیستپذیری ۲۰۲۶ که از سوی واحد اطلاعات اکونومیست (EIU) منتشر شده، هیچ نقطهای از جهان به اندازه این منطقه در یک سال گذشته افت نکرده است. جنگ و تنشهای امنیتی، شهرهایی را که تا همین چند ماه پیش مقصد محبوب مهاجران و مدیران شرکتهای بینالمللی بودند، چندین پله پایین کشیده است.
این رتبهبندی که هر سال برای کمک به شرکتهای بینالمللی در تعیین میزان «فوقالعاده سختی کار» کارکنان اعزامی تهیه میشود، ۱۷۳ شهر جهان را ارزیابی میکند. برخلاف تصور رایج، این گزارش فقط درباره زیبایی شهرها یا قدرت اقتصادی آنها نیست، بلکه کیفیت واقعی زندگی را میسنجد؛ اینکه یک شهر تا چه اندازه میتواند زندگی امن، آرام و قابل پیشبینیای برای ساکنانش فراهم کند.
واحد اطلاعات اکونومیست برای رسیدن به این نتیجه بیش از
۳۰ شاخص کمی و کیفی را در پنج حوزه اصلی بررسی میکند. مهمترین بخش این ارزیابی، «ثبات» است که یکچهارم امتیاز نهایی هر شهر را تشکیل میدهد. در این بخش نرخ جرم و جنایت، تهدیدهای تروریستی، احتمال ناآرامیهای اجتماعی و خطر درگیریهای نظامی بررسی میشود. یکچهارم دیگر امتیاز به فرهنگ و محیط زیست اختصاص دارد؛ از امکانات فرهنگی و تفریحی گرفته تا وضعیت آبوهوا، محدودیتهای اجتماعی و حتی میزان فساد. کیفیت زیرساختهای شهری، حملونقل عمومی، دسترسی به آب، برق، ارتباطات و مسکن نیز سهم مهمی در امتیاز نهایی دارند و در کنار آنها کیفیت خدمات درمانی و آموزشی تکمیلکننده تصویری است که این شاخص از یک شهر ارائه میدهد. به همین دلیل، رتبه یک شهر نه با تعداد برجهای بلند یا مراکز خرید لوکس، بلکه با کیفیت زندگی روزمره شهروندان تعیین میشود.
نتایج امسال نشان میدهد شهرهایی در صدر جدول قرار گرفتهاند که سالهاست سرمایهگذاری مستمر در خدمات عمومی و مدیریت شهری را در اولویت قرار دادهاند. کپنهاگ برای دومین سال متوالی عنوان
قابل زیستترین شهر جهان را به دست آورده و پس از آن وین و ملبورن قرار گرفتهاند. ونکوور تنها نماینده آمریکای شمالی در میان 10 شهر نخست است و توکیو نیز تنها کلانشهری است که توانسته خود را در این فهرست حفظ کند؛ اتفاقی که نشان میدهد شهرهای بسیار بزرگ معمولا به دلیل ترافیک، تراکم جمعیت و فشار بر زیرساختها، امتیاز کمتری دریافت میکنند.
وجه اشتراک شهرهای صدرنشین فقط سطح درآمد یا رفاه اقتصادی نیست. کپنهاگ در شاخصهای ثبات، آموزش و زیرساخت امتیاز کامل کسب کرده و وین نیز در بخش آموزش و خدمات درمانی نمره صد گرفته است. این شهرها سالهاست خیابانهای خود را برای انسان طراحی میکنند، نه برای خودروها. حملونقل عمومی کارآمد، مسیرهای گسترده دوچرخه، پیادهراههای ایمن، پارکهای شهری و دسترسی آسان به طبیعت بخشی از زندگی روزمره ساکنان آنهاست. کیفیت خدمات درمانی و آموزشی نیز بهگونهای است که شهروندان بدون دغدغه به آنها دسترسی دارند. همین جزئیات است که در نهایت به رتبههای بالای جهانی تبدیل میشود.
اما گزارش امسال بیش از آنکه درباره شهرهای موفق باشد، روایت سقوط شهرهایی است که امنیت خود را از دست دادهاند. واحد اطلاعات اکونومیست تأکید میکند تمام شدیدترین افتهای سال ۲۰۲۶ در خاورمیانه رخ داده است. پس از مجموعهای از حملات پهپادی ایران، مسقط با سقوط ۱۴پلهای به رتبه ۱۲۳ رسید و بیشترین افت را در میان همه شهرهای جهان ثبت کرد. دوحه که سالها یکی از مهمترین مقاصد کارکنان خارجی بود، هفت رتبه پایین آمد و در جایگاه ۱۰۸ قرار گرفت. دوبی و ابوظبی نیز هرکدام چهار رتبه سقوط کردند و به ترتیب در جایگاههای ۷۹ و ۷۶ ایستادند.
این افت در حالی رخ داده که زیرساختهای این شهرها نسبت به سال گذشته تغییر چشمگیری نداشته است. مراکز درمانی، شبکه حملونقل، امکانات آموزشی و خدمات شهری همچنان در سطح بالایی قرار دارند، اما کاهش امتیاز در شاخص ثبات برای پایینکشیدن جایگاه آنها کافی
بوده است.
در پایین جدول نیز همان الگو تکرار میشود. دمشق، پایتخت جنگزده سوریه، همچنان در آخرین رتبه جهان قرار دارد؛ جایگاهی که از سال ۲۰۱۳ تاکنون حفظ کرده است. تهران نیز که گزارش آن را «پایتختی آسیبدیده از جنگ» توصیف میکند، دو پله سقوط کرده و به جمع 10 شهر انتهایی جدول رسیده است.
در سوی مقابل، چین بزرگترین برنده گزارش امسال است. همه شهرهای چینی حاضر در این رتبهبندی امتیاز خود را در بخش بهداشت و درمان افزایش دادهاند. این پیشرفت نتیجه سالها سرمایهگذاری عمومی، گسترش پوشش خدمات سلامت و اجرای برنامهای است که بر اساس آن شهروندان باید بتوانند حداکثر با ۱۵ دقیقه پیادهروی به یک مرکز درمانی دسترسی داشته باشند. با این حال، شهرهای چین همچنان به دلیل مشکلات زیستمحیطی، فرهنگ نظارت گسترده بر شهروندان و رتبه پایین این کشور در شاخص دموکراسی، نتوانستهاند به جمع شهرهای برتر جهان راه پیدا کنند.
گزارش امسال واحد اطلاعات اکونومیست بیش از هر زمان دیگری نشان میدهد مفهوم «زیستپذیری» دیگر فقط به توسعه اقتصادی یا رفاه شهری محدود نیست. جنگ، تنشهای ژئوپلیتیک و احساس ناامنی میتوانند در مدت کوتاهی جایگاه شهرهایی را که سالها برای ساختن تصویر یک مقصد مطلوب تلاش کردهاند، دگرگون کنند. اگر در سالهای گذشته رقابت شهرها بر سر جذب سرمایه، گردشگر و نیروی کار متخصص بود، امروز امنیت دوباره به مهمترین مزیت رقابتی شهرها تبدیل شده است.
