اقتصاد بقا؛ وقتی متخصصان هم به مشاغل بیمهارت پناه میبرند
پس از جنگ ۴۰روزه، اقتصاد با بیکاری و تعدیل شماری از بنگاهها مواجه شد، اما مسئله اصلی، کیفیت جذب این نیروی کار در ماههای پس از بحران است. آنچه امروز در بازار کار دیده میشود، نه بازگشت به تعادل، بلکه شکلگیری یک تعادل معیوب است:
به گزارش گروه رسانهای شرق،
پس از جنگ ۴۰روزه، اقتصاد با بیکاری و تعدیل شماری از بنگاهها مواجه شد، اما مسئله اصلی، کیفیت جذب این نیروی کار در ماههای پس از بحران است. آنچه امروز در بازار کار دیده میشود، نه بازگشت به تعادل، بلکه شکلگیری یک تعادل معیوب است: افزایش اشتغال در بخشهایی که کمترین ارزش افزوده را در اقتصاد دارند. دادهها نشان میدهد بخش بزرگی از بیکاران، برای تأمین حداقل معیشت، به پلتفرمهای آنلاین پناه آوردهاند؛ پلتفرمهایی که عملا به محل تخلیه فشار بازار کار تبدیل شدهاند، نه موتور خلق شغل پایدار. برای درک مسئله، کافی است به آمار ثبت ۳۱۸ هزار درخواست شغل در یک روز نگاه کنیم؛ عددی که نشاندهنده حجم تقاضای کار در برابر کاهش فرصتهای شغلی است. شکاف میان عرضه و تقاضای نیروی کار، حالا دیگر یک ناهماهنگی ساده نیست؛ یک مشکل ساختاری است.
هجوم به مشاغل کممهارت؛ از متخصص تا پیکموتوری
افرادی که در یک ماه گذشته بیکار شدهاند، هرکدام به نحوی سعی کردهاند جذب بازار شوند؛ پلتفرمهایی که در واقع مشاغل روزمزد هستند. چند روز قبل تپسی آماری منتشر کرد و گفت تعداد رانندگان ثبتنامی این پلتفرم در سال جدید، 15 تا 20 درصد بیشتر از میزان پیشبینی آنها بوده است. اما این افزایش، نه نشانه رونق، بلکه نتیجه فشار عرضه نیروی کار است؛ بازاری که در آن، تعداد رانندگان بیشتر شده ولی تقاضای سفر رشد نکرده یا حتی کاهشی شده است. در بازار پیکهای موتوری نیز همین الگو تکرار میشود. رئیس اتحادیه حملونقل بار سبک شهری و پیکموتوری تهران چند روز قبل به همین آمار اشاره کرده و گفته بود در حال حاضر حدود چهار تا پنج هزار نفر در قالب دفاتر پیکموتوری تحت پوشش اتحادیه تهران فعالیت میکنند. این مقام گفته بود: متوسط درآمد روزانه یک پیکموتوری حدود یک میلیون تومان است، اما بخش زیادی از این مبلغ صرف هزینه بنزین، استهلاک موتور و کمیسیون میشود و در نهایت درآمد خالص راننده رقم بالایی نخواهد بود. از طرف دیگر، گفته میشود تعداد تقاضا برای پیکهای موتوری از روزی 700 تماس به 200 مورد رسیده است. این مسئله نشان میدهد اشتغال هست، اما کیفیت آن بهشدت پایین است. در کنار این آمارها، سنجاق، پلتفرم جذب متخصصان نیز در گزارشی از افزایش جذب در این پلتفرم خبر داده بود. این پلتفرم اعلام کرده تعداد متخصصان جذبشده در آن در اردیبهشتماه نسبت به شش ماه گذشته دو برابر شده است. آمار سنجاق از این نظر اهمیت دارد که نشان میدهد موج تعدیل بیکاری فقط شامل نیروهای ساده نبوده و متخصصان حوزههای مختلف را نیز شامل شده است. آماری که نشان میدهد نیروهای ماهر نیز از بازارهای رسمی و سنتی کنار گذاشته شدهاند. آمار شوکهکننده دیگر مربوط به پلتفرم آچاره است؛ آماری که میگوید ثبتنام در حوزههایی مانند نظافت و پذیرایی در اردیبهشت 1405 نسبت به اردیبهشت 1404 سه برابر شده است.
اقتصاد کوچکتر، رقابت مخربتر
آنچه امروز در حال وقوع است، از منظر اقتصادی یک هشدار جدی است. اقتصاد زمانی رشد میکند که نیروی کار به سمت فعالیتهای با ارزش افزوده بالاتر حرکت کند. اما اکنون، جهت حرکت معکوس شده است: افزایش سهم مشاغل کممهارت و کاهش نقش فعالیتهای مولد. مسئله فقط تغییر ترکیب اشتغال نیست؛ تناقض عمیقتری در حال شکلگیری است: افزایش عرضه خدمات، همزمان با کاهش تقاضا برای آنها. به بیان ساده، کیک اقتصاد کوچکتر شده، اما تعداد افرادی که برای سهمبردن از آن رقابت میکنند، بهشدت افزایش یافته است. نتیجه این وضعیت، رقابت مخرب، کاهش قیمتها، افت درآمد واقعی و فرسایش سرمایه انسانی است. در کنار این روند، ناپایداری اینترنت نیز به یک عامل تشدیدکننده تبدیل شده است. اقتصاد پلتفرمی به اتصال پایدار وابسته است، اما اختلال در اینترنت، دسترسی به اپلیکیشنها را محدود کرده، فرایند ثبت سفارش را مختل کرده و حتی امکان جستوجوی خدمات را کاهش داده است. در چنین شرایطی، نهتنها تقاضا کاهش یافته، بلکه مسیر دسترسی به همان تقاضای محدود نیز مسدود شده است. این گزارش درباره بیکاری نیست؛ درباره سقوط کیفیت اشتغال است. اقتصادی که در آن متخصصان به مشاغل کممهارت پناه میبرند، تقاضا کاهش مییابد و زیرساختها ناپایدار است، در مسیر فرسایش قرار دارد. ادامه این روند به معنای تثبیت یک اقتصاد کمبازده، کمدرآمد و نابرابر است؛ اقتصادی که حتی با افزایش تعداد شاغلان، فقیرتر میشود.
