حمله موشکی پیش از مذاکرات سهجانبه؛ پیام روشن پوتین به کییف
ژنو تحت فشار مسکو
کرملین وانمود میکند دنبال «پایان جنگ» است، اما فقط اگر پایانش شبیه پیروزی باشد. همزمان با ورود هیئتها به ژنو، مسکو فشار را از دو مسیر بالا برد: اول، تشدید حملات به شبکه انرژی و زیرساختهای حیاتی اوکراین در میانه زمستان؛ دوم، تأکید دوباره بر مطالبات سیاسی و سرزمینی که عملا قرار است دولت زلنسکی را از درون فرسوده کند.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
شرق: کرملین وانمود میکند دنبال «پایان جنگ» است، اما فقط اگر پایانش شبیه پیروزی باشد. همزمان با ورود هیئتها به ژنو، مسکو فشار را از دو مسیر بالا برد: اول، تشدید حملات به شبکه انرژی و زیرساختهای حیاتی اوکراین در میانه زمستان؛ دوم، تأکید دوباره بر مطالبات سیاسی و سرزمینی که عملا قرار است دولت زلنسکی را از درون فرسوده کند. واشنگتن در نقش میانجی میایستد، اما کییف و پایتختهای اروپایی، تضمین امنیت پساجنگ را از آمریکا میخواهند و مسکو هر حضور صلحبان غربی را رد میکند. پرسش کلیدی این است که دونالد ترامپ تا کجا حاضر است برای بستن توافق، پای تعهدات امنیتی واقعی بایستد؟
در همین قاب، یک محاسبه زمانی هم روی میز است. مقامهای غربی در ارزیابیهایشان از تزلزل اقتصاد روسیه و بالارفتن تلفات میگویند و از اینکه مسکو در دو ماه گذشته بیش از آنچه جایگزین کند، نیرو از دست داده است. در نگاه کرملین، پنجره رسیدن به توافق «مطلوب» ممکن است کوچکتر شود، چون با نزدیکشدن انتخابات میاندورهای کنگره، دولت آمریکا میتواند گرفتار سیاست داخلی شود و حتی اگر کنگره تحت کنترل دموکراتها برود، تصمیمگیری ترامپ سختتر خواهد شد. همین ترس از «کاهش دست باز» واشنگتن، به انگیزهای برای فشار بیشتر در کوتاهمدت تبدیل شده است.
اما در آن سوی میز، نشانهای از عقبنشینی واقعی دیده نمیشود. افرادی که در جریان گفتوگوها بودهاند میگویند مسکو حاضر نیست از مطالبات اصلی خود کوتاه بیاید، از جمله اینکه اوکراین بخشی از سرزمین را واگذار کند. به نوشته واشنگتنپست، یکی از افراد نزدیک به مذاکرات، این تناقض را بیپرده توصیف کرده است: روسها شاید «صلح» بخواهند، اما فقط «صلح تحت شروط خودشان». این فرد میگوید با وجود حرفهای عمومی درباره «پرباربودن» گفتوگوها، عملا روند پیش نمیرود و هرچه بوده، همان توافقهای محدود قبلی است.
در این میان، مسکو یک بازی مکمل هم با واشنگتن راه انداخته است: پیشنهاد معاملههای اقتصادی و حتی شراکتهای امنیتی در گفتوگوهای جداگانه با آمریکا. هدف، نگهداشتن تیم ترامپ «در مدار» و دورکردن سایه تحریمهای تازه است. یک مقام روس صریح گفته این مانور برای فرار از بستههای تحریمی جدیدی است که لیندزی گراهام پیشنهاد میکند. این یعنی کرملین همزمان که از «دیپلماسی» حرف میزند، دیپلماسی را با مشوق اقتصادی و تهدید نظامی بستهبندی کرده است.
حمله زمستانی و مذاکرات ژنو
بازگشت ولادیمیر مدینسکی به صدر هیئت روسیه برای گفتوگوهای ژنو، از نگاه تحلیلگران نشانهای است که مسکو میخواهد روی سختترین خواستههای سیاسیاش پافشاری کند. مدینسکی در گذشته حاکمیت اوکراین را زیر سؤال برده بود و حالا حضورش به این تعبیر گره میخورد که کرملین همچنان دنبال فرمولی است که یا زلنسکی را کنار بزند یا ساختار دولت اوکراین را از معنا تهی کند. پیام سیاسی این انتخاب ساده است: مسکو صرفا دنبال خط آتشبس نیست، دنبال دستبردن در معادله قدرت در کییف است.
حملههای نظامی هم دقیقا روی همان خط فشار حرکت میکند. در اودسا، حملات شبانه به زیرساختهای غیرنظامی و انرژی گزارش شد و سه نفر زخمی شدند؛ در دنیپرو هم اهداف مشابهی زده شد. این ضربات بخشی از کمپین زمستانی برای فلجکردن سیستم انرژی اوکراین توصیف شده است، کمپینی که صدها هزار نفر را در سرما و تاریکی گذاشته و در مواردی حتی تأمین آب را مختل کرده است. آندری سیبیها در پیامی در ایکس نوشت مسکو فقط «زبان فشار» را میفهمد و بدون پشتوانه قدرت، دیپلماسی را جدی نمیگیرد.
در سطح اعداد، روایت جنگ در ژانویه تیزتر میشود. وزارت دفاع اوکراین گفته روسیه در ژانویه ۹۱ موشک بالستیک شلیک کرده که بالاترین رقم ماهانه از آغاز تهاجم تمامعیار بوده است. ولودیمیر زلنسکی هم گفته در همان ماه، روسیه شش هزار پهپاد تهاجمی، حدود پنج هزار و 500 بمب هدایتشونده و ۱۵۸ موشک از انواع مختلف شلیک کرده و بخش عمده این حجم، انرژی و زیرساختهای حیاتی را هدف گرفته است. این اعداد برای میز مذاکره هم معنا دارد: هر موج حمله، ابزار چانهزنی را تیزتر میکند و هزینه اجتماعی مقاومت را بالا میبرد.
همزمان، فشار از واشنگتن هم بالاتر رفت. دونالد ترامپ دوشنبهشب در هواپیمای ریاستجمهوری به خبرنگاران گفت: «اوکراین بهتر است سریعا سر میز مذاکره بیاید». هیئت آمریکا در ژنو شامل استیو ویتکاف فرستاده ترامپ، جرد کوشنر داماد ترامپ و دنیل دریسکل وزیر ارتش آمریکا بودند. روسیه هم ایگور کوستیوکوف، رئیس اطلاعات نظامی را فرستاد که هفته قبل گفتوگوهای ابوظبی را هدایت کرده بود و هیئت اوکراین را کییریلو بودانوف، رئیس پیشین اطلاعات نظامی که اکنون رئیس دفتر زلنسکی است، رهبری کرد. با این ترکیب و با مطالبات ثابت مسکو، تحلیلگران احتمال «جهش» در ژنو را پایین میدانند.
تاتیانا استانووایا، پژوهشگر ارشد مرکز روسیه اوراسیا در کارنگی به واشنگتنپست میگوید شاید در برخی موضوعات پیشرفتهای محدود رخ دهد اما یک بلوک از مسائل اصولی، بهویژه موضوعات سیاسی و تضمینهای امنیتی، بیمصالحه میماند. او تأکید میکند اوکراین در تضمین امنیتی عقب نمینشیند و روسیه هم از مطالبات خود عقب نمیرود. معنای عملی این حرف، برای روز دوم جنگ و صلح، روشن است: حتی اگر روی جزئیات فنی توافق شود، جایی که «امنیت» و «قدرت سیاسی» شروع میشود، مذاکرات دوباره قفل میکند.
نگرانی اروپا و فهرست مطالبات مسکو
در پایتختهای اروپایی، ترس اصلی این است که روسیه سر میز مذاکره چیزی را بگیرد که در میدان به آن نرسیده است. کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در حاشیه کنفرانس امنیتی مونیخ گفته بزرگترین تهدید این است که مسکو در مذاکره بیش از دستاوردهای میدان امتیاز بگیرد. او به این هم اشاره کرده که پیشرویهای روسیه حداقلی بوده، اما بهای انسانی سنگینی داشته و از رقم 1.2 میلیون کشته و زخمی سخن گفته است. این نگاه اروپایی، عملا معادله را به سمت «مهار امتیازدهی» هل میدهد، نه صرفا «پایان درگیری».
از منظر خواستههای سیاسی، فهرست بلند است. مسکو تضمین میخواهد که اوکراین به ناتو نپیوندد و حتی از ممنوعیت «ملیگرایی اوکراینی» صحبت میشود. استانووایا میگوید همین تمرکز بر مطالبات سیاسی توضیح میدهد چرا پوتین مدینسکی را میفرستد: پیام این است که پرونده فقط مرزبندی نیست، بلکه مهندسی هویت سیاسی اوکراین است. این دقیقا همان نقطهای است که در آن هر توافقی بدون تضمین امنیتی سخت، میتواند به مکثی کوتاه و بعد موج بعدی حمله تبدیل شود.
انتخابات، دونباس، تضمین ۲۰ساله
اوکراین تلاش میکند به دولت ترامپ نشان دهد مانع توافق نیست. زلنسکی در مونیخ گفته آماده است تحت فشار واشنگتن، مسیر انتخابات ریاستجمهوری را بپذیرد، اما تأکید کرده برای برگزاری امن انتخابات، دستکم آتشبس دوماهه لازم است. در عین حال، قانون اوکراین رأیگیری در زمان جنگ را ممنوع کرده و بسیاری از کارشناسان انتخابات و دموکراسی میگویند با اشغال بخشهای بزرگی از خاک، حضور میلیونها پناهنده در خارج، آوارگی داخلی و استقرار صدها هزار سرباز در خط مقدم، رساندن انتخابات به معیارهای بینالمللی بسیار دشوار است. اینجا «انتخابات» تبدیل به ابزار فشار میشود، نهفقط سازوکار مشروعیت.
حتی بحثی حساستر هم مطرح شده است: عقبکشیدن از دونباس. دولت زلنسکی به صورت تلویحی گفته ممکن است با خروج نیروها از مناطق بهشدت مستحکم دونباس که مسکو خواهان واگذاری آن است و در چهار سال جنگ نتوانسته کامل تصرفش کند، موافقت کند؛ اما فقط در صورتی که آمریکا اول تضمینهای امنیتی «حقوقی و آببندیشده» بدهد و فقط اگر منطقه به ناحیه غیرنظامی تبدیل شود. این شرطگذاری، اعتراف به واقعیت تلخ صحنه است: عقبنشینی بدون چتر امنیتی، یعنی بازکردن راه بازگشت روسیه.
چند تحلیلگر و برخی مقامهای اروپایی هشدار دادهاند اگر تضمینها شل و ول باشد، روسیه از فرصت استفاده میکند و دوباره جلو میآید. اریک سیاراملا، پژوهشگر کارنگی که در دوره اول ترامپ در شورای امنیت ملی کار کرده، میگوید پوتین ممکن است در چنین ترتیبی «ارزش تاکتیکی» ببیند، چون بعد از خالیشدن منطقه از نیروهای اوکراینی، جلوگیری از ورود دوباره نیروهای روسی عملا ناممکن میشود و حتی ممکن است «بدون شلیک گلوله» رخ دهد. زلنسکی هم دوشنبه در ایکس هشدار داده اجازهدادن به متجاوز برای «گرفتن چیزی» اشتباه بزرگی است، چون میتواند به بازسازی ارتش روسیه و شروع دوباره حمله منجر شود.
زلنسکی در مونیخ گفته اوکراین به توافقی دستکم ۲۰ساله برای تضمینهای امنیتی نیاز دارد و میخواهد دقیقا روشن باشد آمریکا چه کمکی به نیروهای اروپایی خواهد کرد. مقامهای اوکراینی هشدار دادهاند واگذاری دونباس، از جمله شهرهای موسوم به «دژ» مثل کراماتورسک و اسلوویانسک، اوکراین را در برابر حملههای بعدی بیدفاعتر میکند. یک مقام امنیتی اوکراین گفته اگر دونباس واگذار شود شاید برای شش ماه یا یک سال «نفسی تازه» ایجاد شود، اما روسیه در همین فاصله دوباره مسلح میشود و بعد موج جدیدی از تشدید درگیری میآید و دفاع سختتر خواهد شد. روز دوم هر توافق، دقیقا از همینجا شروع میشود: از اینکه مکث کوتاه را با صلح اشتباه نگیرند.
آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.
