فاشیسم آمریکایی: مسئله‌ای برای کل جهان

سیدحسن مرتضوی‌کیاسری

سخنرانی مارکو روبیو در آتن (۷ اکتبر ۲۰۲۶) بر محور هویت غربی و دوگانه خودی و بیگانه بوده است. سخنرانی او یادآور ادبیات و ارجاعات تاریخی دیکتاتورهای تاریخ است که گرایش‌های هویتی را سمت جنگ با بیگانه فرضی سوق می‌دهند. صدام در جنگ با ایران مدام به جنگ قادسیه اعراب و ایران ارجاع می‌داد، اما از نخستین قربانیان او پس از ناکامی در حمله به ایران، یک کشور عربی حامی صدام بود. ارجاع به اتفاقات تاریخی و هویت‌گرایی افراطی برای زمینه‌سازی حذف و جنگ در رفتار هیتلر پیش از جنگ جهانی دوم نمونه دیگر است. ناپلئون جنگ‌هایش را با جنگ‌های باستان اسکندر و امپراتوری روم با ایران تشبیه می‌کرد. او این شباهت را بهانه رسالت هویتی و نشانه پیروزی در جنگ عنوان می‌کرد. او پیش از حمله به مصر گفت: اهرام مصر چند هزار سال است منتظر شما هستند. روبیو تلاش دارد خط تمدنی پیوسته از دوران باستان تا الان به اروپا اعلام کند. خطر این ارجاعات توجیه هویت‌گرایی افراطی است که ممکن است به فاشیسم منجر شود که سازوکار مشترک با هویت‌گرایی افراطی دارد. اروپا تجربه‌های قابل توجه در سیر استیلای فاشیسم و مبارزه با آن دارد. اندیشمندان سیاسی اروپا احتمالا مفاهیم و نشانه‌های هویت‌گرایی افراطی در سخنرانی روبیو را درک کرده و عواقب همراهی با چنین جریانی را ارزیابی خواهند کرد. فاشیسم ابتدا دایره‌ای بزرگ از خودی‌ها تعریف می‌کند. با این اجماع موقت، گروه‌ها یا کشورهای خارج از آن دایره را به‌راحتی رام یا حذف می‌شوند. با تثبیت قدرت در هر مرحله تدریجا این دایره کوچک‌تر شده و گروه‌ها یا کشورهای بیشتری مشمول اقدامات حذفی می‌شوند. مرکز تصمیم و جریان‌سازی این دایره اشخاص یا گروهی هستند که با مفاهیم انسانی مثل منافع جهانی بشری میانه ندارند. نشانه این ادعا در سخنرانی مورد نظر یافت می‌شود. تمرکز و تقدیس وجوه مشترک با سایرین موقت بوده و احتمالا برای همراه‌کردن فعلی آنهاست. اشتراکات هویتی در این فرایند فریب بسیار مهم هستند. اگر اروپا بخواهد با این روند همراهی یا حتی مدارا کند، خود اروپا قربانی آن خواهد بود؛ چون اروپا فعلا نسبت به حلقه هویتی این جریان یک بیگانه بی‌خطر است. برای حلقه‌ای که هسته فکری آن «اول آمریکا» است، در نهایت هیچ بیگانه‌ای بی‌خطر نخواهد بود.