«شرق» گزارش میدهد:
۱۲ فقره آتشسوزی در میانکاله؛ پای زمینخواران در میان است
شلیک به خودروی مدیر پناهگاه میانکاله
۱۲ فقره آتشسوزی در میانکاله طی ۱۷ روز و شلیک مستقیم به مدیر این پناهگاه، دستگیری دو تن از مظنونین حریق و احتمال آتش زدن تراکتور متعلق به محیط زیست، فرضیه عمدی بودن آتشهای میانکاله را به امری واقعی و قطعی تبدیل کرده است.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
زینب رحیمی- ۱۲ فقره آتشسوزی در میانکاله طی ۱۷ روز و شلیک مستقیم به مدیر این پناهگاه، دستگیری دو تن از مظنونین حریق و احتمال آتش زدن تراکتور متعلق به محیط زیست، فرضیه عمدی بودن آتشهای میانکاله را به امری واقعی و قطعی تبدیل کرده است.
در روزهای گذشته بارها فیلمهای آتشسوزی گسترده زمینهای میانکاله در فضای مجازی منتشر شده است، شعلههای بلندی که به جان انارستانها افتاده است. در عمدی بودن آتشسوزیها تردیدی نیست و تاکنون دو مظنون شناسایی و دستگیر شدهاند.
احتمال داده میشود پای دامداران متخلف برای تصرف بیشتر زمین در میان باشد. شاید هم آتشسوزیها کار متخلفانی است که سابقه شکار غیرمجاز یا تصرف غیرقانونی زمین را دارند و حالا برای انتقامگیری از محیط زیست و واداشتن ماموران محیط زیست به عقبنشینی، میانکاله را عمدا آتش میزنند. شلیک مستقیم به خودروی مدیر پناهگاه میانکاله این فرضیه را جدیتر کرده است.
مدیرکل حفاظت محیطزیست استان مازندران با تشریح اقدامات انجامشده برای مدیریت آتشسوزیهای میانکاله، از اجرای برنامههای پیشگیرانه از سال گذشته، تجهیز منطقه، آموزش نیروها بر اساس استانداردهای بینالمللی، وقوع ۱۲ فقره آتشسوزی عمدی در فاصله ۲۶ تیر تا ۱۲ مردادماه امسال (۱۴۰۵) و شناسایی افراد مظنون حریق خبر میدهد.
همچنین جمال ابوطالبی دبیر شبکه تشکلهای حوزه محیط زیست و منابع طبیعی مازندران با تشریح جزئیات دهمین آتشسوزی فصل در ذخیرهگاه زیستکره میانکاله، از وقوع همزمان آتش در سه نقطه، خسارت به تجهیزات اطفای حریق، آسیب به زیستگاه طبیعی و حیاتوحش میانکاله، دشوارتر شدن حفاظت از منطقه به دلیل خشکی تالاب و لزوم استقرار سامانههای پایش دائمی در میانکاله میگوید و تاکید میکند آتشسوزیهای سریالی میانکاله نیازمند ورود جدی نهادهای امنیتی و قضایی است. او خشکی تالاب میانکاله را در توسعه حریق و ناامن شدن این منطقه موثر میداند.
۱۲ فقره آتشسوزی در میانکاله
محمدرضا کنعانی، مدیرکل حفاظت محیطزیست استان مازندران، درباره آتشسوزیهای پی در پی در محدوده تالاب میانکاله میگوید: «امسال نخستین حریق در روز جمعه ۲۶ تیرماه و همزمان در دو نقطه از میانکاله رخ داد که به دلیل وزش شدید باد، آتشسوزیها به سرعت گسترش یافتند.»
وی با اشاره به روند وقوع آتشسوزیها به «شرق» میگوید: «از ۲۶ تیر تا ۱۲ مرداد، ۱۲ فقره آتشسوزی در میانکاله ثبت شده است. در برخی روزها یک حریق و در برخی روزهای دیگر دو حریق رخ داد و تنها در معدودی از روزها آتشسوزی گزارش نشد. بهجز آتشسوزی آشوراده در دوازدهم مرداد، تقریبا همه حریقها در محدوده مرتع ارژنگ و در ۱۵ کیلومتر ابتدایی ضلع غربی میانکاله رخ دادهاند.»
شناسایی مظنوین حریق میانکاله
مدیرکل حفاظت محیطزیست مازندران با تأکید بر اینکه منشأ هر ۱۲ آتشسوزی امسال عمدی بوده است، میگوید: «تاکنون تعدادی از افراد مظنون شناسایی شدهاند و دو نفر نیز هنگام وقوع حریق به دلیل حضور مشکوک در محل، بازداشت و به مراجع ذیربط تحویل داده شدهاند. همچنین افرادی که سابقه تصرف اراضی یا شکار غیرمجاز داشتهاند و بررسیهای اولیه احتمال ارتباط آنان با این حوادث را مطرح کرده است، به مراجع مسئول معرفی شدهاند.»
آتش سریالی و عمدی میانکاله
کنعانی در عین حال تأکید میکند وقوع آتشسوزیهای سریالی موضوع تازهای نیست و در سالهای گذشته نیز در دوره مدیریت رؤسای پیشین منطقه، چنین حوادثی بارها تکرار شده است. با این وجود مدیرکل محیط زیست استان مازندران با تاکید بر ضرورت شناسایی آتشزنندگان میانکاله ابراز امیداری میکند که با پیگیری نهادهای امنیتی، قضایی و اطلاعاتی که تاکنون جمعآوری شده، امسال عامل یا عاملان آتشسوزیهای سریالی میانکاله شناسایی و با آنان برخورد قانونی صورت گیرد.
جمال ابوطالبی، فعال محیط زیست مازندران، آتشسوزیهای میانکاله را عمدی و سریالی میداند. او میگوید که وقوع همزمان آتش در سه نقطه نزدیک به یکدیگر نشان میدهد آتشسوزیهای سریالی میانکاله عمدی و دارای عامل انسانی هستند و به همین دلیل ورود جدی نیروهای انتظامی، امنیتی و دستگاه قضایی برای شناسایی و برخورد با عاملان ضروری است.
تراکتور محیط زیست را آتش زدند؟
مدیرکل حفاظت محیطزیست مازندران در ادامه از خسارت به تجهیزات خبر داده و میگوید: «در جریان آتشسوزی دوازدهم مرداد، یک دستگاه تراکتور و یک دستگاه لودر سازمانی در آتش گرفتار شدند. تراکتور بهطور کامل از چرخه استفاده خارج شد و لودر نیز آسیب جدی دید، اما خوشبختانه محیطبانان پیش از گسترش آتش موفق به ترک خودروها شدند و هیچیک از آنها آسیب ندیدند.»
کنعانی درباره برخی شایعات مبنی بر آتش زدن عمدی تراکتور سازمان محیط زیست توسط متخلفین محل میگوید: «چنین موضوعی صحت ندارد. تراکتور در جریان عملیات و پس از محاصره شدن در آتش دچار حریق شد، اما در همان شب، خودروی سازمانی رئیس پناهگاه حیاتوحش هدف تیراندازی افراد ناشناس قرار گرفت. این موضوع به مراجع ذیربط گزارش شده و در حال بررسی است.»
جان محیطبانان میانکاله در خطر بود
جمال ابوطالبی، دبیر تشکلهای محیط زیست و منابع طبیعی مازندران، جزییاتی از دهمین آتشسوزی در میانکاله را توضیح داده و با اشاره اینکه حوالی ساعت ۸ صبح روز دوشنبه ۱۲ مرداد ۱۴۰۵، همزمان در سه نقطه نزدیک به یکدیگر در مرکز ذخیرهگاه میانکاله آتشسوزی آغاز شد و به دلیل وزش شدید باد، حریق به سرعت گسترش یافت، به «شرق» میگوید: «از همان دقایق نخست، مدیریت ذخیرهگاه از طریق اطلاعرسانی بومیان و جامعه محلی از وقوع آتشسوزی مطلع شد و همراه با محیطبانان، نیروهای مردمی دهستان میانکاله، بومیان و دامداران برای مهار آتش وارد عمل شدند. همچنین لودر و تراکتورهای مستقر در ذخیرهگاه نیز بلافاصله به محل حادثه اعزام شدند.»
ابوطالبی این طور ادامه میدهد: «شدت وزش باد و گستردگی آتش به اندازهای بود که مدیریت پناهگاه، رؤسای ادارات حفاظت محیط زیست شهرستانهای بهشهر و گلوگاه و مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران که در محل حضور داشتند، ناچار شدند از ستاد مدیریت بحران، جمعیت هلالاحمر و مدیریت بندر امیرآباد درخواست کمک کنند. در ادامه، علاوه بر نیروهای آتشنشانی شهرداری بهشهر و بندر امیرآباد، بالگرد اطفای حریق جمعیت هلالاحمر نیز در عملیات مشارکت کرد.»
به گفته وی، عملیات اطفای حریق تا پاسی از شب ادامه یافت و در جریان آن یک دستگاه تراکتور و تنها لودر خریداریشده و مستقر در پناهگاه طعمه حریق شدند. محیطبانانی که برای نجات این ماشینآلات تلاش میکردند نیز به سختی از میان شعلههای آتش جان سالم به در بردند.
انارستانها سوختند
برخی فعالان محیط زیست معتقدند طی ۱۲ فقره آتشسوزی حداقل ۱۰۰۰ هکتار از میانکاله طعمه حریق شده است. برخی احتمال میدهند که پوشش گیاهی این محدوده دیگر احیا نشود. کنعانی، مدیر کل محیط زیست مازندران، درباره برآورد خسارتها میگوید: «تا پایان دهمین آتشسوزی، وسعت اراضی آسیبدیده ۵۳۶ هکتار برآورد شده بود، اما هنوز فرصت محاسبه خسارتهای ناشی از حریقهای یازدهم و دوازدهم فراهم نشده است. این برآوردها هم از طریق بازدیدهای میدانی و هم تصاویر ماهوارهای انجام میشود.»
وی با اشاره به تخریب پوشش گیاهی و جانوری میانکاله میگوید: «عمده پوشش گیاهی بخشهای آسیبدیده را انارستانها و سازیل تشکیل میدهد و گونههای شاخص جانوری نیز قرقاول و دراج هستند. اگرچه حیاتوحش هنگام وقوع آتش فرار میکند، اما لانهها و تخم پرندگان از بین میرود و خسارت قابل توجهی به زادآوری آنها وارد میشود.»
قرقاولها آتش گرفتند
دبیر شبکه تشکلهای حوزه محیط زیست و منابع طبیعی مازندران هم در ادامه با اشاره به خسارتهای وارده به حیاتوحش میگوید: «آتشسوزی تنها پوشش گیاهی را از بین نمیبرد، بلکه گونههای جانوری نیز آسیب جدی میبینند. خرگوش، تشی، گراز و سایر گونههای وابسته به اکوسیستم خشکی میانکاله در معرض خطر قرار دارند. همچنین در یکی از آتشسوزیها قرقاولی مشاهده شد که روی تخمهای خود سوخته بود.»
وی درباره پوشش گیاهی آسیبدیده هم این طور میگوید: «بخش عمده منطقه دچار حریق، انارستانهای طبیعی است و علاوه بر آن بوتههای تمشک، که در گویش مازندرانی «لَم» نامیده میشوند، آلوچه وحشی، ازگیل وحشی، انگور وحشی و گونههای مختلف گیاهی دیگر نیز در این آتشسوزیها آسیب میبینند.»
اقدامات تلافیجویانه متخلفان دلیل آتشسوزی میانکاله
گفته میشود در میانکاله حداقل ۹۰ دامدار دارای مرتع و با حق چرا وجود دارند که تعدادی از آنها دام مازاد در اختیار دارند. موضوعی که به نظر میرسد به چالش مهمی برای میانکاله و اختلاف بین محیط زیست و تعدادی از این دامداران متخلف تبدیل شده است. برخی گمانهها بیانگر این است که سوختن انارستانهای میانکاله فرصت را برای رویش گیاهان جدید و مناسب به منظور چرای دام تسهیل میکند. در همین زمینه یکی از فعالان محیط زیست که نخواست نامش فاش شود، در گفتوگو با «شرق» پای متصرفان اراضی و شکارچیان غیرمجاز را به میان میکشد و میگوید: «برخی افراد بومی سابقه تصرف اراضی ملی یا تخلفات شکار و صید دارند و برخوردهای قانونی با آنها انجام شده است. طبیعی است که چنین افرادی ممکن است برای ضربه زدن به مجموعه محیطزیست یا مناطق حفاظت شده دست به اقدامات تلافیجویانه بزنند. در میانکاله نیز این ذهنیت وجود داشته که با ایجاد آتشسوزی میتوانند محیط زیست را مجبور به عقب نشینی کنند؛ یعنی هر زمان که برخورد با تخلفات دام مازاد یا تصرف اراضی جدیتر شده، تعداد آتشسوزیها نیز افزایش یافته است.»
دبیر شبکه تشکلهای حوزه محیط زیست و منابع طبیعی مازندران هم احتمال آتش زدن میانکاله توسط دامداران متخلف را رد نمیکند اما میگوید: «دامداران قانونمدار، باسابقه و بومیان شریف میانکاله نیز خواستار کشف حقیقت، شناسایی متخلفان و پایان یافتن آتشسوزیهای سریالی هستند و نجات اکوسیستم خشکی ذخیرهگاه را مطالبه میکنند.»
زمینخواری انگیزه آتش میانکاله
وی همچنین یکی از فرضیههای مطرح درباره انگیزه آتشسوزیها را تلاش برخی دامداران برای افزایش سطح مرتع دانسته و توضیح میدهد که بوتههای تمشک خاردار که در گویش محلی «لَم» نامیده میشوند، مانع چرای گوسفندان هستند. به اعتقاد او، ممکن است برخی افراد با آتش زدن این بوتهها تلاش کنند پس از رویش مجدد علف، امکان چرای بیشتر دامهای خود را فراهم کنند. وی عامل احتمالی دیگر را تعارض میان مدیریت پناهگاه و برخی متخلفان عنوان کرده و میگوید: «تیراندازی اخیر به خودروی مدیر پناهگاه میانکاله نیز نشان میدهد این تعارضها وجود دارد و ممکن است در برخی آتشسوزیها مؤثر باشد.»
این فعال محیط زیست به احتمال وجود عوامل دیگری نیز اشاره کرده و میگوید: «احتمال فعالیت افرادی با انگیزههای مرتبط با زمین و املاک نیز قابل بررسی است؛ افرادی که ممکن است با ایجاد آتشسوزی به دنبال تغییر شرایط منطقه و فراهم کردن زمینه ورود و تصرف تدریجی اراضی باشند. این موضوع نیز نیازمند بررسی دقیق از سوی مسئولین است.»
کمبود امکانات در میانکاله؟
با اینکه برخی فعالان محیط زیست طی روزهای گذشته درباره کمبود امکانات اطفای حریق میانکاله سخن گفتند اما کنعانی مدیرکل محیط زیست استان مازندران ادعا میکند: «برخلاف برخی تصورات، در آتشسوزیهای امسال با کمبود تجهیزات یا ماشینآلات مواجه نبودیم و نیروهای عملیاتی نیز از روحیه بسیار خوبی برخوردار بودند. تعداد آتشسوزیها بالا بود، اما به دلیل فعال بودن سیستم دیدهبانی، نیروها در کوتاهترین زمان ممکن به محل اعزام میشدند و هیچیک از عملیاتها بیش از ۱۰ تا ۱۲ ساعت طول نکشید و حتی برخی حریقها ظرف دو تا سه ساعت مهار شدند.»
او تاکید میکند که در دو مورد از آتشسوزیها از امداد هوایی استفاده شده است؛ نخست در آتشسوزی ۲۶ تیر و بار دیگر در حادثه آشوراده که با درخواست ادارهکل، بالگرد برای اطفای هوایی اعزام شد.
کنعانی، مدیر کل حفاظت محیط زیست مازندران، ضمن قدردانی از محیطبانان میانکاله میگوید: «از ۲۶ تیرماه تاکنون بسیاری از نیروها عملا فرصت استراحت نداشتهاند. در میانکاله ۲۵ نفر کادر حفاظتی حضور دارند که با نیروهای اعزامی از ادارهکل و شهرستانهای دیگر تقویت شدند، اما عملیات اطفای حریق در این منطقه کاملا تخصصی است و تنها محیطبانان میانکاله که شناخت کامل از رفتار آتش و نحوه کار با ماشینآلات دارند، مسئول مستقیم اطفای حریق هستند. سایر نیروها وظایف حفاظتی، نگهبانی و گشت را بر عهده گرفتهاند تا نیروهای اصلی بتوانند در زمان نبود حریق استراحت کنند.»
مدیرکل حفاظت محیطزیست مازندران با تأکید بر تفاوت عملیات اطفای حریق در میانکاله با مناطق جنگلی و مرتعی تصریح میکند: «در میانکاله نیروی انسانی به تنهایی کارایی ندارد و حتی حضور صد نفر با بیل نیز نمیتواند آتش را مهار کند. تجهیزات متداول مانند دمنده، اره موتوری یا کولهپشتیهای آبپاش نیز کاربرد چندانی ندارند، زیرا پوشش گیاهی منطقه عمدتا از انارستان تشکیل شده و عملیات اطفا وابسته به ماشینآلات سنگین است. لودرها برای ایجاد آتشبُر و تراکتورهای مجهز به تانکرهای پنجهزار لیتری و پمپهای قوی برای آبپاشی نقش اصلی را ایفا میکنند.»
وی با اشاره به امکانات موجود در میانکاله تاکید میکند: «در حال حاضر هفت دستگاه تراکتور مجهز به تانکر و پمپ و یک دستگاه لودر سازمانی در میانکاله مستقر است. همچنین بر اساس هماهنگیهای از پیش انجامشده، ماشینآلات بندر امیرآباد، نیروگاه، شرکت خط لوله و شهرداری بهشهر و رستمکلا نیز بلافاصله در اختیار عملیات قرار گرفتند و لودرها و تانکرهای آبرسان خود را برای اطفای حریق اعزام کردند.»
مدیرکل حفاظت محیطزیست مازندران با اشاره به نقش دامداران در حفاظت از مراتع میگوید: «لازم است نقش و مسئولیت بهرهبرداران مراتع نیز مورد توجه قرار گیرد.» به گفته وی، مراتع بر اساس سامانههای عرفی در اختیار دامداران قرار دارد و آنان نیز در قبال حفاظت از این عرصهها مسئولیت دارند. از این رو این پرسش مطرح است که اگر مرتع یا محدوده تحت بهرهبرداری آنان دچار آتشسوزی میشود، چه مسئولیتی متوجه بهرهبردار است و آیا نباید در این زمینه نیز پاسخگو باشند؟
خشکی تالاب میانکاله را ناامن کرده
دبیر شبکه تشکلهای حوزه محیط زیست و منابع طبیعی مازندران در پایان گفتوگو با «شرق» به یکی از چالشهای جدی حفاظت از میانکاله اشاره کرده و میگوید: «پیشتر آب تالاب، بهویژه در ضلع جنوبی، نقش یک مانع طبیعی را برای ورود افراد متفرقه ایفا میکرد و اکوسیستم خشکی میانکاله، شامل انارستانها، مراتع و دامداریها، به واسطه همین آب محافظت میشد. در آن شرایط، ورود و خروج افراد صرفا از درب غربی ذخیرهگاه که تحت کنترل بود انجام میشد و مدیریت منطقه امکانپذیر بود.»
ابوطالبی با تاکید بر اینکه آب تالاب در گذشته نقش حفاظتی برای اکوسیستم خشکی میانکاله ایفا میکرد، این طور توضیح میدهد: «اکنون با خشک شدن تالاب میانکاله، این مانع طبیعی از بین رفته و ورود افراد از ضلع جنوبی ذخیرهگاه تقریبا بدون کنترل انجام میشود.» به گفته او، افراد میتوانند با خودروهای سواری، موتورسیکلت یا حتی به صورت پیاده وارد منطقه شوند و همین موضوع زمینه وقوع تخلفات مختلف از جمله سرقت دام، تخریب و آتشسوزی را فراهم کرده است.
ابوطالبی در پایان تأکید میکند: معتقد است تجهیز ذخیرهگاه میانکاله به سامانههای پایش آنلاین، دائمی و مستمر باید در اولویت اقدامات سازمان حفاظت محیط زیست قرار گیرد تا از تکرار چنین حوادثی جلوگیری شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
