چرا تهران لرزید؟

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

یک زلزله شناس گفت: وقوع زلزله‌ای با بزرگای ۴.۵ در پهنه پردیس را نباید به معنای «شروع حتمی» یک زمین‌لرزه بزرگ در خودِ شهر تهران تعبیر کرد، اما از نظر علمی، این رویداد یک سیگنال هشدار لرزه زمین‌ساختی جدی برای سامانه های گسلی پهنه تهران و البرز مرکزی است.

مهدی زارع، استاد دانشگاه و زلزله‌شناس،  با اشاره به زلزله‌های اخیر تهران، درباره این‌که آیا منشا این زمین‌لرزه‌ها گسل مشا بوده است، اظهار داشت: زلزله ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ پردیس با بزرگای ۴.۵، در انتقال تنش در پهنه گسلی پردیس و بومهن رخ داده و دومین زلزله در این اندازه پس از رخداد ۲۸-۱-۱۴۰۵ در پردیس محسوب می‌شود. این رویدادها عمدتاً تحت تأثیر پدیده تلاقی قطعه‌بندی گسل‌های اصلی صورت می‌گیرد.زارع توضیح داد که در روستای کلان لواسان، در ۱۰ کیلومتری شمال پردیس، پایانه شرقی گسل شمال تهران به گسل مشا می‌رسد. انتقال تنش ایستا با لغزشی، حتی کوچک، روی یکی از این گسل‌ها رخ می‌دهد و میدان تنش پیرامون آن تغییر کرده و به گسل مجاور منتقل می‌شود. در این گره، به دلیل قفل‌شدگی، تنش‌ها به جای تخلیه انباشته شده و این امر می‌تواند منجر به زلزله‌های خوشه‌ای در منطقه پردیس-بومهن گردد.این زلزله‌شناس افزود: وقوع هر لرزه در شاخه‌های شرقی گسل مشا، باعث ایجاد دو نوع پهنه حساس تنش در اطراف خود می‌شود؛ پهنه‌های افزایش تنش که پتانسیل شکست در آن‌ها بالاتر می‌رود و پهنه‌های کاهش تنش که موقتاً از حالت بحرانی خارج می‌شوند. زارع تاکید کرد که زلزله‌های کوچک روی گسل مشا معمولاً تنش را به سمت قطعه مجاور در پهنه شمال پردیس سوق می‌دهند.وی با اشاره به خمیدگی گسل مشا در نزدیکی پردیس و بومهن، این خمیدگی‌ها را در فیزیک سنگ به عنوان "موانع" روی گسل توصیف کرد. زارع بیان داشت: هنگامی که گسل مشا در قطعات شرقی (سمت دماوند) حرکت می‌کند، این حرکت در محل خمیدگی (نزدیک رودهن و پردیس) متوقف شده و باعث تمرکز شدید تنش در این ناحیه می‌شود که این موضوع دلیلی بر بالا بودن لرزه‌خیزی خرد در این قطعه خاص است.

استاد دانشگاه به نقش فشارهای منفذی و نفوذ سیالات در زون‌های گسلی منطقه، به‌ویژه با توجه به فعالیت‌های هیدروترمال دماوند، اشاره کرد و گفت: این عوامل باعث کاهش اصطکاک گسل‌ها شده و انتقال تنش را تسهیل می‌کنند، به طوری که حتی تغییرات اندک تنش می‌تواند منجر به گسیختگی شود.زارع همچنین یادآور شد که با توجه به وجود سدهای بزرگ در منطقه، مانند سد لتیان، تغییر تراز آب می‌تواند بر میدان تنش گسل‌های زیرین و مجاور تأثیر بگذارد که به آن لرزه‌خیزی القایی یا چکانشی گفته می‌شود.وی فرآیند وقوع زلزله‌های متوسط را نیز تشریح کرد و افزود: این زلزله‌ها تنش را از قطعات لغزیده به قطعات قفل‌شده که پتانسیل زلزله بزرگ‌تری دارند، منتقل می‌کنند.این زلزله‌شناس با بیان اینکه در پهنه پردیس با یک "رله تنش" روبه‌رو هستیم، توضیح داد: این بدان معناست که فعالیت در شاخه‌های فرعی و گسل‌های کوچک‌تر منطقه، نشان‌دهنده واکنش پوسته به انباشت تنش در گسل‌های اصلی، یعنی مشا و شمال تهران، است.در پایان، زارع تأکید کرد: وقوع زلزله‌ای با بزرگای ۴.۵ در پهنه پردیس را نباید به معنای «شروع حتمی» یک زمین‌لرزه بزرگ در خودِ شهر تهران تعبیر کرد، اما از نظر علمی، این رویداد یک سیگنال هشدار لرزه‌زمین‌ساختی جدی برای سامانه‌های گسلی پهنه تهران و البرز مرکزی است.