جهان علیه مالیات ناعادلانه

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

امیررضا انگجی: جنجالی‌ترین چهره در سیاست فرانسه، سیاست‌مدار نیست؛ او یک اقتصاددان به نام گابریل زوکمن است و ایده‌ای دارد که از ناامیدی مردم خشمگینی بهره می‌گیرد که تماشاگر افزایش هزینه‌های زندگی به دنبال فروپاشی دولت‌ها هستند. این مرد ۳۸‌ساله می‌خواهد همه خانوارهایی که دارایی خالص آنها بیش از صد میلیون یورو است، سالانه حداقل دو درصد از ارزش کل دارایی‌های خود را مالیات بپردازند. زوکمن می‌گوید این اقدام می‌تواند سالانه تا 200 میلیارد یورو درآمد داشته باشد. این پیشنهاد که «مالیات زوکمن» نام گرفته، به موضوع داغ این روزها در کشوری تبدیل شده است که نه‌تنها در آستانه یک بحران بزرگ بدهی است، بلکه رابطه پیچیده‌ای با میلیاردرها دارد. زوکمن استدلال می‌کند ‌با توجه به اینکه نرخ مالیات مؤثر برای میلیاردرهای فرانسوی کمتر از نرخ مالیات برای اکثر مالیات‌دهندگان دیگر است، باید اقداماتی انجام شود تا ثروتمندها سهم عادلانه خود را بپردازند.

مالیاتی با خاستگاه چپ میانه

روزی نیست که مزایا یا معایب مالیات زوکمن با شور و حرارت در رسانه‌ها مورد بحث قرار نگیرد؛ به‌خصوص با توجه به اینکه سوسیالیست‌ها‌ که در سرنگونی دو دولت آخر فرانسه نقش مهمی داشتند، این پیشنهاد را پذیرفته‌اند و در مذاکرات بودجه‌ای پرمخاطره با سباستین لکورنو، نخست‌وزیر جدید، شرکت می‌کنند. لکورنو و حزب میانه‌رو و طرفدار تجارت با این مالیات مخالف هستند، اما برای پیشبرد یک طرح هزینه‌ای که بتواند بازارها و نهادهای نظارتی را متقاعد کند که دومین اقتصاد بزرگ منطقه یورو غیرقابل کنترل نشده است، به حمایت حزب چپ میانه نیاز دارند. اینکه آیا مالیات زوکمن روی میز است یا خیر، مشخص نیست؛ زیرا تیم لکورنو برنامه‌های خود را مخفی نگه داشته است، اما زوکمن در حال حاضر موفق شده‌‌ بحث را از نو شکل دهد. پاسکال سنت‌آمانز، یک مقام فرانسوی که به مدت یک دهه رهبری تلاش برای اصلاح مالیات شرکت‌ها در سازمان همکاری و توسعه اقتصادی را بر عهده داشت، گفته است ‌«ارزش مالیات زوکمن به خود مالیات نیست، بلکه به تشخیص و دور‌شدن از این ایده است که هیچ کاری نمی‌توان انجام داد‌».

پس از یک دهه از کتاب بسیار موفق «سرمایه در قرن بیست‌و‌یکم» اثر توماس پیکتی، زوکمن تاج اقتصاددان ستاره بعدی فرانسه را بر سر می‌گذارد. کار او در زمینه مالیات بر ثروت، به الهام‌بخشیدن به نامزدهای چپ‌گرای ریاست‌جمهوری در ایالات متحده، از‌جمله سناتور الیزابت وارن از ماساچوست و سناتور برنی سندرز از ورمونت کمک کرد و مدال معتبر جان بیتس کلارک را در سال ۲۰۲۳ برای او به ارمغان آورد. سال گذشته، او به برزیل مشاوره داد؛ زیرا این کشور در تلاش بود‌ حداقل مالیات جهانی را برای میلیاردرها وضع کند و درست زمانی که این کشور ریاست گروه ۲۰ را بر عهده داشت. برنارد آرنو، اقتصاددان، گفته است که این مالیات «اقتصاد فرانسه را نابود خواهد کرد». دیگر اقتصاددانان بانفوذ استدلال می‌کنند که این اقدام میزان ناچیزی درآمد ایجاد می‌کند. کارشناسان حقوقی نگران هستند ‌این اقدام خلاف قانون اساسی باشد. سپس بحث فرار سرمایه مطرح می‌شود. اینکه میلیاردرها به سادگی فرانسه را ترک می‌کنند تا از پرداخت مالیات اجتناب کنند، با این حال‌ گروهی از اقتصاددانان مستقل که به دولت فرانسه مشاوره می‌دهند، دریافته‌اند که چنین مهاجرتی تأثیر اقتصادی درخور توجهی نخواهد داشت و این امر خللی کوچک در این استدلال ایجاد می‌کند، اما شاید بزرگ‌ترین نگرانی کاخ الیزه این باشد که چه بلایی می‌تواند بر سر «ملت استارتاپی» که مکرون در انتخابات سال ۲۰۱۷ وعده داده بود، بیاورد. بنیان‌گذاران کسب‌وکار مجبور خواهند شد علاوه بر درآمدشان، بر‌اساس ارزش بازار سهامی که در شرکت‌هایشان دارند و نوسان دارد، مالیات بپردازند. آرتور منش، بنیان‌گذار شرکت هوش مصنوعی میسترال فرانسه، گفت که با زوکمن موافق است که باید «عدالت مالی» بیشتری در فرانسه وجود داشته باشد، اما توضیح داد ‌قادر به پرداخت مالیات زوکمن نخواهد بود. زوکمن در پاسخ پیشنهاد داد‌ میلیاردرهایی که قادر به پرداخت نقدی نیستند، باید سهام خود را به دولت منتقل کنند؛ ‌راه‌حلی که منتقدان آن را کمونیستی خواندند.

جامعه مالیاتی 2درصدی زوکمانیا

هدف اصلی این طرح، مقابله با نابرابری‌های شدید ساختاری در نظام‌های مالیاتی کنونی و توقف فرار مالیاتی ابرثروتمندان در سراسر جهان است. در حال حاضر، سیستم‌های مالیاتی در بالاترین سطوح توزیع ثروت به‌شدت نزولی عمل می‌کنند؛ به این معنا که میلیاردرها نسبت به درآمد واقعی اقتصادی خود، درصد بسیار کمتری مالیات در مقایسه با طبقه متوسط و کارگر پرداخت می‌کنند. زوکمن با تکیه بر داده‌های آماری نشان می‌دهد ‌ثروت خالص میلیاردرهای جهان طی چهار دهه گذشته با نرخ متوسط سالانه ۷.۵ درصد (پس از کسر تورم) رشد کرده است، در حالی که نرخ مالیات مؤثر پرداختی آنها تنها معادل ۰.۳ درصد از کل ثروتشان بوده است. این شکاف عمیق، مشروعیت نظام‌های دموکراتیک و پایداری اقتصادی دولت‌ها را به‌شدت تهدید می‌کند. مکانیسم اصلی که ابرثروتمندان برای اجتناب از پرداخت مالیات استفاده می‌کنند، عدم اتکا بر درآمدهای سنتی مانند دستمزد است. بخش عمده ثروت این افراد در قالب سهام شرکت‌ها، دارایی‌های غیرمنقول و ساختارهای پیچیده هلدینگ‌های شخصی انباشته می‌شود. آنها با هدایت شرکت‌های خود به عدم توزیع سود سهام و عدم تحقق سود سرمایه‌ای، درآمد واقعی خود را از حوزه شمول مالیات بر درآمد اشخاص حقیقی خارج می‌کنند. طرح زوکمن برای حل این معضل، یک استاندارد مالیاتی بین‌المللی هماهنگ را پیشنهاد می‌کند که بر‌اساس آن، تمام افرادی که ثروت خالص آنها بیش از ‌صد میلیون دلار است، ملزم به پرداخت حداقل مالیات سالانه معادل دو درصد از ثروت خود باشند. این طرح برخلاف تصور رایج، یک مالیات بر ثروت سنتی نیست، بلکه به‌عنوان یک «مالیات بر درآمد فرضی مکمل» طراحی شده است؛ به این معنا که اگر یک میلیاردر از طریق سیستم‌های مالیاتی موجود، معادل دو درصد از ثروت خود یا بیشتر مالیات پرداخت کرده باشد، مشمول پرداخت هیچ مالیات اضافی نخواهد شد و این مکانیسم تنها برای پر‌کردن خلأ مالیاتی کسانی است که با ترفندهای قانونی از پرداخت سهم عادلانه خود سر باز می‌زنند.

یکی از ویژگی‌های برجسته این پیشنهاد، حفظ حاکمیت ملی کشورها در فرایند اجرا‌ست. اجرای این استاندارد نیازی به امضای یک معاهده بین‌المللی پیچیده، چندجانبه و الزام‌آور که تصویب آن سال‌ها به طول بینجامد، ندارد. در عوض، کشورهای مشارکت‌کننده در این جامعه مالیاتی می‌توانند این حداقل مالیات را بر‌اساس چارچوب‌های قانونی و داخلی خود پیاده‌سازی کنند. این کار می‌تواند از طریق اصلاح قوانین مالیات بر درآمد موجود، تعریف گسترده‌تری از مفهوم درآمد اقتصادی‌ یا وضع یک مالیات بر ثروت مستقیم انجام شود. تحلیل‌های آماری نشان می‌دهند‌ اعمال این مالیات دو‌درصدی بر ثروت حدود سه هزار میلیاردر در سراسر جهان، می‌تواند درآمدی بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیارد دلار در سال ایجاد کند که منابع مالی عظیمی را برای سرمایه‌گذاری در آموزش، بهداشت، زیرساخت‌ها و مقابله با تغییرات اقلیمی فراهم می‌‌کند. با وجود مزایای اقتصادی آشکار، اجرای این طرح با چالش‌های فنی و لجستیکی متعددی روبه‌رو است که زوکمن گام‌به‌گام به آنها پاسخ می‌دهد. اولین و مهم‌ترین چالش، مسئله ارزیابی و ارزش‌گذاری دارایی‌های ابرثروتمندان است. حدود نیمی از ثروت میلیاردرها در قالب سهام شرکت‌های عمومی و بورسی است که ارزش‌گذاری آنها به دلیل شفافیت بازار بسیار آسان است، اما نیمی دیگر شامل شرکت‌های خصوصی، املاک و مستغلات، آثار هنری و دارایی‌های فکری است که قیمت‌گذاری روزانه آنها دشوار است. برای حل این مشکل، زوکمن پیشنهاد می‌کند ‌سازمان‌های امور مالیاتی از ضریب‌های ارزش‌گذاری استاندارد بازار (مانند مقایسه ارزش بازار به دارایی‌ها، فروش یا سود شرکت‌های مشابه ثبت‌شده در بورس) استفاده کنند. این روش‌های تخمینی سیستماتیک پیش از این نیز در بسیاری از حوزه‌های مالی و حقوقی با موفقیت به کار گرفته شده‌اند و می‌توانند بستری پایدار برای محاسبه پایه‌های مالیاتی ایجاد کنند. بزرگ‌ترین نگرانی منتقدان، مسئله خروج سرمایه و مهاجرت میلیاردرها به کشورهایی است که این طرح را اجرا نمی‌کنند. زوکمن برای خنثی‌کردن این پدیده، مکانیسم «وصول‌کننده مالیات به‌عنوان آخرین راه‌حل» را معرفی می‌کند که الهام‌گرفته از مکانیسم‌های به‌کار‌رفته در قانون مالیات G20 است. بر‌اساس این رویکرد، اگر یک میلیاردر به یک کشور غیرعضو یا پناهگاه مالیاتی نقل مکان کند، کشورهای عضو و مشارکت‌کننده در طرح می‌توانند بر‌اساس سهم دارایی‌های فیزیکی، فعالیت‌های اقتصادی، شرکت‌های تابعه موجود در خاک خود ‌یا بر‌اساس مدت زمانی که آن فرد در کشورهای عضو سپری می‌کند، مالیات متعلقه را اخذ کنند. همچنین وضع مالیات‌های سنگین بر خروج سرمایه و ترک تابعیت می‌تواند انگیزه تغییر اقامتگاه مالیاتی را به‌شدت کاهش دهد. در نهایت، با توجه به اینکه بازده واقعی ثروت این افراد بسیار بالاتر از نرخ مالیات پیشنهادی است، این طرح نه‌تنها انگیزه‌های اقتصادی را نابود نمی‌کند، بلکه رقابت مخرب بین کشورها برای کاهش مالیات را متوقف کرده و ثبات بیشتری به اقتصاد جهانی می‌بخشد. همچنین ایجاد یک جامعه و اتحادیه مالیاتی مانع از فرار سرمایه می‌شود.

‌منبع:

A blueprint for a coordinated minimum effective taxation standard for ultra-high-net-worth individual, Gabriel Zucman