|

آوای سرزمین

سعید نبی-مستند‌ساز محیط زیست

بعد از یک‌سال‌ونیم قرنطینه مطلقِ من و مریم، همسرم، به‌خاطر شیوع بیماری کرونا، دیروز صبح آوای من به دنیا سلام کرد؛ دختری که آرزو دارم نوای این دیار کهن باشد.

مستندساز محیط زیست چهار فصل را در طبیعت زندگی می‌کند تا بتواند لحظات بکری را طبق سناریو یا درامی که در نظر دارد، تصویربرداری کند؛ اما این‌بار استرس بزرگی وجودم را فراگرفته است که اگر سال‌های بعد دخترم همراه من برای دیدن بقایای طبیعت ایران همسفرم شد و خواست بداند گناه رفتار من و هم‌نسل‌هایم در تخریب طبیعتی که او هم در آینده‌اش سهمی داشته است، چیست، چه جوابی خواهم داد؟ یا اگر پرسید آیا نفس‌کشیدن در هوای پاک بدون آلودگی و ریزگرد حقشان نبوده یا ما با سهم آب شرب هم‌نسل‌هایش چه کرده‌ایم، با چه رویی می‌خواهم نگاهش کنم؟ سال‌هاست طبیعت ایران از یک طرف قربانی توسعه در سیاست‌های کلان شده و کارشناسان محیط زیست جز عده‌ای معدود که متعهد به این آب و خاک هستند، سکوت کرده‌اند؛ سکوتی که شاید بعدها تاریخ انتقامش را از فرزندان آنها خواهد گرفت، سکوتی که نه از سر مصلحت است! بلکه از سر وحشت است و ترس؛ چرا‌که به اعتبار انتشار کاریکاتوری در یکی از سایت‌های خبری تحلیلی محیط‌زیستی، بزرگ‌ترین عمل جراحی در ایران کندن برخی از مسئولان و کارشناسان از صندلی ریاست شده است! اخیرا عیسی کلانتری، رئیس سازمان محیط زیست گفته است: در نیمه دوم دهه 60 و با توجه به افزایش جمعیت و سیاست‌های کلان کشور و با در‌نظر‌گرفتن اینکه ناپایداری در توسعه در کشور یک رسم بوده و هست، تجاوز به طبیعت و آب و خاک و محروم‌کردن طبیعت از منابع خودش سبب شده که کشور به این روز بیفتد؛ گرد‌و‌غبار، خشک‌سالی و فرسایش خاک آن. اما چرا رئیس سازمان محیط زیست این حرف‌ها را بعد از مطرح‌کردن جنگ آبی استان به استان و روستا به روستا در آینده‌ای نزدیک در کشور مطرح کرده است؟ ایران در سال‌های اخیر در بسیاری از مؤلفه‌های محیط‌زیستی در دنیا سقوط آزاد کرده و حتی در نمودار سقوط در برخی از فکت‌ها نیز رکورددار بوده است؛ چرا‌که دو عامل سیاست‌های توسعه‌ای کلان برخلاف توسعه پایدار و برمبنای سازه‌های عمرانی، رشد اقتصادی صرف و گسترش خلق نیاز در دهکده جهانی از یک طرف و رشد سریع جمعیت در یک دهه و پیرو آن نبود برنامه‌ریزی برمبنای اقلیم و توسعه پایدار که با تشدید فقر و نظام طبقاتی و کاهش مؤلفه‌های رفاه اجتماعی و اقتصادی همراه بوده، از طرف دیگر در کنار تحریم‌ها به محیط زیست کشور فشار مضاعف و هم‌زمان وارد کرده است. تا پایان سال 99 نرخ فقر در مناطق روستایی دو برابر شده و در مناطق شهری ۶۰ درصد رشد کرده است. این مسئله سبب شده حدود هشت میلیون ایرانی که در طبقه متوسط دسته‌بندی می‌شدند، به طبقه متوسط پایین بروند و در ۱۰ سال گذشته طبق آمار رسمی ۳۴ میلیون نفر از مردم ایران و طبق آمار غیر‌رسمی 80 درصد مردم کشور روی خط و زیر خط فقر زندگی کنند؛ موضوعی که بیش‌از‌پیش به تخریب جنگل‌ها، منابع آبی با توسعه کشاورزی سنتی، آب‌های زیر‌زمینی، منابع آبزیان، تالاب‌ها، مراتع و شکار بی‌رویه جهت مصارف روزانه دامن می‌زند و قاچاق چوب و توسعه مصرف‌گرایی را رونق می‌بخشد. همچنین در همین چند سال اخیر به دلیل سدسازی‌های بی‌رویه با بهانه حفظ منابع آبی برای مصارف کشاورزی (با مصرف90 درصدی)، صنعت (با مصرف دو درصدی) و شرب (با مصرف هشت درصدی) و دست‌بردن به محیط زیست و تخریب جنگل‌ها به‌دلیل مصارف چوبی زیان بی‌شماری به طبیعت کشور وارد شده و خشک‌سالی‌های عدیده‌ای بروز کرده است. از حدود سه میلیون هکتار شامل ۱۰۵ تالاب در کشور، حدود یک‌میلیون‌و 300 هزار هکتار یعنی معادل ۳۰ درصد آن و به تعداد ۶۰ تالاب بزرگ و اصلی کشور خشک شده است. سالانه ۱۲ هزار هکتار از جنگل‌ها در کشور نابود می‌شوند؛ به‌طوری‌که در ۴۰ سال اخیر ۸۰ درصد جنگل‌ها و منابع طبیعی کشور نابود شده و ۵۰ درصد از این نابودی‌ها در 30 سال گذشته بوده است. در مدیریت منابع آبی از بین ۱۳۳ کشور ایران دارای جایگاه ۱۳۲ است. در حوزه آلودگی هوا سالانه حدود هشت میلیارد دلار خسارت اقتصادی و محیط‌زیستی به کشور وارد می‌شود و بیش از دوهزارو 700 نفر فقط در کلان‌شهر تهران براثر زندگی در این شهر و تنفس ذرات معلق کمتر از دو‌و‌نیم میکرون جان خود را از دست می‌دهند. در بحث فرسایش خاکی آمارها می‌گوید جابه‌جایی و نرخ فرسایش آبی و بادی به میزان سه برابر متوسط آسیا است؛ چرا‌که پنج میلیارد تن خاک در سال فرسایش می‌یابد و این مهم سبب شده ایران در دنیا رکورددار بدترین وضعیت فرسایش در جهان باشد. ۲۳ استان کشور با پدیده گردوغبار دست‌و‌پنجه نرم می‌کنند و وجود آلودگی آزبستی در کشور ۵۰ برابر حد مجاز است. امیدوارم آوای من و آواهای این سرزمین روزی که این یادداشت را مطالعه می‌کنند، سازشان کوک باشد و حالشان خوب. بغض خاموشم و آوا‌شدنم نزدیک است/ گره کورم اگر واشدنم نزدیک است. شهر من گم شده زیر تلی از خاکستر/ در پی‌ام هستی و پیدا‌شدنم نزدیک است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.