از زمین تا فضا؛ رقابتهای ایالات متحده و روسیه
از زمان آغاز ریاستجمهوری جو بایدن، شاهد جهتگیریهای تازهای در سیاست خارجی آمریکا بودهایم. به عقیده برخی از کارشناسان و ناظران، این تغییرات اغلب در جهت معکوس اقدامهای رئیسجمهوری پیشین آمریکا، دونالد ترامپ، است که برای ایالات متحده هزینهزا بوده و بیشتر با حیثیت بینالمللی و جایگاه این کشور بهعنوان یک ابرقدرت تعارض داشته است و به همین دلیل باید اصلاح شود. خروج از تعهدها و پیمانهای بینالمللی و رهیافت سوداگرانه برای حل برخی مسائل جهانی، در سنت دیپلماسی بینالمللی چندان سابقه نداشته و مورد تأیید همه اندیشمندان و دستاندرکاران سیاست بینالمللی نیست. شاید به همین دلیل است که دولت جو بایدن میکوشد برخی از آن سیاستها را دگرگون و با جهتگیریهای نوینی جایگزین کند. جو بایدن در عرصههایی که تا به امروز دستکم دو بُعد آن قابل رؤیت بوده، خواهان تغییراتی است که هم به تثبیت توان نظامی، فناوری و اقتصادی آمریکا در سطح بینالمللی منجر شود و هم به موازات آن، حیثیت و جایگاه آمریکا و آمریکاییها را در عرصه سیاسی و ژئوپلیتیکی بازسازی کند. اما رسیدن به چنین اهدافی با دو گروه مانع تئوریک و عملی روبهرو است؛ نخست اینکه در داخل آمریکا و در میان دو حزب سیاسی کنگره، درباره راههای دستیابی به اهداف رئیسجمهوری اتفاق نظر وجود ندارد و در بُعد جهانی نیز با رقابت چین و روسیه و تا حدودی هم احتیاط قدرتهای اروپایی، مواجه است. رقابت در فضا روسها میخواهند تا سال ۲۰۳۰ یک کشتی فضایی را پرتاب کنند که بتواند از کره ماه به سیاره مشتری سفر کند. این کشتی فضایی از انرژی هستهای استفاده خواهد کرد. در حال حاضر کشتیهای فضایی از انرژی خورشیدی استفاده میکنند، ولی مقامهای ناسا در آمریکا معتقدند برق اتمی میتواند زمان سفر رفت و برگشت را از حدود سه سال به دو سال کاهش دهد. آمریکا امیدوار است تا سال ۲۰۲۷ یک رآکتور اتمی ۱۰کیلوواتی را با یک ماهنورد در سطح کره ماه قرار دهد. اگرچه آمریکاییها در گذشته از انرژی اتمی برای ماهنورد و مریخنورد استفاده کردهاند، ولی تاکنون در فضا رآکتور اتمی نداشتهاند. رقابت در زمین هفته پیش روسها بمبافکنهای اتمی به سوریه اعزام کردهاند تا آنچنان که خود میگویند، برای اهداف آموزشی به کار گرفته شود. روز سهشنبه ۲۵ ماه می، آسوشیتدپرس به نقل از مقامهای نظامی روسیه اعلام کرد سه بمبافکن روسی از نوع توپولوف (TU-22M3) که «ناتو» آن را با نام «بکفایر» (Backfire) میشناسد، برای اهداف آموزشی به پایگاه هوایی «حمیمیم» واقع در استان ساحلی لاذقیه در سوریه پرواز کردند. این بمبافکنها میتوانند بمب اتمی حمل کنند و تاکنون پروازهای آموزشی بر فراز دریای مدیترانه نیز انجام دادهاند. در پی حمایت روسیه از بشار اسد در سوریه، روسها توانستند از سپتامبر سال ۲۰۱۵ به این طرف، قدرت نظامی و رزمی خود را در منطقه مستقر کنند. با بهرهبرداری از منطقه ساحلی لاذقیه و دراختیارداشتن پایگاه حمیمیم، روسیه میتواند کنترل و حضور خود را در منطقه مدیترانه تقویت کند. مقامهای نظامی روسیه گفتهاند برای پرواز اینگونه بمبافکنها، طول باند فرودگاه را افزایش داده و یک باند دوم را نیز نوسازی کردهاند. آسوشیتدپرس به نقل از رسانههای روسی مدعی شده است این هواپیماها میتوانند نوسازی شوند و آخرین موشکهای مافوق صوت را با خود حمل کنند. دامنه پروازی این بمبافکنها حدود پنج هزار کیلومتر است. با توجه به اینکه عملیات عمده نظامی در سوریه به پایان رسیده، حضور و مانور این بمبافکنها تحول جدیدی است که نشان از اهداف درازمدت روسیه دارد و برای کشورهای منطقه و اعضای ناتو نگرانکننده است. حقوق بشر شاخه دیگری از منازعات بین ایالات متحده و روسیه است. بهترین نمونه آن نحوه رفتار روسیه با چهره شاخص مخالفان، آلکسی ناوالنی یا مسمومیتهای متعدد چهرههای مخالف روسیه در خارج از کشور است که در جهان امروز جای ترورهای مستقیم مخالفان را گرفته است. گرچه نفوذ و تبلیغات موضوع جدیدی نیست، اما در سالهای گذشته استفاده از اینترنت برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی رشد چشمگیری داشته است. کارزارهای انتشار اطلاعات غلط در راستای کاهش اعتماد مردم به نهادهای مدنی و بهانحرافکشاندن بحثهای اجتماعی صورت میگیرد، ولی هدف نهایی آن تضعیف حاکمیت و ایجاد بحران داخلی است؛ به نحوی که کشور در قبال بحرانهای خارجی توان و فرصتهای مناسب را از دست بدهد. بااینحال، چشمها متوجه ملاقات روز ۱۶ ژوئن جو بایدن و ولادیمیر پوتین است. برای تهیه مقدمات سفر سران، هفته گذشته وزرای خارجه دو کشور، آنتونی بلینکن و سرگئی لاوروف، در ریکیاویک (ایسلند) ملاقات داشتند. هر دو طرف معتقدند «مسیری که در پیش دارند، ساده نخواهد بود»، ولی هر دو طرف «سیگنالهای مثبتی» را نیز مشاهده میکنند. منبع: ایندیپندنت
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.