«شین.ب» کجاست؟
سمیرا دماوندی.کارشناس ارشد حقوق جزا و جرمشناسی
در ۱۶ بهمن ۱۳۹۹ در تماس با سوپروایزر اورژانس اجتماعی تبریز، گزارشی از یک دختر ۱۴ساله به نام «شین.ب» در شرایط مخاطرهآمیز (اعتیاد به مواد مخدر)، ساکن یکی از محلههای حاشیهنشین، ارائه دادم که متأسفانه اعلام کردند تنها زمانی که پلیس یا دستور قضائی مبنی بر تحویل کودک باشد، اورژانس اجتماعی به محل اعزام میشود و مداخله میکند؛ در غیر این صورت حتی سوارکردن کودک در ماشین اورژانس اجتماعی نیز غیرقانونی است. این در حالی است که مطابق ماده ۱۷ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب ۱۳۹۹ و تبصره آن «هرکس از وقوع جرم یا شروع به آن یا خطر شدید و قریبالوقوع علیه طفل یا نوجوانی مطلع بوده یا شاهد وقوع آن باشد و با وجود توانایی اعلام و گزارش به مقامات یا مراجع صلاحیتدار و کمکطلبیدن از آنها از این امر خودداری كند... به یکی از مجازاتهای درجه شش قانون مجازات اسلامی محکوم میشود. تبصره- اگر مرتکب جرم مذکور در این ماده از افرادی باشد كه مطابق قوانین و مقررات و یا بر حسب وظیفه شغلی مکلف به اعلام، گزارش یا کمك میباشند و یا به اقتضای حرفه خود میتوانند کمک مؤثری كنند، به دو یا هر سه مجازات درجه شش قانون مجازات اسلامی و حسب مورد به انفصال موقت از خدمات دولتی یا عمومی یا محرومیت از فعالیت در آن حرفه به مدت شش ماه تا دو سال محکوم میشود». نهایتا در روز ۱۸ بهمن با ارائه گزارش به دفتر حمایت از کودکان و نوجوانان دادگستری تبریز و تلاش و اهتمام دادیار این دفتر در صدور دستور قضائی مبنی بر اجازه ورود به منزل و معرفی و پذیرش کودک در یکی از مراکز بهزیستی، با مراجعه به آدرس محل اختفای «شین.ب» و انتظار سهساعته برای حضور ماشین اورژانس اجتماعی و کارشناسان و با کمک و همراهی پلیس ۱۱۰ و توضیح شرایط به خواهر کودک مبنی بر دستور قاضی به تحویل و حتی امکان فک قفل و تفتیش منزل برای یافتن او، موفق به تحویل کودک و سپردن او به اورژانس اجتماعی شدم. در جریان تحویل و سپردن او متوجه چند نکته در رفتار و نگرش مدیر و کارشناسان بهزیستی شدم. اول اینکه به محض رؤیت چهره کودک و خواهر او اعتیاد این دو را تشخیص دادند؛ دوم، اصلا به سمت کودک نمیرفتند و حتی در زمانی که کودک در اثر شوک جدایی از خواهر و انتقال او به مکانی دیگر و همچنین در اثر مصرف مواد ناگهان شروع به فریادزدن و گریه کرد، هیچکدام به کودک نزدیک نشدند. سوم اینکه به کودک تذکر دادند که در صورت ادامه این رفتارها در اورژانس او را در سلول نگهداری میکنند (از این سلولها بهعنوان قرنطینه یا نگهداری کودکان مهاجر یا کودکانی که زیر سن مسئولیت کیفری قرار دارند و نگهداری آنها در کانون اصلاح و تربیت ممنوع است و مکانی برای نگهداری موقت و... استفاده میشود). مطابق بند الف ماده ۶ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب ۱۳۹۹ وظیفه «شناسایی، پذیرش، حمایت، نگهداری و توانمندسازی» افراد زیر 18 سال تمام در شرایط مخاطرهآمیز و «اعلام موضوعات به مراجع صالح در قالب فوریتهای خدمات اجتماعی به عهده سازمان بهزیستی کشور است». همچنین با گذشت سه ماه از نگهداری «شین.ب» در مرکز اورژانس با دریافت گزارش شفاهی مبنی بر شرایط نامساعد او در مرکز، به دادیاری حمایت از کودکان و نوجوانان مراجعه کردم و ضمن درخواست انجام آزمایش ترک اعتیاد تقاضای انتقال کودک به مرکز دیگری را دادم. دادیار، ضمن صدور دستور انجام آزمایش، درخواست ارائه گزارشی مبسوط از وضعیت روحی و روانی کودک از زمان پذیرش توسط روانشناس و مددکار مرکز را صادر کرد. متأسفانه یک روز پس از ارسال نامه، در اثر سهلانگاری کارکنان «شین.ب» از مرکز فرار کرده و به منزل خواهر خود بازگشته و از آنجا توسط پدر خود که او نیز دارای اعتیاد است، به مکان نامعلوم دیگری منتقل و مخفی شده است. بخش چهارم دستورالعمل تخصصی مراقبت و پرورش کودکان تحت سرپرستی سازمان بهزیستی کشور، درباره انتقال کودک به خانواده یا جامعه است. فرار کودکی که مطابق دستور قضائی و نظر قطعی دادیار دفتر حمایت از کودکان و نوجوانان، باید همچنان در مرکز بهزیستی نگهداری شود، در اثر سهلانگاری و گرفتارشدن مجدد او در خانهای که او را در شرایط مخاطرهآمیز قرار میدهد، هرگز مطابق دستورالعمل مراقبت و پرورش کودکان در بهزیستی نیست؛ بهویژه کودک مذکور که در مدت سهماهه حضور خود درحال ترک اعتیاد بوده و هیچگونه برنامه توانمندسازی درمورد او اجرا نشده! بنابراین با توجه به وظایف مهمی که قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب ۱۳۹۹ بر عهده سازمان بهزیستی کشور گذاشته، رویکرد کارکنان بهزیستی در قبال کودکان در شرایط مخاطرهآمیز چگونه تغییر خواهد کرد؟ در برابر سهلانگاری در مراقبت کارکنان بهزیستی، به دلایل مختلف از جمله حقوق کم، قراردادیبودن یا نداشتن انگیزه کافی برای انجام اقدامهای مذکور در بند الف ماده ۶ قانون حمایت، چه باید کرد؟ سازمان بهزیستی کشور درباره کودکانی که فرار میکنند، چه تعهدی دارند؟ و سؤال اصلی این است: «شین.ب» کجاست؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.