|

تاریخچه واکسیناسیون

علیرضا مجیدی

آیا تا به حال آبله گرفته‌اید؟ آبله‌مرغان چطور؟ یا تیفوئید؟ احتمالا نه. این بیماری‌های عفونی مثل طاعون شمار زیادی از جمعیت بشر را نابود کرده‌اند. به گزارش یک پزشک، در قرن‌های چهاردهم و پانزدهم طاعون نیمی از جمعیت اروپا را از بین برد. آبله در یک قرن حدود صد هزار نفر در سال را از بین برده بود. در ۱۹۱۸ آنفلوانزا، ۲۵۰ میلیون نفر را در سراسر دنیا به قتل رساند. آبله‌مرغان در اوایل قرن بیستم، هزاران نفر را به کام مرگ کشاند. یک کشف ساده نه‌تنها گسترش این بیماری‌ها را متوقف کرد بلکه باعث پاکسازی آنها شد. این کشف واکسیناسیون بود. بانو «ماری ورتلی مونتاگ» ۲۴ساله، شاعر مشهور انگلیسی در سال ۱۷۱۲ با شوهر خود در ترکیه سفر می‌کرد. شوهرش سفیر انگلستان بود. «ماری» متوجه شد مردم ترکیه به آبله مبتلا نمی‌شوند. او خیلی زود متوجه شد زنان گیس‌سفید طایفه‌ها رسمی دارند به نام «تلقیح» که برای جلوگیری از ابتلا به این بیماری انجام می‌دهند. «ماری» احتمال داد همین مراسم آنها را از آبله مصون می‌دارد. اعضای خانواده هر سال یکی از افرادی که احتمال می‌دادند به آبله مبتلا شود را برای این مراسم برمی‌گزیدند. بعد زن گیس‌سفید همراه با مایع مخصوصی که در شیشه داشت از راه می‌رسید و دست آن شخص را با قلم نیشتر می‌زد و از آن مایع روی آن می‌مالید. آن شخص تب مختصری می‌کرد. یکی دو روز در بستر می‌ماند و بعد از جا برمی‌خاست. اهالی می‌گفتند او دیگر هیچ‌گاه به بیماری مبتلا نمی‌شود. وقتی «ماری» در ۱۷۱۳ به انگلستان بازگشت درباره تأثیر این روش به سخنرانی پرداخت، اما نظریه او به سخره گرفته شد. در ۱۷۱۴ شاهزاده خانمی از ایالت ولز سخنرانی «ماری» را شنید و به او اجازه داد این آزمایش را روی بچه‌های یتیم انجام دهد. «ماری» ترشحات زخم‌های مبتلایان به این بیماری را جمع‌آوری کرد و به چند بچه منتقل کرد. میزان مرگ‌ومیر کسانی که مورد تلقیح قرار گرفته بودند بسیار کمتر از آدم‌های دیگر بود. اما مشکل دیگری هم وجود داشت. استفاده از زخم‌ها و ترشحات افراد مبتلا، کار بسیار خطرناکی بود. بعضی از بیماران بر اثر تلقیح جان خود را از دست دادند. در ۱۷۹۴ «ادوارد جنر» جراح جوان انگلیسی که در مناطق روستایی طبابت می‌کرد، متوجه شد که دختران شیردوش هیچ‌گاه آبله نمی‌گیرند، اما به آبله گاوی، بیماری‌ای که دست‌هایشان را پر از تاول می‌کرد، مبتلا می‌شوند. «جنر» نتیجه گرفت که آبله گاوی باید هم‌خانواده آبله باشد و ابتلا به آن، شخص را در برابر آبله مصون می‌کند. او مایع آبله گاوی را از مبتلایان گرفته و به 20 کودک تزریق کرد. بچه‌ها آبله گاوی گرفتند. روی دست‌هایشان پر از تاول شد و بهبود آن چند روز طول کشید. دو ماه بعد «جنر» مقداری مایع آبله به این بچه‌ها تزریق کرد. اگر نظریه او غلط بود این بچه‌ها در معرض خطر مرگ بودند. خوشبختانه علائم آبله در هیچ‌یک از آنها ظاهر نشد. «جنر» واژه «واکسیناسیون» را برای این روند ابداع کرد. واکسا واژه لاتین برای گاو است و واکسینا لغت لاتین برای آبله گاوی.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.